Nigerin paytaxtı Niameydə səhər saatlarında bir neçə ərazidə güclü atəş səsləri və partlayışlar qeydə alınıb. Hücumçuların Diori Hamani Beynəlxalq Hava Limanını və Prezident Sarayının təhlükəsizlik zonasını hədəf aldığı bildirilir.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp Venesuela ilə “dünya tarixinin ən böyük neft sazişi” adlandırdığı razılaşmaya nail olduqlarını açıqlayıb. Trampın sözlərinə görə, ABŞ özəl sektorla tərəfdaşlıq çərçivəsində Venesuelanın 65 milyard bareldən çox neft ehtiyatının böyük hissəsinə nəzarət əldə edib.

İran hakimiyyəti ABŞ-la müharibə və Vaşinqtonun sərtləşdirdiyi sanksiyaların ölkə iqtisadiyyatına ciddi təsir göstərdiyini etiraf edib.

Yunanıstan və İsrail arasında 3,1 milyard avro dəyərində hava müdafiə sistemi layihəsi üzrə yekun sazişin imzalanacağı bildirilir. “Aşil qalxanı” adlandırılan layihə çərçivəsində Yunanıstan İsrail istehsalı bir sıra hava müdafiə sistemləri əldə edəcək. “Kathimerini” qəzetinin məlumatına görə, saziş bazar ertəsi İsraildə imzalanacaq və layihənin 35 ay ərzində başa çatdırılması planlaşdırılır.

Türkiyənin müdafiə sənayesi şirkəti STM kəşfiyyat və müşahidə missiyaları üçün hazırladığı "TOGAN" çoxrotorlu pilotsuz uçuş aparatına (PUA) "SpecDrone" radioelektron kəşfiyyat (SIGINT) faydalı yükünü inteqrasiya edib. Yeni sistem rabitə kanallarından və radioelektron mübarizə (jammer) sistemlərindən yayılan radiotezlik (RF) siqnallarını aşkarlamaq və təyin etmək məqsədi daşıyır.

Tam olaraq altı aydır cəmiyyətdən gizlənən İranın Ali Rəhbəri Müctəba Xamenei hökuməti mövcud iqtisadi çətinliklərin öhdəsindən gəlməyə və milli, eləcə də xalqın əhval-ruhiyyəsini zəiflədən hər cür "ruhdan salıcı bəyanatlardan" çəkinməyə çağırıb. Bu çağırış ABŞ Prezidenti Donald Trampın İranla heç bir danışıqlar aparılmadığını, əsas diqqətin Tehrana qarşı iqtisadi sanksiyalara yönəldiyini bildirməsi və İranla ticarət əlaqələri quran ölkələri cəzalandıracağı ilə bağlı xəbərdarlığından sonraya təsadüf edir.

Böyük Britaniyada Leyboristlər Partiyasının müsəlman seçicilərlə münasibətləri yenidən müzakirə mövzusuna çevrilib. Müstəqil britaniyalı deputat və Birmingem şəhərində yerli məclis üzvü Əyyub Xan yazır ki, partiyanın miqrasiya və islamofobiya məsələlərində tutduğu mövqe ənənəvi müsəlman seçicilərinin dəstəyinin itirilməsinə səbəb ola bilər.

İtalyan filosof və siyasi xadim Nikolo Makiavellinin 1513-cü ildə yazdığı “Hökmdar” əsəri siyasi düşüncə tarixinin ən mübahisəli əsərlərindən biri hesab olunur. Əsər çox vaxt “məqsəd vasitəni doğruldur” fikri ilə əlaqələndirilsə də, müəllifin hakimiyyət, xalq, din və siyasi güc barədə baxışları bundan daha mürəkkəbdir.

Ərəb dünyası əsrlər boyu qlobal geosiyasətin mərkəzində yer alaraq həlledici hərbi toqquşmalara, diplomatik sammitlərə və ictimai-siyasi silkələnmələrə səhnə olmuşdur. 29 avqust tarixi də Yaxın Şərq və Şimali Afrika regionunda regional qüvvələr balansını formalaşdıran mühüm hadisələrlə yadda qalmışdır. Bu təqvim günündə pan-ərəb həmrəyliyinin ən sərt bəyannamələrindən tutmuş suveren dövlətlərin təhlükəsizlik strukturlarının yenidən qurulmasına qədər taleyüklü addımlar atılmışdır.

