BAKı,VOA

Tarix bu gün qədim Şərqin ən böyük oyanış bayramına, qlobal irqçiliklə mübarizəyə və rəqəmsal dünyanın təməllərinin atılmasına şahidlik edib. 21 mart – minilliklərdir Türk və Şərq dünyasında yenilənmənin, sülhün və bərabərliyin simvolu olan Novruz bayramının qeyd edildiyi ən əzəmətli gündür. Qlobal geosiyasət səhnəsində bu gün Rza Şah Pəhləvinin beynəlxalq ictimaiyyətə müraciət edərək ölkəsinin adının "Persiya" əvəzinə rəsmən "İran" adlandırılmasını tələb etdiyi (1935) və Cənubi Afrikada aparteid rejiminin 69 dinc nümayişçini qətlə yetirdiyi Şarpevil qətliamının baş verdiyi (1960) tarixi təqvimdir. Bu gün həmçinin rəqəmsal medianın mənzərəsini kökündən dəyişən "Twitter" sosial şəbəkəsinin yaradıldığı (2006) və Afrika qitəsində Namibiyanın öz dövlət müstəqilliyini elan etdiyi (1990) gündür. Müasir Azərbaycan tarixi üçün isə 21 mart ölkə rəhbərliyinin xalqa Novruz müjdələri verdiyi, hərbi və iqtisadi qüdrətin təsdiqləndiyi dövlət qərarları ilə zəngindir. Bəhai təqviminin başlanmasından Çin Şərq Hava Yolları qəzasına qədər – www.voa.az 21 martın ən geniş, təfsilatlı və ölkədaxili rəsmi qərarlarla zəngin xronologiyasını təqdim edir.

Müqəddəs Xaçın Qüdsə qaytarılması: Bizans imperatoru İrakli uzun sürən müharibələrdən sonra Sasani imperiyasından geri aldığı Müqəddəs Xaçı rəsmən Qüds şəhərinə qaytardı (630).

Kataloniya qiyamı: İspaniya imperiyasına qarşı Kataloniya bölgəsində kəndlilərin iştirakı ilə şiddətli və qanlı üsyan başladı (1646).

Böyük sülh müqaviləsi: Rusiya imperiyası ilə Osmanlı imperiyası arasında sərhədləri sabitləşdirən və uzunmüddətli sülhü təmin edən dövlətlərarası müqavilə imzalandı (1734).

Fransada Napoleon Məcəlləsinin tətbiqi: Müasir Avropa hüquq sisteminin təməli sayılan mülki qanunlar toplusu – "Napoleon Məcəlləsi" (Code Civil) rəsmən qüvvəyə mindi (1804).

Bəhai təqviminin başlanğıcı: Bəhai dininin ardıcılları üçün yeni eranın başlanğıcını simvolizə edən Bəhai təqviminin ilk günü rəsmən qeyd olundu (1844).

Yaponiyada Edo zəlzələsi: Yaponiyanın paytaxtı Edo (indiki Tokio) şəhərində baş verən dəhşətli zəlzələ nəticəsində 100 mindən çox insan həlak oldu (1857).

Bismarkın Almaniya kansleri təyin edilməsi: Almaniya imperiyasının birləşməsində həlledici rol oynamış Otto fon Bismark rəsmən imperiyanın ilk kansleri təyin edildi (1871).

İlk beynəlxalq reqbi matçı: İdman tarixində Şotlandiya və İngiltərə yığmaları arasında tarixin ilk rəsmi beynəlxalq reqbi matçı keçirildi (1871).

Böyük Britaniya və Fransa arasında Afrika sazişi: İki nəhəng imperiya Şimali Afrikadakı müstəmləkə sərhədlərini müəyyən edən strateji müqavilə imzaladı (1899).

Rusiya çarının və ailəsinin həbsi: Fevral inqilabından dərhal sonra taxtdan salınmış Rusiya çarı II Nikolay və onun ailəsi rəsmən ev dustağı edildi (1917).

Almaniyanın Bahar hücumu: Birinci Dünya Müharibəsinin Qərb cəbhəsində Almaniya imperiyası həlledici "Mikael əməliyyatı" adlı genişmiqyaslı hücuma başladı (1918).

