"İran ilə saziş artıq uğurla tamamlandı"... ABŞ Prezidenti Donald Tramp bu kəlmələrlə Vaşinqton ilə Tehran arasında sülh sazişinin əldə olunduğunu rəsmən elan edib. Bu tarixi hadisə son illər ərzində Yaxın Şərq regionunda baş vermiş ən mühüm və ən nəhəng geosiyasi dönüş nöqtəsi kimi qiymətləndirilir. İndiyə qədər rəsmi elan olunmuş məlumatlara görə, bu tarixi saziş — tamamilə bütün hərbi cəbhələrdə hərbi əməliyyatların dərhal və daimi olaraq dayandırılmasını, qlobal strateji Hörmüz boğazının beynəlxalq gəmilərin keçidi üçün yenidən açılmasını, İrana qarşı tətbiq edilən mütləq hərbi-dəniz blokadasının dərhal ləğv olunmasını, bununla yanaşı İranın nüvə proqramı və bir çox regional məsələlərlə bağlı əldə olunmuş fundamental kompromisləri özündə birləşdirir. Hazırda bütün dünya İsveçrədə keçiriləcək rəsmi imzalama mərasimində bu müqavilənin tam mətninin və daxili gizli bəndlərinin çılpaqlığı ilə ortaya çıxmasını böyük bir intizarla gözləməkdədir.

Təcrübəli bir jurnalisti hadisənin pərdəarxasını araşdırmağa sövq etmək üçün sadəcə bircə maraqlı hekayə kifayətdir. Əgər qarşınızdakı şəxs öz daxilində iki fərqli maraqlı hekayəni eyni anda daşıyırsa, bu araşdırma istəyi daha da dözülməz bir hal alır. Bu dəfə də olduqca maraqlı bir mpvzuya toxunmaq istərdik. Söhbət Anis Nəqqaşı adlı gəncdən gedəcək. Bu gənc livanlı hələ çox erkən yaşlarında FƏTH hərəkatının daxilindəki "Tələbə Taboru"na qoşulmuş, sonradan isə hərəkatın Mərkəzi Komitəsinin üzvü Xəlil əl-Vəzirin ("Əbu Cihad") birbaşa himayəsi altında fəaliyyət göstərmişdi.

Vaşinqtonun son illərdə həyata keçirdiyi strateji dəyişikliklər qlobal siyasətdə yeni reallıqlar formalaşdırır. 2024-2026-cı illəri əhatə edən dövrdə ABŞ xarici siyasətində müşahidə olunan yenilənmə prosesi ölkənin beynəlxalq sistemdən geri çəkilməsi deyil, güc resurslarının daha səmərəli şəkildə yenidən bölüşdürülməsi kimi qiymətləndirilir.

İraqda hökumətin silahlı qrupların dövlət nəzarətinə alınması istiqamətində başladığı təşəbbüs ölkənin siyasi və təhlükəsizlik gündəminin əsas mövzularından birinə çevrilib. Baş nazir Ali əl-Zeydi parlamentdə etdiyi ilk çıxışında silahların yalnız dövlətin nəzarətində olması və təhlükəsizlik qüvvələrinin imkanlarının gücləndirilməsi istiqamətində islahatlar aparacağını bəyan edib.

Kanadanın enerji ehtiyatları ilə zəngin olan Alberta əyalətində separatçılıq meylləri son aylarda yenidən güclənib. Əyalətdə müstəqillik tərəfdarları Ottavanın iqtisadi və ekoloji siyasətlərinin regionun maraqlarına zidd olduğunu iddia edir, bəzi qruplar isə hətta ABŞ ilə daha sıx inteqrasiya və ya birləşmə ideyasını gündəmə gətirirlər.

2026-cı il FIFA Dünya Kuboku yalnız milli komandalar arasında mübarizə meydanı deyil, həm də futbol sənayesinin ən böyük iqtisadi platformalarından biri hesab olunur. ABŞ, Kanada və Meksikanın ev sahibliyi etdiyi turnir futbolçular üçün öz bacarıqlarını nümayiş etdirmək imkanı yaratdığı kimi, agentlər üçün də yeni müqavilələr əldə etmək və mövcud müqavilələrin şərtlərini yaxşılaşdırmaq baxımından mühüm fürsət sayılır.