Şəxsi avtomobilinizə heç vaxt dizel yanacağı doldurmamış olsanız belə, bu yanacaq növünün qiymət dinamikası hər bir istehlakçının gündəlik həyatına birbaşa təsir göstərir. Qlobal logistika, yükdaşıma və kənd təsərrüfatı infrastrukturu məhz dizel yanacağından asılıdır. Hazırda ABŞ üzrə dizelin orta satış qiyməti qallon üçün 5.62 dollar kimi olduqca yüksək həddə çatıb. Mövcud qiymətlər hələlik bütün dövrlərin mütləq rekordunu yeniləməsə də, yaxın günlərdə tarixi pik nöqtənin keçiləcəyini göstərən ciddi siqnallar müşahidə olunur.

Müharibəni alovlandıran və Müctəba Xameneinin İranın ali rəhbəri postuna gəlməsi ilə nəticələnən hava zərbələrindən altı ay keçməsinə baxmayaraq, ağır yaralanmış oğul Xamenei hələ də ictimaiyyət qarşısına çıxmır. Bu vəziyyət ölkə rəhbərliyinin mərkəzində ciddi bir boşluq yaradıb. İran Yaxın Şərqi bürüyən və ölkənin onsuz da kövrək iqtisadiyyatına ağır zərbə vuran müharibə ilə bağlı taleyüklü qərarlar ərəfəsində ikən, onun səhhəti və idarəetmədəki real rolu ətrafında suallar getdikcə artır.

Bu gün baş vermiş əsas hadisələrin xronoloji xülasəsini təqdim edirik.

İsrail ordusu Cenin şəhərində pilotsuz uçuş aparatı ilə həyata keçirilən hücumda Qeys Bitavinin öldürüldüyünü bildirib. İsrail tərəfi Bitavini HƏMAS-ın yüksək rütbəli komandirlərindən biri kimi təqdim edir. Hücum nəticəsində daha iki nəfərin də öldüyü bildirilir. Hadisədən sonra İsrail qüvvələri əraziyə əlavə hərbçilər göndəriblər. Fələstin Qızıl Aypara Cəmiyyəti hadisə yerinə gələn tibbi heyətinin İsrail qüvvələri tərəfindən saxlanıldığını açıqlayıb. Tibb işçiləri sonradan sərbəst buraxılsalar da, onların tibbi ləvazimatlarının müsadirə edildiyi bildirilir. Təşkilat İsrail hərbçilərinin yaralıların ərazidən çıxarılmasına imkan vermədiyini də bildirib. Hadisə İordan çayının qərb sahilində gərginliyin davam etdiyi bir dövrdə baş verib.

ABŞ senatoru Adam Şiff Tramp administrasiyasının İranla apardığı müharibəni tənqid edib. Onun sözlərinə görə, altı ay davam edən qarşıdurmanın aydın strategiyası yoxdur. Senator müharibənin nə vaxt başa çatacağının da görünmədiyini bildirib. Şiff qarşıdurmanın amerikalılar üçün xərcləri artırdığını vurğulayıb. O, ABŞ hərbçilərinin uzun müddətdir ailələrindən uzaqda qalmasına diqqət çəkib. Demokrat senator müharibənin dayandırılmasını və ABŞ qüvvələrinin geri qaytarılmasını tələb edib. Açıqlama noyabrda keçiriləcək aralıq seçkilər ərəfəsində verilib. İran müharibəsinin nəticələrinin seçki mübarizəsinin əsas mövzularından birinə çevriləcəyi gözlənilir.

Fransanın “Pasqal” şirkətinin səhmləri “Nasdaq” birjasındakı ilk satış günündə 73 faizədək bahalaşıb. Daha sonra artım zəifləyərək təxminən 40 faiz səviyyəsində qalıb. “Pasqal” Avropanın kvant kompüterləri sahəsində aparıcı şirkətlərindən biridir. Şirkət başqa bir şirkətlə birləşmə nəticəsində təxminən 2 milyard dollar dəyərində qiymətləndirilib. Əməliyyatdan sonra “Pasqal” istehsalı genişləndirmək üçün təxminən 360 milyon dollar vəsait əldə edib. Şirkətin birjaya çıxması süni intellekt və qabaqcıl hesablama texnologiyalarına marağın yüksəldiyi dövrə təsadüf edir. ABŞ hökuməti də kvant texnologiyalarının inkişafının sürətləndirilməsinə milyardlarla dollar ayırmağa hazırlaşır. Kvant hesablamalarının böyük imkanlarına baxmayaraq, texniki xətalar bu sistemlərin geniş istifadəsi qarşısında mühüm maneə olaraq qalır.

