Türkiyə Xarici İşlər Nazirliyi İsrailli nazirin bir qrup məskunlaşan şəxslə birlikdə Əl-Əqsa Məscidinə daxil olmasını sərt şəkildə qınayan bəyanat yayıb. Müsəlmanlar üçün müqəddəs məkan olan Əl-Əqsa Məscidinin tarixi və hüquqi statusunu pozan bu cür hərəkətlərin regionda gərginliyi və qeyri-sabitliyi daha da dərinləşdirmə riski daşıdığı bildirilib.

8 May tarixi dünya tarixində bir sıra önəmli hadisələrlə yadda qalıb. Aşağıda bu gün baş vermiş əsas hadisələrin xronoloji xülasəsini təqdim edirik:

7 May tarixi dünya və Azərbaycan tarixində bir sıra önəmli hadisələrlə yadda qalıb. Aşağıda bu gün baş vermiş əsas hadisələrin xronoloji xülasəsini təqdim edirik:

Qüdsdə yerləşən Məscidül-Əqsa ətrafında baş verən son hadisələr bölgədə dini və siyasi gərginliyi artırıb. Bəzi radikal yəhudi təşkilatları ilk dəfə olaraq xüsusi ibadət mətnlərini Məscidül-Əqsa ərazisinə açıq şəkildə daxil etdiklərini iddia ediblər. Bu addımın İsrail polisi tərəfindən verilən icazə çərçivəsində həyata keçirildiyi bildirilib.

Türkiyə, Misir, İordaniya, İndoneziya, Pakistan, Qətər, Səudiyyə Ərəbistanı və Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin xarici işlər nazirləri birgə bəyanat yayıblar. Bəyanatda İsrailin Qüdsdə müsəlman və xristian müqəddəs məkanlarının tarixi və hüquqi statusuna qarşı təkrarlanan pozuntuları, xüsusilə İsrail rəsmiləri və məskunlaşanların polis müşayiəti ilə Məscidül-Əqsaya daxil olması və ərazidə İsrail bayrağının qaldırılması qınanıb.

Bu gün, bazar ertəsi, İsrail işğal qüvvələrinin ciddi mühafizəsi altında onlarla yəhudi Əl-Əqsa məscidinə daxil olaraq Qübbətüs-Səxra qarşısında “epik səcdə” adlanan dini ayini icra ediblər. Basqına radikal baxışları ilə tanınan israilli haham Eyal Tsinov rəhbərlik edib. O, Qübbətüs-Səxraya aparan pilləkənlərdə dua edərək müsəlmanların hisslərini təhqir edən addım atıb.

İsrailin milli təhlükəsizlik naziri İtamar Ben-Qvir bazar günü səhər saatlarında bir qrup yəhudi köçkünün müşayiəti və İsrail polisinin ciddi mühafizəsi altında Məscidül-Əqsa kompleksinə daxil olub. Bu addım regionda dini gərginliyi artıran növbəti təxribat kimi qiymətləndirilir.

İşğal altındakı Şərqi Qüdsdə yerləşən müsəlmanların ilk qibləsi Məscid-i Əqsa 41 günlük tam qadağadan sonra yenidən ibadətə açılıb. 28 fevral tarixindən – ABŞ və İsrailin İrana qarşı hərbi əməliyyatlara başladığı gündən bəri bağlı qalan müqəddəs məkanda ilk süph namazı qılınıb.

Tarix bu gün qlobal imperiyaların barışığına, səmavi fəlakətlərə və bəşəriyyəti sarsıdan tarixi dəfn mərasimlərinə şahidlik edib

Türkiyə Xarici İşlər Nazirliyi İsrailin ifrat sağçı nazirinin işğal altındakı Şərqi Qüdsdə yerləşən Əl-Əqsa məscidinə təşkil etdiyi basqını ən kəskin şəkildə pisləyib. Nazirliyin yaydığı yazılı bəyanatda Netanyahu hökumətinin addımlarının yalnız müsəlmanlara aid olan müqəddəs məkanın toxunulmazlığını hədəf aldığı vurğulanıb.

