Yaxın Şərqdə ABŞ ilə İran arasında artan gərginlik hərbi qarşıdurmadan kənara çıxaraq enerji marşrutları və strateji boğazlar üzərində geosiyasi rəqabəti yeni mərhələyə daşıyıb. Analitiklər hesab edirlər ki, Vaşinqton İranın Hörmüz boğazı üzərindəki təsir imkanlarını zəiflətmək üçün alternativ ixrac marşrutları formalaşdırmağa çalışır.

Böyük dövlətlərin müttəfiqlərinə ixrac etdiyi silah sistemlərinin istehsalçı ölkələrin öz ordularında istifadə etdiyi versiyalarla eyni olub-olmaması uzun illərdir hərbi ekspertlərin müzakirə etdiyi əsas mövzulardan biridir. Analitiklər hesab edirlər ki, müxtəlif münaqişələrdə Rusiya və Çin istehsalı silahların göstərdiyi nəticələri qiymətləndirərkən təkcə texniki göstəricilərə deyil, həmin silahların hansı versiyada təqdim olunmasına, hansı hərbi doktrina çərçivəsində istifadə edilməsinə və necə idarə olunmasına da diqqət yetirilməlidir.

İran və ABŞ arasında qarşıdurmanın yenidən kəskinləşməsi fonunda strateji diqqət nüvə proqramından Hörmüz boğazına yönəlib. Hazırkı mərhələdə əsas sual İranın uranı zənginləşdirib-zənginləşdirməyəcəyi deyil, Hörmüz boğazının beynəlxalq gəmiçilik üçün təhlükəsiz və fasiləsiz açıq qalıb-qalmayacağıdır. Münaqişənin əvvəlki mərhələsində diplomatik səylər İranın nüvə proqramı, uranın zənginləşdirilməsi səviyyəsi, beynəlxalq yoxlamalar, sanksiyaların yumşaldılması və Tehranın yeni məhdudiyyətləri qəbul edib-etməməsi ətrafında cəmləşirdi. Lakin hərbi əməliyyatların yenidən başlaması ilə strateji ağırlıq mərkəzi dəyişərək Hörmüz boğazına keçib.

Prezident Əbdülfəttah əs-Sisinin Misirdə geniş şəkildə “Oktagon” (Səkkizbucaqlı) kimi tanınan yeni Strateji Komandanlıq Qərargahının açılışını etməsi, Misir dövlətinin yaxın keçmişindəki iğtişaşlardan çıxardığı bəzi dərslərin xülasəsidir. Bu addım həmçinin ölkənin dəyişkən regional mühitlə, alətləri və qaydaları sürətlə yenilənən müasir müharibələrlə mübarizə strategiyasındakı rəsmi transformasiyanı əks etdirir.

İyirmi il ərzində İslam Respublikası öz gücünü Tehrandan idarə edə bildiyi ərəb paytaxtlarının sayı ilə ölçürdü: Bağdad, Dəməşq, Beyrut və Sana. İlk olaraq Dəməşq süqut etdi və bununla İranın dünyaya elan etdiyi şiə dünyası ilə quru körpüsü uçdu. Sonra, iyun ayının son həftəsində, yerdə qalan üç paytaxtdan ikisi İrana öz nüfuzunu qazandıran milislərə qarşı üsyan etdi. Bu, Amerikanın və ya İsrailin zərbəsi ilə deyil, hər iki ölkədə dövlətin rəsmi qərarı ilə baş verdi.

Bu təhlil İraqda silahlı qruplaşmaların tərksilah edilməsi problemini hazırkı siyasi və təhlükəsizlik mənzərəsinin ən həssas dosyelərindən biri kimi nəzərdən keçirir. Mövzunun əhəmiyyəti təkcə birbaşa təhlükəsizlik ölçüsü ilə məhdudlaşmır. Bu məsələ birbaşa dövlətin öz təbiətinə uzanır. Söhbət İraq dövlətinin güc alətlərini inhisara almaq, qanunun aliliyini möhkəmləndirmək və rəsmi təsisatlarla silahlı birləşmələr arasındakı münasibətləri yenidən nizamlamaq qabiliyyətindən gedir.