Macarıstan Sovet Respublikasının qurulması: Bela Kunun rəhbərliyi altında Macarıstanda qısamüddətli kommunist dövləti rəsmən elan olundu (1919).

Sovet Rusiyasında Yeni İqtisadi Siyasət: Vladimir Leninin təklifi ilə Sovet İttifaqının iqtisadiyyatını bərpa etmək üçün xüsusi mülkiyyətə qismən icazə verən "NEP" siyasəti rəsmən təsdiqləndi (1921).

Suriyada üsyanın yatırılması: Fransa müstəmləkə qüvvələri Suriyada Dəməşq ətrafında başlayan milli azadlıq üsyanını qan içində yatırdı (1926).

Böyük sınaq uçuşu qəhrəmanı: Amerikalı pilot Çarlz Lindberq aviasiya sahəsindəki tarixi uçuşlarına görə Amerika Birləşmiş Ştatları Konqresinin Fəxri Medalı ilə təltif edildi (1928).

Persiya adının İranla əvəz edilməsi: Rza Şah Pəhləvi beynəlxalq ictimaiyyətə və xarici dövlətlərə rəsmi müraciət edərək ölkənin qədim "Persiya" əvəzinə tarixi "İran" adı ilə çağırılmasını tələb etdi (1935).

Nasist Almaniyasında yəhudilərə qarşı yeni qadağalar: Adolf Hitlerin rəhbərliyi altında yəhudilərin mülkiyyət hüquqlarını tamamilə məhdudlaşdıran yeni sərt qanunlar qüvvəyə mindi (1938).

Kopenhagenin bombardmanı: İkinci Dünya Müharibəsində Böyük Britaniya hərbi hava qüvvələri Danimarkanın paytaxtındakı Gestapo qərargahını ("Karfagen əməliyyatı" çərçivəsində) dəqiqliklə bombaladı (1945).

Qana dövlətinin təməlləri: Kvame Nkruma Qızıl Sahil (indiki Qana) müstəmləkəsində keçirilən seçkilərdən sonra baş nazir olaraq Afrika qitəsində müstəqillik dalğasını başlatdı (1952).

Şarpevil qətliamı: Cənubi Afrika Respublikasında irqçi aparteid rejiminə qarşı dinc nümayiş keçirən qaradərili əhaliyə polis tərəfindən atəş açıldı, 69 nəfər amansızcasına öldürüldü (1960).

Alkatraz həbsxanasının bağlanması: Amerika Birləşmiş Ştatlarının San-Fransisko körfəzində yerləşən, tarixin ən məşhur və qaçılmaz federal həbsxanası olan Alkatraz (Alcatraz) rəsmən fəaliyyətini dayandırdı (1963).

Martin Lüter Kinqin Selma yürüşü: Amerika Birləşmiş Ştatlarında vətəndaş hüquqları müdafiəçisi Martin Lüter Kinq qaraşın əhalinin səsvermə hüququ üçün Selmadan Montqomeriyə tarixi yürüşünə başladı (1965).

Kəramə döyüşü: İordaniya ordusu və Fələstin Azadlıq Təşkilatı birlikdə İsrail hərbi qüvvələrinin İordaniya ərazisinə etdiyi kütləvi hücumun qarşısını aldı (1968).

Yer Gününün ilk elanı: Amerika Birləşmiş Ştatlarının San-Fransisko şəhərində ətraf mühitin qorunmasına diqqət çəkmək məqsədilə ilk dəfə rəsmi "Yer Günü" elan olundu (1970).

Tayvanda diktaturanın uzadılması: Çin Respublikasında (Tayvan) Çan Kayşi Milli Assambleya tərəfindən yenidən, növbəti müddətə prezident seçildi (1972).

Aşıq Veysəlin vəfatı: Türkiyə xalq musiqisinin ən böyük nümayəndələrindən olan, görmə qabiliyyətini itirmiş əfsanəvi ozan Aşıq Veysəl Şatıroğlu vəfat etdi (1973).

