Çox qədim tarixə malik olan Qüds şəhərinin adının çəkildiyi məlum olan ən qədim sənəd eramızdan əvvəl XIX və XVIII əsrlərə aiddir. Bunlar eramızdan əvvəl XI əsrə aid Misir mətnləridir (IDB, II, 843; EJd., IX, 1379). XIV eramızdan əvvəl. 16-cı əsrə aid Tell Amarna hərflərində şəhərin adı Urusalim, Son Assur mətnlərində Urusilimmu və ya Ursalimmu, İbranicə Masoretik mətndə Yruşlm, bəzən də Yruşlym kimi yazılır. Qüds əhdi-Ətiqin aramey mətnlərində Yeruşâlayim Yeruşâlêm kimi tələffüz olunur.

Qüdsdə yerləşən Məscidül-Əqsa ətrafında baş verən son hadisələr bölgədə dini və siyasi gərginliyi artırıb. Bəzi radikal yəhudi təşkilatları ilk dəfə olaraq xüsusi ibadət mətnlərini Məscidül-Əqsa ərazisinə açıq şəkildə daxil etdiklərini iddia ediblər. Bu addımın İsrail polisi tərəfindən verilən icazə çərçivəsində həyata keçirildiyi bildirilib.

Türkiyə, Misir, İordaniya, İndoneziya, Pakistan, Qətər, Səudiyyə Ərəbistanı və Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin xarici işlər nazirləri birgə bəyanat yayıblar. Bəyanatda İsrailin Qüdsdə müsəlman və xristian müqəddəs məkanlarının tarixi və hüquqi statusuna qarşı təkrarlanan pozuntuları, xüsusilə İsrail rəsmiləri və məskunlaşanların polis müşayiəti ilə Məscidül-Əqsaya daxil olması və ərazidə İsrail bayrağının qaldırılması qınanıb.

İsrailin milli təhlükəsizlik naziri İtamar Ben-Qvir bazar günü səhər saatlarında bir qrup yəhudi köçkünün müşayiəti və İsrail polisinin ciddi mühafizəsi altında Məscidül-Əqsa kompleksinə daxil olub. Bu addım regionda dini gərginliyi artıran növbəti təxribat kimi qiymətləndirilir.

Məscidül-Əqsanın xatibi və Qüds Ali İslam Heyətinin sədri Şeyx İkrima Səbri İsrailin məscidi bağlı saxlamasının ağır fəsadları barədə xəbərdarlıq edib. Şeyx Səbri yüz minlərlə müsəlmanın Ramazan ayı və Ramazan bayramı müddətində ibadətdən məhrum edilməsindən sonra cümə namazlarının qadağan edilməsinin qəbulolunmaz olduğunu bildirib. O, müsəlmanların ibadət hüququnun əlindən alınmasının beynəlxalq din azadlığı prinsiplərinə zidd olduğunu vurğulayıb.

İsrail hakimiyyətinin mübarək Məscidül-Əqsanı bağlaması ikinci ayına daxil olur. Bu müddətdə İsrail tərəfin mövcud vəziyyəti (status-kvo) dəyişmək, yeni faktiki reallıqlar tətbiq etmək, məkanı yəhudiləşdirmək və İslam Vəqfləri İdarəsinin səlahiyyətlərini sıradan çıxarmaq cəhdləri ilə bağlı ciddi xəbərdarlıqlar edilir.

İsrail işğalçıları işğal altındakı Şərqi Qüdsdəki Məsciid-i Əqsaya daxil olaraq həyətində provokativ Talmudik ayin keçirib. Fanatik yəhudilər polis müşayiəti altında dini mərasimlərini icra ediblər. Onlarca fanatik yəhudi “Hanuka Bayramı”nın səkkizinci və son günündə Məsciid-i Əqsaya daxil olub. Bu zaman məbədin həyətində provokativ Talmudik ayin keçirilib. Yəhudi təqviminə görə, 14 dekabrda başlayan və bir həftə davam edən Hanuka Bayramı zamanı fanatik yəhudilərin Məsciid-i Əqsaya yönəlmiş daxilolmaları artır. Təkcə bazar günü 900-dən çox İsrail vətəndaşı məbədə daxil olub, noyabr ayında isə bu say təxminən 4 300 təşkil edib.

