Səudiyyə Ərəbistanının xarici işlər naziri şahzadə Feysəl bin Fərhan cümə axşamı günü İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının (İƏT) Xarici İşlər Nazirləri Şurasının iclası zamanı regionun üzləşdiyi çağırışlar fonunda İslam həmrəyliyinin zəruriliyini vurğulayıb.

Süleyman Mənsur Fələstinə bəslədiyi 79 illik tükənməz sevgi, bu ölkənin hekayəsini rənglər, xətlər və insan simaları ilə canlandıran zəngin yaradıcılıq yolundan sonra həyatla vidalaşdı. O, "Nəkbə" faciəsindən cəmi bir neçə ay əvvəl dünyaya gəlmişdi; sanki məhz həmin tarixi məqamda yer üzünə ona görə gəlmişdi ki, ölkəsinin ağır yüklərini, çoxsaylı yaralarını və silinmə təhlükəsi ilə üzləşən yaddaşını sənətində əbədiləşdirsin.

Livanda onilliklər boyu toplanmış siyasi, iqtisadi və məzhəb ziddiyyətləri kimi köklü problemlər mövcuddur; bu problemlərə dövləti daxildən gəmirən və livanlıların sərvətlərini itirməsinə gətirib çıxaran korrupsiya da əlavə olunub. Bütün bu böhranların həlli Livan xalqı üçün ən vacib prioritetdir, lakin bunun üçün ilk növbədə özünün ən təməl vəzifəsini yerinə yetirən - bütün ölkə ərazisində təkbaşına mütləq hakimiyyət quran güclü bir dövlət lazımdır.

Ərəb Dövlətləri Liqası israilli məskunlaşanların Əl-Əqsa məscidi ərazisinə daxil olmasını pisləyib. Baş katib Nəbil Fəhmi hadisəni müqəddəs məkanın toxunulmazlığının pozulması kimi qiymətləndirib. O, İsrail hökumətini baş verənlərə görə məsuliyyət daşımaqda ittiham edib. Ərəb Dövlətləri Liqası beynəlxalq ictimaiyyəti Fələstin xalqının və müqəddəs məkanların qorunması üçün tədbirlər görməyə çağırıb. Xüsusilə BMT Təhlükəsizlik Şurasından təcili addımlar atılması tələb olunub. Əl-Əqsa məscidi ərazisində mövcud tarixi qaydalara əsasən, qeyri-müsəlmanların dini ayin keçirməsi nəzərdə tutulmur. Əl-Əqsa müsəlmanlar üçün İslamın üçüncü ən müqəddəs məkanıdır. Ərazinin yəhudilik üçün də müqəddəs olması buradakı vəziyyəti son dərəcə həssas edir.

İsrail ordusu və Şin Bet Qəzzada HƏMAS-a məxsus olduğu iddia edilən beş silah anbarını məhv etdiyini açıqlayıb. İsrail tərəfi anbarlardan birinin Deyr əl-Bələhdəki Əl-Əqsa Şəhidləri Xəstəxanasının yaxınlığında yerləşdiyini bildirib. Ordunun məlumatına görə, obyektlərdə silah və hərbi sursat saxlanılıb. Xəstəxana rəhbərliyi və Qəzza hakimiyyəti isə hədəfə alınan binaların tibbi ləvazimat anbarları olduğunu bəyan edib. Tərəflərin açıqlamaları bir-birini təkzib edir. İddialar müstəqil şəkildə təsdiqlənməyib. Hadisə ilə bağlı əlavə məlumat gözlənilir.

Qəzza zolağında gün ərzində baş verən bir neçə hadisə nəticəsində azı 22 nəfər yaralanıb. Yaralanmalar İsrailin hava zərbələri, açdığı atəş və binanın divarının uçması ilə əlaqələndirilir. Rimal və Nuseyratda pilotsuz uçuş aparatı hücumları qeydə alınıb. Deyr əl-Bələh və Xan Yunisdə də yaralananlar olub. Qəzza şəhərinin mərkəzində divarın uçması nəticəsində məcburi köçkünlər xəsarət alıblar. İsrail tərəfi hadisələrlə bağlı hələlik açıqlama verməyib. Məlumatlar müstəqil şəkildə tam təsdiqlənməyib.