Efiopiyada hərbi xuntanın ləğvi cəhdi: Efiopiyada diktator Menqistu Haile Mariama qarşı təşkil edilən hərbi çevriliş cəhdi iflasa uğradı və kütləvi edamlar başladı (1977).

Amerika Birləşmiş Ştatlarının Moskva Olimpiadasını boykot qərarı: Prezident Cimmi Karter Sovet İttifaqının Əfqanıstanı işğal etməsinə etiraz olaraq Amerika idmançılarının Moskva Yay Olimpiya Oyunlarında iştirak etməyəcəyini rəsmən elan etdi (1980).

Qüds məscidinə hücum cəhdi: İsrailin radikal qruplaşmaları tərəfindən Əl-Əqsa məscidinə partlayıcı yerləşdirmək cəhdinin qarşısı son anda alındı (1983).

Şərqi Berlində etirazlar: Almaniya Demokratik Respublikasında (Şərqi Almaniya) kommunist hökumətinə qarşı narazılıqlar yenidən küçə etirazları şəklində özünü göstərdi (1986).

Namibiyanın müstəqilliyi: Birləşmiş Millətlər Təşkilatının vasitəçiliyi ilə Cənubi Afrika Respublikasının işğalından azad olan Namibiya rəsmən öz dövlət müstəqilliyini elan etdi (1990).

Tatarıstanın suverenlik referendumu: Rusiya Federasiyası daxilində Tatarıstan Respublikasında keçirilən ümumxalq səsverməsində əhalinin əksəriyyəti dövlət suverenliyini dəstəklədi (1992).

Oskar mükafatlarında Şindlerin Siyahısı zəfəri: Holokost faciəsindən bəhs edən Stiven Spilberqin "Şindlerin Siyahısı" filmi Amerika Kino Akademiyasının ən yaxşı film də daxil olmaqla yeddi Oskar mükafatını qazandı (1994).

Hava şarı ilə ilk qlobal səyahət: İsveçrəli Bertran Pikar və ingilis Brayan Cons tarixdə ilk dəfə olaraq hava şarı ilə heç bir yerdə dayanmadan dünya ətrafında uçuşu müvəffəqiyyətlə başa vurdular (1999).

Roma Papasının İsrailə tarixi səfəri: Roma Papası II İohann Pavel dinlərarası dialoqu gücləndirmək üçün İsrail dövlətinə rəsmi və tarixi səfər etdi (2000).

Twitter şəbəkəsinin yaranması: Cek Dorsi qlobal kommunikasiyada inqilab yaradacaq "Twitter" sosial şəbəkəsində "Tvitimi qururam" adlı tarixin ilk rəsmi paylaşımını etdi (2006).

Avstraliyada rəsmi üzr: Avstraliya hökuməti qitənin yerli xalqı olan Aborigenlərə qarşı keçmişdə edilən amansız assimilyasiya siyasətinə görə rəsmən üzr istədi (2008).

Suriya vətəndaş müharibəsində Hələbə zərbələr: Suriya hökumət qüvvələri müxalifətin nəzarətində olan Hələb şəhərinin mülki məhəllələrinə kütləvi raket zərbələri endirdi (2013).

Krımın Rusiya tərəfindən ilhaqının ratifikasiyası: Rusiya Federasiyası Parlamenti Vladimir Putinin imzaladığı sənədi rəsmən təsdiqləyərək Ukraynaya məxsus Krım yarımadasının işğalını qanuniləşdirdi (2014).

Yəməndə Husi inqilabının genişlənməsi: Yəməndə dövlət çevrilişi edən Husi qüvvələri strateji əhəmiyyətli Taiz şəhərini tam ələ keçirərək vətəndaş müharibəsini daha da dərinləşdirdi (2015).

Braziliyada korrupsiya etirazları: Braziliya prezidenti Dilma Rusef hökumətinə və sabiq dövlət başçılarına qarşı irimiqyaslı korrupsiya ittihamları ilə milyonlarla insan küçələrə çıxdı (2016).

Mozambikdə İday siklonunun fəsadları: Mozambik, Zimbabve və Malavi dövlətlərini vuran dəhşətli "İday" siklonu nəticəsində mindən çox insan həlak oldu, epidemiyalar başladı (2019).