İsrailin atəşkəs razılaşmasını pozaraq Qəzza zolağının mərkəzində, Megazi qaçqın düşərgəsinin şərqində toplaşan mülki şəxsləri hədəf alan hava hücumu nəticəsində 7 fələstinli həyatını itirib. Tibbi mənbələrdən alınan məlumata görə, Megazi qaçqın düşərgəsinin şərqindəki mülki kütləyə edilən hücumdan sonra həlak olan 7 fələstinlinin cənazəsi Deyr əl-Bəlahdakı Əqsa Şəhidləri xəstəxanasına gətirilib. Hücumla bağlı əlavə təfərrüat paylaşılmayıb.

Tarix bu gün qlobal miqyaslı siyasi istefalara, Avropanın mərkəzində qanlı müharibələrin başlanmasına və dəhşətli təbii-texnogen fəlakətlərə şahidlik edib

Günümüzün rəqəmsal dövründə xəbər mediası insanların qlobal hadisələri anlamasında və rəy formalaşdırmasında həlledici rol oynayır. Bununla belə, media işıqlandırması hər zaman neytral olmur. Qərəzlilik — məlumatın seçilməsi, çərçivəyə salınması və ictimaiyyətə təqdim edilməsi üsuluna birbaşa təsir göstərir. Bu, xüsusilə siyasi münaqişələr zamanı təhrif olunmuş qavrayışlara yol açır. Buna görə də xəbər mediasını tənqidi təhlil etmək və media savadlılığı bacarıqlarını inkişaf etdirmək zəruridir.

ABŞ və İsrailin İrana qarşı müharibəsi başlamazdan əvvəl, hazırda müvəqqəti fəaliyyət göstərən Məhəmməd Şiə əs-Sudani hökuməti İraqı bölgədəki münaqişə dairələrindən uzaq tutmaqla bağlı diplomatik uğurları ilə öyünürdü. Lakin bu gün Bağdad, hərbi əməliyyatları canlı yayımlayan televiziya ekranlarının Təl-Əviv, Tehran və Beyrutla yanaşı dördüncü əsas nöqtəsinə çevrilib.

Müsəlmanların ilk qibləsi sayılan müqəddəs məkanda bu gün də Cümə namazının qılınmasına icazə verilməyib. Fevralın 28-dən bəri tətbiq edilən bu qadağa çərçivəsində, 1967-ci il işğalından bu yana ilk dəfə olaraq Ramazan Bayramında da Əqsada bayram namazı qılınmayıb. Eyni zamanda, fanatik yəhudi qruplarının aprelin 1-dən 8-dək davam edən "Hamursuz Bayramı" münasibətilə müqəddəs məkana basqın təşkil etmək və burada qurban kəsmək çağırışları gərginliyi daha da artırıb. Bu qrupların süni intellektlə hazırlanmış görüntülər vasitəsilə apardıqları təbliğat İslam dünyasında ciddi narahatlığa səbəb olub.

Qüdsün Latın patriarxı, kardinal Pyerbattista Pizzaballa və patriarx müavini yepiskop Vilyam Şomali İsrail polisinin dini rituallara qoyduğu məhdudiyyətlərlə bağlı yeni detalları açıqlayıblar. Yepiskop Şomali "Al Jazeera"ya verdiyi müsahibədə bildirib ki, Patriarxlıq İsrail rəsmiləri ilə görüşdə 28 fevraldan – İrana qarşı müharibə başladıqdan bəri qapıları bağlı qalan Məscidül-Əqsanın müsəlmanların üzünə açılmasını tələb edib.

Türkiyə Milli Kəşfiyyat Təşkilatının (MİT) rəhbəri İbrahim Kalın Ankara şəhərində HƏMAS Siyasi Bürosunun Danışıqlar Heyətinin rəhbəri Xəlil əl-Hayya və onu müşayiət edən nümayəndə heyəti ilə bir araya gəlib. Görüş zamanı Qəzzadakı son vəziyyət, İsrailin davam edən hücumları və bölgədəki kəskin humanitar böhranın aradan qaldırılması yolları diqqət mərkəzində olub.