Fələstin rəsmiləri bildiriblər ki, 4 200-dən çox israilli Əl-Əqsa məscidi kompleksinə daxil olub. Hadisə yəhudilərin Tişa BeAv matəm günü ilə əlaqədar baş verib. Gün ərzində kompleksə daxil olanların sayı əvvəlki göstərici ilə müqayisədə xeyli artıb. İsrailin milli təhlükəsizlik naziri İtamar Ben-Qvir də əraziyə səfər edib. Əl-Əqsa kompleksi həm müsəlmanlar, həm də yəhudilər üçün müqəddəs məkan hesab olunur. Bu ərazi uzun müddətdir tərəflər arasında gərginlik ocağı kimi qalır. Hadisə ilə bağlı əlavə rəsmi məlumat verilməyib.

HƏMAS Nablus yaxınlığında baş vermiş bıçaqlı hücumla bağlı bəyanat yayıb. Təşkilat hadisəni Qəzza və İordan çayının qərb sahilindəki vəziyyətlə əlaqələndirib. Açıqlamada İsrailin hərbi əməliyyatlarına və Qüdsdə baş verən hadisələrə istinad edilib. HƏMAS müqavimətin davam edəcəyini bəyan edib. İsrail ordusu isə hücum zamanı bir İsrail vətəndaşının yaralandığını açıqlayıb. Ordunun məlumatına görə, hadisəni törətdiyi bildirilən iki nəfər hadisə yerində zərərsizləşdirilib. Tərəflərin açıqlamaları müstəqil şəkildə təsdiqlənməyib.

Basqında iştirak edənlərin sayı İsrail polisinin 150 nəfərlik qruplara göz yumması ilə kəskin artıb. Eyni zamanda, İsrail təhlükəsizlik qüvvələri Əski Şəhər ərazisində və məscidin giriş qapılarında tədbirləri artıraraq fələstinli müsəlmanların ibadət üçün məscidə daxil olmasını əngəlləyib. Səhər namazı zamanı yalnız az sayda müsəlman məscidə daxil ola bilib və polis tərəfindən fiziki zorakılıq tətbiq olunub.

İsrailin Mərkəzi Qəzzadakı əl-Zəhra bölgəsinə hava zərbəsi endirdiyi bildirilir. Hücum nəticəsində iki fələstinlinin öldüyü və bir neçə nəfərin yaralandığı açıqlanıb. Zərbə mülki avtomobilə dəyib. Həlak olanların cəsədləri xəstəxanaya aparılıb. Mülki müdafiə qüvvələri avtomobildə yaranan yanğını söndürüblər. Fələstin mənbələri atəşkəs elanından sonra da itkilərin davam etdiyini bildirir. Bölgədə humanitar və təhlükəsizlik vəziyyəti gərgin olaraq qalır.

İsrail qüvvələrinin Qüdsdə yerləşən Əl-Əqsa məscidində cümə namazından sonra Qüds və Fələstinin baş müftisi Şeyx Məhəmməd Hüseyni saxladığı bildirilir. Fələstinin WAFA agentliyi yerli mənbələrə istinadən bildirib ki, dini lider cümə xütbəsini söylədikdən və ibadətə rəhbərlik etdikdən sonra İsrail hərbçiləri tərəfindən nəzarətə götürülüb. Hadisə zamanı onun saxlanılma səbəbi və aparıldığı yer barədə rəsmi açıqlama verilməyib. Şeyx Məhəmməd Hüseyn Əl-Əqsa məscidinin dini rəhbərliyində mühüm fiqurlardan biri kimi tanınır. Əl-Əqsa məscidi Qüdsdə həm müsəlmanlar, həm də yəhudilər üçün böyük dini əhəmiyyət daşıyan ən həssas məkanlardan biridir. Onun saxlanılması İsrail və Fələstin arasında davam edən siyasi və dini gərginlik fonunda yeni müzakirələrə səbəb ola bilər. Hadisə ilə bağlı İsrail tərəfinin rəsmi mövqeyi və əlavə detallar hələ açıqlanmayıb.