7 oktyabr hadisələrindən iki il sonra - yəni Fələstin-İsrail və bütövlükdə ərəb-İsrail münasibətlərinin tarixində dönüş nöqtəsi sayılan “taleyüklü gündən” sonra -bölgənin siması tam dəyişib. Lakin sual hələ də açıq qalır: “Əqsa tufanı” adlanan hücum Fələstin dövlətinin yaranmasına yaxınlaşdırdı, yoxsa bu arzunu tamamilə məhv etdi?

2025-ci il 18 yanvarda məlum oldu ki, Ben-Qvir Qəzza müharibəsi üzrə üç mərhələli atəşkəs razılaşmasının qəbulundan sonra nazirlər kabinetindən istefa verməyi planlaşdırır. O, 19 yanvarda istefa verdi. İki ay sonra Qəzzaya hava zərbələrinin davam etməsi fonunda partiyası ilə birlikdə hökumətə qayıdacağı elan edildi.

İsrailin ifrat sağçı maliyyə naziri Bezalel Smotrich Qərbi Qüdsdəki Beynəlxalq Konqres Mərkəzində keçirilən tədbirdə Qüds meri Moşe Liona işğal altındakı Şərqi Qüdsdəki Əl-Əqsa məscidinin yerində Süleyman məbədinin tikintisi üçün pul vəd edib. Smotrich minlərlə insanın qarşısında gülərək, “Mən sənə pul verəcəm, sən isə Məbədi tikəcəksən,” deyib. Buna cavab olaraq Lion, Smotrich-i “Yerusəlimin indiyə qədərki ən yaxşı maliyyə naziri” adlandırıb. Bu açıqlama İsrailin Məbəd dağı ilə bağlı siyasətində dəyişiklik müzakirələrinin getdiyi həssas bir dövrdə səslənib. Eyni zamanda, milli təhlükəsizlik naziri İtamar Ben-Qvirin də daxil olduğu bəzi nazirlərin Məscidül-Əqsaya prosedurları pozaraq daxil olmaları və orada dua etmələri gərginliyi daha da artırıb. Fələstinlilər bu hərəkətləri Şərqi Qüdsün yəhudiləşdirilməsi və ərəb-islam kimliyinin silinməsi cəhdi kimi qiymətləndirir.

HƏMAS 1969-cu il avqustun 21-də Məscidül-Əqsanın yandırılmasının ildönümü ilə əlaqədar açıqlama yayıb və İsrailin işğal və planlarına baxmayaraq, Qüds və Məscidül-Əqsanın İslami kimliyini qoruyacağını bəyan edib. Bəyanatda İsrailin baş naziri Binyamin Netanyahunun “Böyük İsrail” çıxışının regional və qlobal təhlükəsizlik üçün təhdid olduğu vurğulanıb və ərəb və İslam ölkələrinə Qüds və Məscidül-Əqsanı qorumaq üçün ciddi addımlar atmaq çağırışı edilib. HƏMAS həmçinin sabah dünya miqyasında Məscidül-Əqsa və Qəzzaya dəstək üçün aksiyalara çağırıb.

Yəməndə İranın dəstəklədiyi husilər İsrail əsgərlərinin Məscidül-Əqsaya basqınından sonra altı pilotsuz təyyarə ilə İsrailin dörd bölgəsinə zərbə endirdiklərini açıqlayıb. Husi ordusunun sözçüsü Yəhya Seri hücumların cənubdakı Bir-es-Sebi (Bershawa), Nəcəf və Əliat şəhərlərinə, həmçinin şimaldakı Hayfaya yönəldiyini və “kritik hədəflərin” vurulduğunu iddia edib. Qeyd edək ki, husilər bu hücumları İsrailin Qəzza zolağında fələstinlilərə qarşı həyata keçirdiyi hərbi əməliyyatlara, Məscidül-Əqsaya basqınlara və müqəddəs məkanlara qarşı pozuntulara cavab olaraq etdiklərini bildiriblər. İsrail tərəfi isə məsələ ilə bağlı açıqlama verməyib. Yanvarın 19-da əldə olunan atəşkəs razılaşmasının pozulmasından sonra husilər vaxtaşırı ballistik raketlər və PUA-larla İsraili hədəfə alır.