İran, İsraildə və ABŞ-nin regiondakı hərbi obyektlərinə qarşı raket və pilotsuz uçuş aparatları (PUA) ilə zərbələr endirdiyini açıqlayıb. Açıqlamada qeyd olunub ki, İsrailin şimalında yerləşən Safed şəhərindəki hərbi qərargah, həmçinin Tel-Əviv, Kiryat Şmona və Bney Brak şəhərlərindəki hədəflər raket və PUA zərbələrinə məruz qalıb.

"Hizbullah"ın Baş katibi Naim Qasım 30 iyul 2025-ci ildə, qrup liderlərindən Fuad Şükürün sui-qəsdinin ildönümündə bu ifadəni yüksək tonla işlədərək, təşkilatın İsrailə qarşı mövqeyinin sarsılmazlığını və müqavimət seçimini vurğulamışdı. ABŞ-ın bölgədəki hərbi yığınağının artması və Prezident Trampın İranın Ali Rəhbəri Əli Xameneyini hədəf alan sui-qəsd təhdidləri fonunda Naim Qasımın 26 yanvar 2026-cı il tarixindəki mövqeyi aydın idi: "Hizbullah Trampın təhdidlərinə qarşı bütün tədbirlər və hazırlıqlarla müqavimət göstərəcək, çünki İmam Xameneyiyə toxunmaq bölgədə və dünyada sabitliyin sui-qəsdi deməkdir".

Livan hökumətinin İranın yeni təyin olunmuş səfiri Məhəmməd Rza Şeybaninin akkreditasiyasını ləğv etməsi və onu "persona non grata" elan etməsi iki ölkə arasındakı münasibətlərdə son illərin ən dərin böhranı kimi qiymətləndirilir. Beyrutun bu qərarı sadəcə diplomatik etiraz deyil, ölkənin suverenliyini qorumaq üçün atılmış strateji addım kimi xarakterizə olunur.

Paytaxt Beyrutda raket və digər hərbi silahların qanunsuz dövriyyəsi və daşınması ittihamı ilə dörd nəfər barəsində məhkəmə prosesi başlayıb. "Şərq əl-Avsat" qəzetinin yaydığı məlumata görə, hərbi müstəntiq Qada Əbu Əlvan tərəfindən dindirilən iki "Hizbullah" üzvü barəsində həbs qərarı çıxarılıb. Sözügedən şəxslər iki həftə əvvəl Cəbəl-Livan bölgəsinin Kəfrahuna kəndində Bəqaa vadisindən ölkənin cənubuna 21 ədəd raket daşıyarkən saxlanılıblar.

Livan, İranın Beyrut şəhərinə təyin etdiyi səfiri “arzuolunmaz şəxs” elan edərək, 29 Mart tarixinə qədər ölkədən çıxmasını tələb edib. Açıqlamada qeyd olunur ki, Şeybaninin akkreditasiya sənədləri ləğv edilib, “arzuolunmaz şəxs” statusu verilib və ölkə ərazisini tərk etməsi üçün ona 29 Mart tarixinə qədər vaxt verilib.

İsrail ordusunun ərəbdilli xidmətinin sözçüsü tərəfindən yayılan bəyanatda bildirilir ki, "Hizbullah"ın fəaliyyəti səbəbindən bu bölgələrdə genişmiqyaslı hərbi əməliyyatlar qaçılmazdır. Əhalidən vaxt itirmədən aşağıdakı istiqamətdə hərəkət etmək tələb olunur:

Çərşənbə axşamı günü səhər saatlarında təhlükəsizlik və səhiyyə mənbələrinin "Reuters" agentliyinə verdiyi məlumata görə, İraqın qərbindəki Ənbar vilayətində şiə "Həşdi-Şabi" (Xalq Səfərbərlik Qüvvələri - PMF) qüvvələrinə məxsus obyektə endirilən hava zərbələri nəticəsində azı 14 döyüşçü həlak olub, 30 nəfər isə yaralanıb. Həlak olanlar arasında qruplaşmanın Ənbar üzrə əməliyyat komandiri də var.

ABŞ-ın nüfuzlu "The Wall Street Journal" (WSJ) qəzeti İsrailin yüksək rütbəli hərbi rəhbərliyinə istinadən xəbər verir ki, Təl-Əviv Livan cəbhəsində hərbi əməliyyatların intensivliyini artırmaq niyyətindədir. VOA xəbər verir ki, İsrail generallarının sözlərinə görə, ordunun qarşısında duran başlıca vəzifə "Hizbullah" qruplaşmasına bərpası mümkün olmayan zərbələr endirməkdir.

İsrailə qarşı hərbi mübarizə tarixinə onun 1948-ci ildə qurulmasından bəri nəzər saldıqda, iki əsas dövrü bir-birindən fərqləndirmək olar: Birinci dövr, bəzi ərəb ordularının İsrailə qarşı apardığı nizami dövlət müharibələri seçimidir. İkinci dövr isə müxtəlif qruplaşmalar və ya milislər (qeyri-nizami silahlı qüvvələr) vasitəsilə həyata keçirilən silahlı mübarizə seçimidir.