İsrail cəmiyyətində bu qədər dərin parçalanmanın əsas səbəbləri nələrdir?

İşğal altındakı İordan çayının qərb sahilində fələstinlilərə qarşı yeni əməliyyatlar barədə məlumatlar yayılıb. Silvan qəsəbəsində fələstinli gənclərə hücum edildiyi və 13 yaşlı yeniyetmənin saxlanıldığı bildirilir. İsrail qüvvələrinin eyni ərazidə yaşayış evi və bərbərxanada axtarış apardığı qeyd olunur. Mixmas yaşayış məntəqəsində isə yerli bələdiyyə binasının hərbi məntəqəyə çevrildiyi açıqlanıb. Bölgədə təhlükəsizlik vəziyyəti gərgin olaraq qalır. Hadisələr işğal altındakı ərazilərdə narahatlığı artırıb. Son insidentlərlə bağlı vəziyyət diqqətlə izlənilir.

İsrailin Qəzza zolağına endirdiyi son zərbələr nəticəsində biri səkkiz yaşlı uşaq olmaqla beş nəfər həlak olub. Əl-Əqsa Xəstəxanasının məlumatına görə, pilotsuz uçuş aparatının hücumu zamanı üç nəfər ölüb, bir neçə nəfər yaralanıb. Xan Yunisdə çadıra endirilən hava zərbəsi nəticəsində isə daha iki nəfər həyatını itirib, 27-dən çox insan xəsarət alıb. Qəzza Səhiyyə Nazirliyi atəşkəs qüvvəyə mindikdən sonra da hücumların davam etdiyini bildirir. Nazirliyin məlumatına əsasən, həmin vaxtdan indiyədək 1 045 fələstinli həlak olub. Bölgədə humanitar vəziyyət ağır olaraq qalır. Mülki əhali arasında itkilərin artması narahatlıq doğurur.

İşğal altındakı İordan çayının qərb sahilində və Şərqi Qüdsdə gərginlik davam edir. Fələstinin Vəfa xəbər agentliyinin məlumatına görə, son saatlarda İsrail ordusu və yəhudi məskunlaşmaçıların iştirakı ilə bir neçə insident baş verib. Burqa kəndində kənd təsərrüfatı sahələrinin yandırıldığı, Əl-Əqsa məscidi yaxınlığında bir fələstinlinin saxlanıldığı bildirilir. Həmçinin Əl-Xəlildə yerləşən Əl-Rəs məscidinə basqın edilərək ibadət edən şəxslərə zor tətbiq olunduğu və məscidin bağlandığı qeyd edilir. Muxmas qəsəbəsində yeni yaşayış məntəqəsi salınması məqsədilə torpaq sahələrinin dağıdıldığı iddia olunur. Bundan əlavə, Ramallah ətrafında fələstinlilərə məxsus avtomobillərə hücumlar barədə məlumat verilib. Məlumatlar Fələstinin Vəfa xəbər agentliyi tərəfindən yayılıb. Bu iddialarla bağlı İsrail tərəfinin mövqeyi açıqlanmayıb.