Suriyada keçid hakimiyyəti tərəfindən keçmiş təhlükəsizlik aparatının nümayəndələrinə qarşı başladılan məhkəmə prosesləri ölkədə keçid ədalətinin gələcəyi baxımından mühüm mərhələ hesab olunsa da, mövcud hüquqi boşluqlar ağır beynəlxalq cinayətlərə görə məsul şəxslərin tam şəkildə cavabdehlikdən yayınması riskini artırır.

İsraildə siyasi mənzərə sürətlə dəyişir. Baş nazir Benyamin Netanyahunun rəhbərlik etdiyi hökumətə ictimai etimadın azalması, müharibənin nəticələri ətrafında davam edən müzakirələr və təhlükəsizlik sahəsində yaranan suallar ölkədə yeni siyasi fiqurların ön plana çıxmasına şərait yaradıb. Bu prosesdə diqqət mərkəzinə keçmiş Baş Qərargah rəisi Qadi Ayzenkot çıxıb. Son ictimai rəy sorğuları onun gələcəkdə baş nazir postu uğrunda Netanyahuya ciddi rəqib ola biləcəyini göstərir.

2026-cı il iyulun 7-8-də Türkiyənin paytaxtı Ankarada keçiriləcək NATO sammiti alyansın gələcək istiqamətlərini müəyyənləşdirəcək ən mühüm toplantılardan biri kimi qiymətləndirilir. Analitiklərin fikrincə, NATO 2004-cü ildə İstanbul sammitində kollektiv müdafiə ittifaqından qlobal təhlükəsizlik aktoruna çevrilmə prosesini rəsmiləşdirdiyi kimi, Ankara sammitində də yeni geosiyasi reallıqlara uyğun şəkildə yenidən formalaşma mərhələsinə daxil ola bilər.

Beynəlxalq sanksiyalar, uzunmüddətli təcrid və iqtisadi çətinliklər fonunda fəaliyyət göstərən Şimali Koreya son illərdə gözlənilməz iqtisadi canlanma nümayiş etdirir. ABŞ mətbuatında dərc olunan təhlillərə görə, Pxenyan qlobal böhranları və geosiyasi qarşıdurmaları öz xeyrinə çevirməyi bacararaq həm iqtisadiyyatını, həm də hərbi potensialını gücləndirib.

11 fevral 1979-cu ildə İran inqilabının qələbəsinin elan edilməsindən bir həftə sonra Tehrandan bütün dünyaya tarixi fotoşəkil yayılacaqdı. Bu şəkillər sonradan regionda baş verəcək fırtınaları, o cümlədən "Əqsa tufanı" əməliyyatını və onun üzərindəki İranın birbaşa daxili barmaq izlərini anlamaq baxımından əvəzsiz qaynaq rolunu oynayır. Şəkildə sadə bir xalçanın üzərində elə iki şəxs əyləşib ki, regionun yaxın tarixini onların hekayələrinə dərindən toxunmadan qətiyyətlə yazmaq qeyri-mümkündür. Onlardan birincisi İran inqilabının ali rəhbəri Ayətullah Xomeyni, ikincisi isə müasir Fələstin müqavimət hərəkatının rəhbəri Yasir Ərafatdır.

İran və İsrail arasında aylardır davam edən gərginlik yeni və daha təhlükəli mərhələyə daxil olub. ABŞ vasitəçiliyi ilə əldə olunmuş kövrək atəşkəsin gələcəyi sual altında qalarkən, tərəflər arasında qarşılıqlı raket və hava zərbələri regionu yenidən genişmiqyaslı müharibə təhlükəsi ilə üz-üzə qoyub. Son hadisələr göstərir ki, münaqişə artıq yalnız İran və İsrail arasındakı qarşıdurma deyil, eyni zamanda Livan, Yəmən, Körfəz ölkələri, ABŞ və digər regional aktorları da əhatə edən çoxşaxəli geosiyasi böhrana çevrilməkdədir.