BAKI, AzerVoice Analitik Təhlil Mərkəzi – Qəzzada baş verən müharibənin 650-ci günündə “HƏMAS” və İsrail arasında 60 günlük atəşkəs razılaşmasına yaxınlaşma müşahidə olunur. Bu təşəbbüs, ABŞ Prezidenti Donald Trampın himayəsi ilə aparılan danışıqlara əsaslanır və may ayının sonunda ABŞ-ın xüsusi elçisi Stiv Uitkoff tərəfindən irəli sürülən təkliflər üzərində qurulub. Tərəflərin ilkin razılığı ilə təqdim olunan plan, müvəqqəti atəşkəs və əsir mübadiləsi ilə yanaşı daha geniş siyasi danışıqlara zəmin yaratmağı, nəticədə davamlı sülh və müharibənin dayandırılmasını hədəfləyir.
Atəşkəs planının əsas prinsipləri
Hazırkı razılaşma hələlik sabit və qəti sülh şərtləri üzərində razılaşma əldə edilmədiyi üçün müvəqqəti atəşkəs formatında hazırlanıb. Sənəd, hərbi əməliyyatsız bir müzakirə mərhələsini açır və əsir sayı azaldılmaqla, HƏMAS və digər müqavimət qruplarının əlindəki israilli girovların azad edilməsini nəzərdə tutur. Lakin İsrailin əsas şərti – HƏMAS-ın Qəzzadakı hakimiyyətdən çəkilməsi və bölgənin tam şəkildə silahsızlaşdırılmasıdır. Bu, HƏMAS tərəfindən “qırmızı xətt” hesab olunur. Qrup bəzi liderlərinin müvəqqəti olaraq Qəzzadan kənara çıxmasına razı olduğunu bildirsə də, silahların tam təhvil verilməsini qətiyyətlə rədd edir.
İsrailin hava zərbələri və mühasirə siyasəti
Razılaşma istiqamətində irəliləyiş olmasına baxmayaraq, İsrail son həftələrdə hücumlarını intensivləşdirib. HƏMAS-ın siyasi və hərbi liderlərinə qarşı həyata keçirilən hava və artilleriya zərbələri nəticəsində onlarla fələstinli mülki şəxs həlak olub. Həmçinin, BMT-nin humanitar yardım mexanizmləri dayandırılıb, bunun əvəzinə ABŞ tərəfindən qurulan yardım paylama məntəqələri vasitəsilə yardım göstərilir. Lakin bu məntəqələrə axın edən insanlar İsrail ordusunun gülləsinə tuş gəlib, 650-dən çox fələstinli yardım növbəsində həlak olub.
“Yasir Əbu Şəbab Qrupu” və daxildə yeni təhlükələr
Qəzzanın cənubundakı Rəfah bölgəsində İsrailin nəzarəti altında olan ərazidə HƏMAS-a qarşı çıxan "Yasir Əbu Şəbab" silahlı qrupu meydana çıxıb. İsrail mənbələri bu qrupun Tel-Əviv və bəzi fələstinli tərəflər tərəfindən dəstəkləndiyini iddia etsə də, qrup lideri bunu “Wall Street Journal”a müsahibəsində təkzib edib.
“Səhm üs-Saqib” – daxili nizamı bərpa etməyə çalışan yeni silahlı qüvvə
İsrailin hücumları və idarə boşluğu nəticəsində HƏMAS daxildə təhlükəsizlik strukturunu yenidən təşkil etməyə başlayıb. Bu çərçivədə iki yeni qubernator təyin olunub, bir sıra təhlükəsizlik rəhbərləri dəyişdirilib. Eyni zamanda, "Səhm üs-Saqib" (Dəlici Ox) adlı yeni silahlı dəstə meydana çıxıb. Qəzzanın üç strateji bölgəsində – Xanı Yunusun cənubunda, Deyr əl-Bəlah və Nüsəyrat düşərgəsi ətrafında, həmçinin Qəzzanın şimalında fəaliyyət göstərən bu qrup yardım karvanlarını soymağa çalışan silahlı dəstələrə qarşı mübarizə aparır.
“Səhm üs-Saqib” qrupu 2006-cı ildə yaradılmış və 2018-ci ildə yenidən təşkil olunmuş Fələstin Müqavimət Fəaliyyətlərinin Birgə Əməliyyat Otağının tərkib hissəsidir. Onlar HƏMAS-ın hərbi qanadı "Əl-Qəssam briqadaları"nın tabeliyində olan yeni nizam-intizam gücünü təmsil edir.
Son günlərdə yayılan videolarda bu qrup yardım maşınlarını soymağa cəhd edən şəxslərə qarşı sərt tədbirlər görür: döyülmə, əmlak dağıdılması, hətta bəzi hallarda edamlar. Bu isə bölgədəki bəzi nufuzlu ailələrin narazılığına və qisas çağırışlarına səbəb olub.
Eyni zamanda, İsrail ordusu bu qrupun üzvlərinə qarşı da hücumlar həyata keçirib. Yardım maşınlarını qorumağa çalışan və ya dəstə halında mühafizə edən üzvlər hədəfə alınıb. Bunun fonunda “Səhm üs-Saqib” yerli tacirləri də məhdud resurslu məhsulları süni şəkildə artırılmış qiymətlərlə satmaqda ittiham edərək mağazaların bağlanmasına səbəb olub.
60 günlük mümkün atəşkəs müddətində HƏMAS həm təhlükəsizliyi təmin etmək, həm də siyasi mövqeyini gücləndirmək üçün addımlar atmağa hazırlaşır. Bu çərçivədə təşkilat İsrail ordusunun mart ayı xəttlərinə qədər geri çəkilməsini, yəni sərhəddən 700-1000 metr aralıya çəkilməsini tələb edir. Bu, HƏMASın bölgədə təhlükəsizlik və idarəetmə strukturunu bərpa etməsi üçün həyati əhəmiyyət daşıyır.
HƏMAS hazırda əsir götürülmüş israilli girovları “kozır kartı” kimi istifadə edir. Lakin razılaşdırılmış mübadilə baş verərsə və bu kart əlindən çıxarsa, İsrailin 60 günün sonunda müharibəyə qayıtmayacağına dair heç bir zəmanət qalmayacaq. Eyni zamanda, ABŞ və İsrailin təməl şərti – HƏMASın hakimiyyətdən tam çəkilməsi və bütün silahları təhvil verməsi məsələsində güzəştə getməməsi, hər şeyi yenidən sıfır nöqtəsinə qaytara bilər.
Qəzzadakı son durum, hərbi əməliyyatların qısamüddətli dayandırılmasından daha çox, siyasi və ideoloji gələcəklə bağlı güc mübarizəsi olduğunu göstərir. HƏMAS bir tərəfdən hərbi və idarəetmə varlığını qorumağa, digər tərəfdən xalqın inamını saxlamağa çalışır. İsrail isə danışıqları müvəqqəti vasitə kimi istifadə edərək maksimum güzəşt qoparmağı, eyni zamanda HƏMASı silahsız və təsirsiz bir struktur halına salmağı hədəfləyir.