Livanın Baş naziri Nəvaf Salam ölkəsinin İsrail ilə müharibəyə cəlb olunmasında birbaşa İranı və "Hizbullah" hərəkatını ittiham edib. O, ölkədəki hərbi əməliyyatların birbaşa İran İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu (SEPAH) tərəfindən idarə olunduğunu bəyan edib. Baş nazir Salam telekanallardan birinə verdiyi müsahibədə "Hizbullah"ın Livanı xəbərdarlıq etmədən müharibəyə sürüklədiyini bildirib. Onun sözlərinə görə, fevralın 28-də Əli Xameneinin ölümü ilə əlaqədar başladılan raket hücumları Livanın deyil, İranın maraqlarına xidmət edib. "Bu o deməkdir ki, müharibə bizə zorla qəbul etdirilib" – deyə Baş nazir vurğulayıb.

Regionda bir tərəfdən İran, digər tərəfdən isə Amerika Birləşmiş Ştatları və İsrail arasında görünməmiş bir müharibə yaşanarkən, dörd Körfəz ölkəsi – Qətər, Küveyt, Bəhreyn və Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri (BƏƏ) illərdir mülki və ticari örtük altında "yatan" və müharibə zamanı hərəkətə keçməyə başlayan İranın "İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu" (SEPAH) və Livandakı "Hizbullah"a bağlı qrupların dağıdıldığını elan edirlər.

İsrail ordusu şənbə günü səhər saatlarında Beyruta yeni hücum dalğası başladaraq İran tərəfindən dəstəklənən "Hizbullah" qruplaşmasını hədəf aldığını bəyan edib. Livanın dövlət mediası isə ölkənin cənubunda da intensiv zərbələrin endirildiyini xəbər verir. Livan martın 2-də "Hizbullah"ın İranın ali rəhbəri Əli Xameneyinin öldürülməsinin qisasını almaq məqsədilə İsrailə raketlər atmasından sonra Yaxın Şərq müharibəsinə sürüklənib. İsrail ordusu həmin tarixdən etibarən Livanın müxtəlif bölgələrinə zərbələr endirir və ölkənin cənubuna quru qoşunları yeridib. Şənbə günü verilən qısa bəyanatda İsrail qüvvələrinin hazırda Beyrutda "Hizbullah" terror təşkilatının hədəflərini vurduğu bildirilib.

Bundan qırx il əvvəl Pol Kennedi “Böyük dövlətlərin yüksəlişi və tənəzzülü... 1500-cü ildən 2000-ci ilə qədər” adlı görkəmli kitabını nəşr etdirdi. O, bu kitabda imperiyaların yüksəliş və süqut səbəblərindən bəhs edərək xəbərdarlıq edirdi ki, hər hansı bir böyük güc öz resursları, imkanları və daxili məhsuldarlığı arasında tarazlıq yarada bilməsə, gec-tez tənəzzül mərhələsinə qədəm qoyacaqdır. Kitabda bəhs edilən qədim böyük dövlətlərdən asılı olmayaraq, biz XX əsrdə Osmanlı, Britaniya və Rusiya/Sovet imperiyalarının süqutunun, o cümlədən Almaniya və Yaponiya cəhdlərinin qırılmasının şahidi olduq.

Yaxın Şərqdə davam edən genişmiqyaslı müharibə fonunda "Hizbullah" qruplaşmasının insan itkiləri ilə bağlı yeni rəqəmlər açıqlanıb. Livanın Səhiyyə Nazirliyinin bildirdiyi 1001 ümumi ölüm hadisəsindən təxminən 350-nin "Hizbullah" üzvü olduğu təxmin edilir. İsrail ordusunun (IDF) sözçüsü Aviçay Adrae son 24 saat ərzində Livanın cənubunda daha 20 "Hizbullah" üzvünün öldürüldüyünü bəyan edib.

Hizbullah İsrail ordusuna və İsrailin şimalındakı yaşayış məntəqələrinə hücumlar həyata keçirdiyini açıqlayıb. Bundan əlavə, İsrail ordusunun Ya’ra, Branit, Metat və Zarit kışlalarına raket zərbələri endirildiyi açıqlanıb. Lübnanın cənubundakı Hiyam bölgəsində yerləşən İsrail əsgərləri də raket hücumlarına məruz qalıb.

İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahu yeraltı sığınacaqda keçirdiyi mətbuat konfransında İranla müharibənin gedişatı barədə mühüm bəyanatlar verib. Baş nazir müharibənin 20-ci günündə İranın nüvə və raket potensialının böyük ölçüdə məhv edildiyini, İsrailin artıq regional fövqəldövlətə çevrildiyini bildirib.