İsrailin müdafiə naziri İsrael Kats Cenin qaçqın düşərgəsinin sakinlərdən boşaldıldığını və İsrail ordusunun nəzarətinə keçdiyini bildirib. Onun sözlərinə görə, İsrail qüvvələri düşərgədə daimi şəkildə yerləşdirilib. Kats düşərgənin silahlı şəxslərdən və onların istifadə etdiyi qurğulardan təmizləndiyini iddia edib. Açıqlama Cenində üç nəfərin öldürüldüyü İsrail hücumundan sonra verilib. İsrail ordusu ölənlərdən birinin HƏMAS komandiri Qeys Bitavi olduğunu bildirib. Hücumun avtomobilə zərbə endirilməsi ilə həyata keçirildiyi qeyd olunur. Kats İordan çayının qərb sahilində hücum xarakterli və qabaqlayıcı siyasətin davam etdiriləcəyini vurğulayıb. Onun açıqlaması İsrail ordusunun Cenin düşərgəsində uzunmüddətli hərbi mövcudluğunu qoruyacağını göstərir.

İranın ali rəhbəri Müctəba Xamenei ölkə daxilində birlik və həmrəyliyin qorunmasına çağırıb. O, İran rəsmilərindən cəmiyyətdə ruh düşkünlüyü yarada biləcək açıqlamalardan çəkinməyi istəyib. Xamenei milli və ictimai iradənin zəiflədilməsinin yolverilməz olduğunu bildirib. İranın ali rəhbəri ictimai birliyə zərər vuran hər bir fəaliyyətin qadağan olduğunu bəyan edib. Onun açıqlamasında dövlət rəsmilərinin ictimai çıxışlarına xüsusi diqqət yetirmələrinin vacibliyi vurğulanıb. Xamenei ölkə daxilində həmrəyliyin qorunmasını əsas məsələlərdən biri kimi göstərib. Çağırış İranın xarici təzyiqlər və hərbi qarşıdurma ilə üzləşdiyi bir dövrdə səsləndirilib. Açıqlamada ictimai birliyə zərər verən fəaliyyətlərin hansı meyarlarla müəyyənləşdiriləcəyi barədə təfərrüat verilməyib.

ABŞ Misirin “Banque Misr” bankının BƏƏ-dəki bölmələrinə qarşı İranla maliyyə əlaqələrinə görə tədbirlər görür. ABŞ-nin maliyyə naziri Skott Bessent qərarın İrana qarşı iqtisadi təzyiq siyasətinin tərkib hissəsi olduğunu bildirib. Vaşinqton bankın BƏƏ-dəki bölmələrinin İranla əlaqəli maliyyə əməliyyatlarında iştirak etdiyini iddia edir. ABŞ Maliyyə Nazirliyinə görə, 2024-cü ilin yanvarından 2026-cı ilin iyununa qədər təxminən 1,8 milyard dollarlıq şübhəli əməliyyat həyata keçirilib. Bu əməliyyatların 103 şirkətlə əlaqəli olduğu bildirilir. ABŞ həmin bölmələrin Amerika maliyyə qurumlarındakı müxbir bank xidmətlərinə çıxışını dayandırmağa çalışır. Bessent bankların İranla maliyyə əlaqələrini davam etdirməmələri barədə əvvəlcədən xəbərdar edildiyini bildirib. Vaşinqton İranın dünya maliyyə sisteminə çıxış imkanlarını daha da məhdudlaşdırmağı qarşıya məqsəd qoyub.

ABŞ Yaxın Şərqdə son onilliklərin ən böyük hərbi qüvvə cəmləşmələrindən birini həyata keçirib. Bölgədə 50 mindən çox ABŞ hərbçisinin və 20 hərbi gəminin yerləşdirildiyi bildirilir. ABŞ rəsmiləri hərbi qüvvələrin yerləşdirilməsinin mütəmadi qiymətləndirildiyini açıqlayıblar. Bununla belə, yaxın zamanda ABŞ-nin bölgədəki hərbi mövcudluğunda ciddi dəyişiklik gözlənilmir. Vaşinqton Yaxın Şərqə əlavə təyyarədaşıyan gəmi, hərbi təyyarələr və silah-sursat göndərib. Donald Tramp İranın nüvə və ballistik raket imkanlarının məhv edilməsini əsas məqsədlər sırasında göstərib. ABŞ Prezidenti İranın hərbi dəniz qüvvələrinin demək olar ki, tamamilə sıradan çıxarıldığını və raket imkanlarının təxminən 90 faizinin məhv edildiyini iddia edir. Tramp eyni zamanda İrana qarşı hərbi gücdən yenidən istifadə imkanının gündəmdə qalacağını bildirib.