ABŞ tarixində dini azadlıq prinsipi dövlətin təməl dəyərlərindən biri hesab olunsa da, müsəlmanların bu ölkədəki mövqeyi həmişə eyni olmayıb. ABŞ-nin qurucu ideallarından biri olan vicdan azadlığı ilə XXI əsrdə artan islamofobiya arasında yaranan ziddiyyət ölkənin siyasi, ictimai və media tarixinin mühüm müzakirə mövzularından birinə çevrilib. Tomas Ceffersonun Qurana göstərdiyi maraqdan Donald Tramp dövründə müsəlmanlara münasibətin sərtləşməsinə qədər uzanan bu proses ABŞ cəmiyyətində İslama baxışın necə dəyişdiyini göstərir.

XXI əsrin əvvəllərində Avropa ən ciddi strateji problemlərindən biri ilə üz-üzədir. Bir vaxtlar əhali artımından narahat olan qitə indi əks proses – doğum səviyyəsinin davamlı azalması və əhalinin sürətlə qocalması ilə mübarizə aparır. Bu dəyişiklik təkcə demoqrafik statistika deyil, həm də Avropanın iqtisadi inkişaf modelini, sosial rifah sistemini və siyasi gələcəyini yenidən formalaşdırır.

NATO-nun müdafiə imkanlarını gücləndirmək planları yalnız müdafiə xərclərinin artırılması ilə məhdudlaşmır. Alyans ölkələri həm müdafiə sənayesinin istehsal gücü, həm də yüksək dəqiqlikli Amerika silahlarının tədarükü ilə bağlı ciddi çətinliklərlə üzləşirlər. Son illərdə Ukraynadakı müharibə, ABŞ Prezidenti Donald Trampın Qrenlandiya ilə bağlı açıqlamaları, eləcə də Yaxın Şərqdə, xüsusilə İran ətrafında artan gərginlik NATO-nun təhlükəsizlik gündəmini dəyişdirib. Alyans artıq yalnız sursat çatışmazlığı deyil, həm də müdafiə xərclərinin artırılması, hərbi sənayenin inkişafı və təchizat zəncirlərinin dayanıqlığını əsas prioritetlər sırasında qiymətləndirir.

İraqın və ərəb dünyasının tanınmış, geniş oxucu kütləsinə malik beynəlxalq mətbuat orqanı olan “Azzaman” qəzetində şərqşünas tədqiqatçı Rasim Abdullanın Azərbaycan-İraq əlaqələrinə həsr olunmuş analitik məqaləsi çap olunmuşdur. Müəllif qeyd edir ki, müasir dünyada baş verən qlobal dəyişikliklər fonunda Azərbaycan Respublikası özünün çevik və məqsədyönlü diplomatiyası ilə geosiyasi məkanda mühüm oyunçuya çevrilib. Rəsmi Bakının beynəlxalq təşkilatlardakı uğurlu fəaliyyəti, o cümlədən BMT Təhlükəsizlik Şurasının qeyri-daimi üzvlüyü və Qoşunulmama Hərəkatına dörd illik uğurlu sədrlik Azərbaycanın qlobal miqyasda etibarlı tərəfdaş kimi qəbul olunmasını təmin edib.

Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan Ankarada keçirilən NATO Dövlət və Hökumət Başçılarının 36-cı Zirvə toplantısının yekununda keçirdiyi mətbuat konfransında ölkəsinin müdafiə siyasəti, ABŞ ilə hərbi əməkdaşlıq, Yaxın Şərqdəki vəziyyət və NATO daxilində əməkdaşlıqla bağlı bir sıra mühüm açıqlamalar verib.

İraq hökuməti korrupsiya araşdırmaları çərçivəsində həbs siyahısına salınan bəzi şəxslərə güzəşt edilməsi barədə İranın müraciətlərini rədd edib. İki rəsmi mənbənin verdiyi məlumata görə, Bağdad rəsmi Tehrana xəbərdarlıq edərək, Bağdadda mütəmadi olaraq gizli görüşlər keçirən İran rəsmilərinin səfərlərinin yalnız rəsmi diplomatik kanallarla nizamlanmasını tələb edib.