Amerika Birləşmiş Ştatları və İran, 1979-cu ildə ABŞ tərəfindən dəstəklənən şahın devrilməsi və İranın teokratiyaya çevrilməsi ilə nəticələnən İran İslam İnqilabına qədər yaxın müttəfiq olublar. İran rejimi ABŞ-ı "Böyük Şeytan" adlandırıb və iki xalq amansız düşmənə çevrilib; Prezident Corc Buş 2002-ci ildəki məşhur çıxışında İranı "şər oxu"na daxil edib.

ABŞ və İsrailin İrana qarşı başlatdığı hərbi əməliyyatlardan iki həftə keçməsinə baxmayaraq, əldə olunan nəticələr müharibənin əsas strateji hədəflərinə çatmaqda çətinlik çəkdiyini göstərir. Genişmiqyaslı hava zərbələrinə rəğmən, Tehran rejimi hələ də ayaqdadır və bölgədəki hərbi gərginlik daha da mürəkkəbləşir.

İsrail ordusunun rəsmi nümayəndəsi müharibənin gedişatı və İranın yüksək rütbəli rəhbərliyinə qarşı həyata keçirilən xüsusi əməliyyatlarla bağlı mühüm bəyanatlarla çıxış edib. Tel-Əviv rəsmisi vurğulayıb ki, həyata keçirilən strateji sui-qəsdlər sayəsində İran rejiminin gücü əhəmiyyətli dərəcədə zəiflədilir. İsrail hərbi sözçüsünün açıqlamasında əməliyyatların texniki və strateji tərəfləri barədə bir neçə əsas məqam vurğulanıb.

Məlumata görə, əsgərlər avtomobil və motosikletlə hərəkətdə olarkən hədəfə alınıblar. Yaralılar dərhal xəstəxanaya yerləşdirilib, lakin onlardan birinin həyatını xilas etmək mümkün olmayıb. İsrail hərbçiləri hadisədən xəbərdar olduqlarını və araşdırma aparıldığını bildiriblər. İsrail tərəfi əməliyyatların Livan ordusuna qarşı deyil, "Hizbullah" qruplaşmasına qarşı yönəldiyini iddia edir. Lakin son günlərdə Livan ordusunun sıralarında itkilərin artması müşahidə olunur.

“Müharibənin gedişatı ABŞ və İsrailin istədiyi kimi getmir. Böyük ehtimalla, bu müharibə bir müddət də davam edəcək”. “Fevralın 28-də İrana qarşı başladılan hücum əməliyyatları nə ABŞ, nə də İsrailin gözləndiyi kimi getmir. İsrail gözləyirdi ki, İrana qarşı müharibə başlayan kimi ölkəni kütləvi etirazlar bürüyəcək və nəticə etibarı ilə rejim çökəcək. Bu baş vermədi. Burada digər önəmli məqam isə Trampın bazar günü verdiyi açıqlamalardır. Tramp qeyd edib ki, ABŞ NATO-da müttəfiqlərini 40 il bəsləyib və onlara hər cür dəstək verib, amma müttəfiqlər bu müharibədə ABŞ-ı yalnız buraxdı.

ABŞ Prezident Donald Tramp administrasiyası amerikalı diplomatlara müttəfiq ölkələrə təzyiq göstərmək barədə göstəriş verib. Vaşinqton müttəfiqlərindən İran İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu (SEPAH) və Livanın "Hizbullah" qruplaşmasını terror təşkilatları siyahısına salmağı tələb edir.

İran ətrafında artan gərginlik fonunda Almaniya hökuməti mövqeyini açıqlayıb. Rəsmi Berlin ABŞ və İsrailin İrana qarşı həyata keçirdiyi hərbi əməliyyatların NATO-nun müharibəsi olmadığını və Almaniyanın bu əməliyyatlarda iştirak etməyəcəyini bəyan edib.

İran hazırkı münaqişəyə struktur baxımından tükənmiş bir vəziyyətdə daxil olub. İllərlə davam edən sanksiyalar onun iqtisadiyyatına ciddi ziyan vurub, 2023-cü il 7 oktyabr hücumlarından sonra İsrail və ABŞ-la ardıcıl toqquşmalar səbəbindən isə bir vaxtlar ən mühüm nüfuz alətlərindən sayılan regional vəkil şəbəkəsinin effektivliyi azalıb. Daxildə isə illərlə davam edən repressiyalar və iqtisadi tənəzzüldən sonra İslam Respublikasına qarşı xalqın narazılığı artıb, Əli Xameneinin islahat tələblərinə dəfələrlə məhəl qoymaması bu narazılığı daha da şiddətləndirib. Buna görə də bir çox müşahidəçilərə elə gəlirdi ki, bu amillər tək bir nəticəyə aparır: uzun bir müharibə rejimin süqutu ilə nəticələnə bilər.