İraqın Milli Təhlükəsizlik Xidməti Bağdadda pilotsuz uçuş aparatlarının hazırlanması cəhdinin qarşısını alıb. Əməliyyat nəticəsində üç şübhəli şəxs saxlanılıb. Onların Bağdad daxilində pilotsuz uçuş aparatları hazırlamağa çalışdıqları bildirilir. Saxlanılan şəxslərin kimliyi və mümkün əlaqələri barədə məlumat açıqlanmayıb. Hazırlanan aparatların hansı məqsədlə istifadə ediləcəyi də məlum deyil. Hadisə bölgədə təhlükəsizlik gərginliyinin davam etdiyi bir dövrə təsadüf edir. İraq hökuməti ölkədə silahların yalnız dövlətin nəzarətində olmasına çalışır. Bağdad həmçinin müxtəlif silahlı birləşmələrin tərksilah edilməsi istiqamətində tədbirlər görür.

BMT-nin Livandakı Müvəqqəti Qüvvələri Livanın cənubunda təhlükəsizlik vəziyyətinin kövrək olaraq qaldığını bildirib. Avqustun 21-dən 27-dək bölgədə 1030 mərminin uçuş istiqaməti qeydə alınıb. Bu göstərici gündə orta hesabla 147 mərmi uçuşuna bərabərdir. Qurum ilin əvvəlki dövrü ilə müqayisədə zorakılığın azaldığını qeyd edib. Buna baxmayaraq, mülki əhali qarşıdurmaların ağır nəticələri ilə üzləşməkdə davam edir. Yaşayış evlərinə və mühüm infrastruktur obyektlərinə ziyan dəydiyi bildirilir. Yerli icmalar dağıntılardan sonra normal həyata qayıtmaqda çətinlik çəkirlər. BMT qüvvələri gərginliyin yenidən artmasının qarşısını almaq üçün tərəflərlə işi davam etdirdiyini açıqlayıb.

ABŞ və İran arasında danışıqların yenidən başlanmasına imkan yaradacaq ciddi irəliləyiş müşahidə edilmir. Donald Tramp danışıqlar və ya başqa addımlar üçün tələsmədiyini bildirir. ABŞ Prezidenti lazım olduğu qədər gözləməyə hazır olduğunu vurğulayır. Bununla belə, administrasiyadakı bəzi müşavirlərin müharibənin uzanmasına daha ehtiyatlı yanaşdığı bildirilir. Onlar qarşıdurmanın ABŞ əhalisinə təsirini qiymətləndirirlər. Müharibənin ölkə daxilində siyasi əhval-ruhiyyəyə təsiri də diqqətlə izlənilir. Xüsusilə noyabrda keçiriləcək aralıq seçkilər əsas amillərdən biri kimi nəzərdən keçirilir. Müharibənin daxili siyasi təsirlərinin artması gələcəkdə Vaşinqtonun İran siyasətinə təsir göstərə bilər.

İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi Minab məktəbinə hücumun qurbanlarına həsr edilmiş rəsm sərgisini ziyarət edib. Sərgi Tehranda təşkil olunub. Əraqçi hücumda həyatını itirən şagirdlərin İran xalqı üçün qəhrəmanlıq rəmzinə çevrildiyini bildirib. O, iranlıların baş verənləri heç vaxt unutmayacağını və bağışlamayacağını vurğulayıb. Nazir sərgidəki rəsmlərin faciənin miqyasını əks etdirdiyini bildirib. Əraqçi hücumla bağlı məsələnin gündəmdə saxlanılacağını qeyd edib. O, sərginin başqa ölkələrdə də nümayiş etdirilməsinə ümid etdiyini söyləyib. İran fevralda baş vermiş Minab məktəbi hücumuna görə ABŞ-ni məsuliyyət daşımaqda ittiham edir.

Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan 30 Avqust – Zəfər Bayramının 104-cü ildönümü münasibətilə müraciət yayıb. O, Türkiyə vətəndaşlarını, Şimali Kipr türk xalqını və xaricdə yaşayan türkiyəliləri bayram münasibətilə təbrik edib. Ərdoğan Böyük Zəfərin Türkiyə Cümhuriyyətinin yaradılmasına gedən yolu açdığını vurğulayıb. Prezident 104 il əvvəl nümayiş etdirilən əzm və qətiyyətin bu gün də Türkiyənin əsas güc mənbələrindən biri olduğunu bildirib. O, Türkiyənin energetika, müdafiə sənayesi, elm, texnologiya və xarici siyasət sahələrində inkişafını davam etdirdiyini qeyd edib. Ərdoğan ölkəsinin haqqın, hüququn, ədalətin, sülhün və sabitliyin tərəfində dayanacağını bildirib. Türkiyə Prezidenti birlik və həmrəylik şəraitində “Türkiyə Yüzili”nin qurulmasının davam etdiriləcəyini vurğulayıb. O, Mustafa Kamal Atatürkü və silahdaşlarını ehtiramla yad edib, şəhidlərə rəhmət, qazilərə isə minnətdarlıq ifadə edib.