Səudiyyə Ərəbistanı və bir sıra ərəb və İslam ölkələri Qüdsdə ibadət azadlığına qoyulan məhdudiyyətləri kəskin şəkildə pisləyib. Səudiyyə Ərəbistanı, Misir, İordaniya, Pakistan, İndoneziya, Türkiyə, Qətər və Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin xarici işlər nazirləri İsrailin müsəlman və xristianların ibadət hüquqlarını məhdudlaşdırmasını qəti şəkildə rədd etdiklərini bəyan ediblər.

İsrail hakimiyyətinin mübarək Məscidül-Əqsanı bağlaması ikinci ayına daxil olur. Bu müddətdə İsrail tərəfin mövcud vəziyyəti (status-kvo) dəyişmək, yeni faktiki reallıqlar tətbiq etmək, məkanı yəhudiləşdirmək və İslam Vəqfləri İdarəsinin səlahiyyətlərini sıradan çıxarmaq cəhdləri ilə bağlı ciddi xəbərdarlıqlar edilir.

ABŞ-dakı bir çox Evangelist xristian üçün Yaxın Şərqdəki müharibələr sadəcə geosiyasi qarşıdurma deyil, onların inandığı "zamanın sonu" (axırzaman) rəvayətinin bir hissəsidir. ABŞ Dövlət katibi Marko Rubio İranın "teokratik" rejimindən narazı olan dünyəvi bir diplomat obrazında çıxış edərək, İran liderlərini geosiyasi qərarlarını dini baxışlara əsaslanaraq verən radikal şiə ruhaniləri adlandırır. Müdafiə naziri Pit Heqset isə İran kimi "İslam xulyaları"na qapılmış rejimlərin nüvə silahına sahib olmasının yolverilməz olduğunu bəyan edir.

"Hizbullah"ın Baş katibi Naim Qasım 30 iyul 2025-ci ildə, qrup liderlərindən Fuad Şükürün sui-qəsdinin ildönümündə bu ifadəni yüksək tonla işlədərək, təşkilatın İsrailə qarşı mövqeyinin sarsılmazlığını və müqavimət seçimini vurğulamışdı. ABŞ-ın bölgədəki hərbi yığınağının artması və Prezident Trampın İranın Ali Rəhbəri Əli Xameneyini hədəf alan sui-qəsd təhdidləri fonunda Naim Qasımın 26 yanvar 2026-cı il tarixindəki mövqeyi aydın idi: "Hizbullah Trampın təhdidlərinə qarşı bütün tədbirlər və hazırlıqlarla müqavimət göstərəcək, çünki İmam Xameneyiyə toxunmaq bölgədə və dünyada sabitliyin sui-qəsdi deməkdir".

İsrail Knessetinin keçmiş sədri Abraham Burq amerikalı jurnalist Taker Karlsona verdiyi müsahibədə radikal yəhudi qruplarının Məscidül-Əqsa və Qübbətüs-Səhranı məhv etmək üçün həyata keçirdiyi gizli planların üstünü açıb. Burq 1967-ci ildən bu yana məscidin yerində "Məbəd" inşa etmək istəyən qruplar tərəfindən ən azı 5 ciddi partlayış cəhdinin edildiyini təsdiqləyib.

Bundan qırx il əvvəl Pol Kennedi “Böyük dövlətlərin yüksəlişi və tənəzzülü... 1500-cü ildən 2000-ci ilə qədər” adlı görkəmli kitabını nəşr etdirdi. O, bu kitabda imperiyaların yüksəliş və süqut səbəblərindən bəhs edərək xəbərdarlıq edirdi ki, hər hansı bir böyük güc öz resursları, imkanları və daxili məhsuldarlığı arasında tarazlıq yarada bilməsə, gec-tez tənəzzül mərhələsinə qədəm qoyacaqdır. Kitabda bəhs edilən qədim böyük dövlətlərdən asılı olmayaraq, biz XX əsrdə Osmanlı, Britaniya və Rusiya/Sovet imperiyalarının süqutunun, o cümlədən Almaniya və Yaponiya cəhdlərinin qırılmasının şahidi olduq.

Tarix bu gün qədim Şərqin ən böyük oyanış bayramına, qlobal irqçiliklə mübarizəyə və rəqəmsal dünyanın təməllərinin atılmasına şahidlik edib.