Koronavirus səbəbilə qlobal sərhədlərin bağlanması: COVID-19 pandemiyasının sürətlə yayılmasının qarşısını almaq üçün onlarla ölkə, o cümlədən Avropa İttifaqı dövlətləri öz xarici sərhədlərini rəsmən bağladığını elan etdi (2020).

Türkiyənin İstanbul Konvensiyasından çıxması: Türkiyə Respublikasının qadınlara qarşı zorakılıqla mübarizəni nəzərdə tutan İstanbul Konvensiyasından çıxması barədə prezident qərarı "Rəsmi Qəzet"də dərc edilərək qüvvəyə mindi (2021).

Çin Şərq Hava Yolları qəzası: Çinin cənubunda "China Eastern Airlines" şirkətinə məxsus "Boeing 737" tipli sərnişin təyyarəsi qəzaya uğradı, göyərtədəki 133 nəfərin hamısı həlak oldu (2022).

Yaponiyanın Baş nazirinin Ukraynaya sürpriz səfəri: Yaponiya Baş naziri Fumio Kişida Rusiya-Ukrayna müharibəsinin ən gərgin dövründə Kiyevə rəsmi və qeyri-gözlənilən səfər edərək həmrəylik nümayiş etdirdi (2023).

Beynəlxalq İrqi Ayrı Seçkiliyin Ləğvi Günü: Birləşmiş Millətlər Təşkilatı Şarpevil qətliamının xatirəsinə olaraq bu günü bütün dünyada irqçiliyə qarşı mübarizə günü kimi elan edib (1966-dan).

Ümumdünya Daun Sindromu Günü: Birləşmiş Millətlər Təşkilatının qərarı ilə qlobal miqyasda bu xəstəliyə diqqət çəkmək və fərqindəliyi artırmaq məqsədilə rəsmi gün elan edilib (2006).

Beynəlxalq Meşələr Günü: Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Assambleyası dünyanın ekoloji balansını qorumaq üçün hər il 21 martın rəsmən qeyd olunması qərarını qəbul edib (2012).

Ümumdünya Şeir Günü: Birləşmiş Millətlər Təşkilatının təhsil və mədəniyyət qurumu olan YUNESKO qlobal mədəniyyəti qorumaq məqsədilə 21 martı Şeir Günü kimi rəsmiləşdirib (1999).

Novruz Bayramı: Təbiətin oyanışını, yazın gəlişini və bərabərliyi simvolizə edən, Azərbaycan daxil olmaqla bütün Şərq və Türk dünyasında ən qədim dövrlərdən bəri rəsmən qeyd olunan əsas milli bayram günüdür.

Azərbaycanın müasir tarixi (rəsmi hadisələr)

Prezidentin Novruz təbriki və rəsmi tədbirlər: Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev Novruz bayramı münasibətilə ölkə vətəndaşlarına rəsmi təbrik ünvanladı və işğaldan azad edilmiş ərazilərdə (o cümlədən Şuşa və Xankəndidə) bərpa işlərinin genişləndirilməsi ilə bağlı yeni strateji qərarları imzaladı (2024).

Avropa İttifaqı ilə Yaşıl Enerji dialoqu: Azərbaycan hökuməti ilə Avropa İttifaqı nümayəndələri arasında Xəzər dənizindən Avropaya bərpa olunan enerji nəqlini sürətləndirən yeni fəaliyyət planı rəsmən dərc olundu (2024).

Birləşmiş Millətlər Təşkilatı ilə rəqəmsal inkişaf memorandumu: Azərbaycanın Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi Birləşmiş Millətlər Təşkilatının ixtisaslaşmış agentlikləri ilə dövlət xidmətlərində süni intellektin tətbiqini genişləndirən rəsmi memorandum imzaladı (2025).

Qlobal Bakı Forumunun rəsmi sənədlərinin dərci: Bakı şəhərində uğurla başa çatan beynəlxalq forumun yekun bəyannamələri və qlobal iqlim dəyişikliyinə dair Azərbaycanın irəli sürdüyü təşəbbüslər rəsmi sənəd kimi qlobal ictimaiyyətə təqdim edildi (2024).