Təcrübəli bir jurnalisti hadisənin pərdəarxasını araşdırmağa sövq etmək üçün sadəcə bircə maraqlı hekayə kifayətdir. Əgər qarşınızdakı şəxs öz daxilində iki fərqli maraqlı hekayəni eyni anda daşıyırsa, bu araşdırma istəyi daha da dözülməz bir hal alır. Bu dəfə də olduqca maraqlı bir mpvzuya toxunmaq istərdik. Söhbət Anis Nəqqaşı adlı gəncdən gedəcək. Bu gənc livanlı hələ çox erkən yaşlarında FƏTH hərəkatının daxilindəki "Tələbə Taboru"na qoşulmuş, sonradan isə hərəkatın Mərkəzi Komitəsinin üzvü Xəlil əl-Vəzirin ("Əbu Cihad") birbaşa himayəsi altında fəaliyyət göstərmişdi.

11 fevral 1979-cu ildə İran inqilabının qələbəsinin elan edilməsindən bir həftə sonra Tehrandan bütün dünyaya tarixi fotoşəkil yayılacaqdı. Bu şəkillər sonradan regionda baş verəcək fırtınaları, o cümlədən "Əqsa tufanı" əməliyyatını və onun üzərindəki İranın birbaşa daxili barmaq izlərini anlamaq baxımından əvəzsiz qaynaq rolunu oynayır. Şəkildə sadə bir xalçanın üzərində elə iki şəxs əyləşib ki, regionun yaxın tarixini onların hekayələrinə dərindən toxunmadan qətiyyətlə yazmaq qeyri-mümkündür. Onlardan birincisi İran inqilabının ali rəhbəri Ayətullah Xomeyni, ikincisi isə müasir Fələstin müqavimət hərəkatının rəhbəri Yasir Ərafatdır.

Yaxın Şərq əhalisinin böyük əksəriyyəti simvolik olsa da eyni gündə, eyni vaxtda dünyaya gəlib. Onlar fərqinə varmırlar ki, həmin il öz ölkələrinin sabitliyinə, bu gününə və gələcəyinə olduqca baha başa gələn silinməz izlər qoyub. Həmin il elə fırtınalar, müharibələr və liderlər doğurdu ki, onların xəyalları və yaratdıqları təhlükələr boy göstərdikləri coğrafi xəritələrin sərhədlərini aşdı. Hətta bəzi ekspertlər hesab edirlər ki, həmin tarixlə ABŞ-İsrail ittifaqının İrana və onun raket arsenalına qarşı apardığı müharibədən sonra bu gün Hörmüz boğazında yaşananlar arasında birbaşa və qırılmaz bir bağ mövcuddur. Söhbət, ondan sonra gələn heç bir ilin öz əhəmiyyəti və ya təhlükəliliyi baxımından onunla rəqabət apara bilmədiyi 1974-cü ildən bəhs edirik.

İşğal olunmuş Şərqi Qüdsdəki Məscid-ül Əqsaya cümə namazı zamanı 65,000-dən çox ibadət edən toplaşıb. On minlərlə Fələstinli səhərdən başlayaraq müqəddəs məkanı dolduraraq namaz qılıb və ibadətini yerinə yetirib. Son üç ildə İsrail Qərb Sahili və Qəzza Zolağından gələn Fələstinlilərin Məscid-ül Əqsaya sərbəst çıxışını məhdudlaşdırıb. Məhdudiyyətlər Fələstinlilərin ibadət və hərəkət azadlığını ciddi şəkildə təsir edir və müqəddəs məkanın girişini gündəlik nəzarət vasitəsinə çevirib. Bu hadisə Fələstinlilərin dini hüquqlarını qorumaq üçün göstərdiyi səyləri və müqəddəs yerlərə bağlılıqlarını nümayiş etdirir. Eyni zamanda, Məscid-ül Əqsaya çıxışın məhdudlaşdırılması regional gərginliyi və diplomatik diqqəti artırır.

Səkkiz ərəb və islam ölkəsinin xarici işlər nazirləri Qüdsdə yerləşən Əl-Əqsa məscidi ətrafında baş verən son hadisələrə dair birgə bəyanat yayıb. Bəyanatda məscidə edilən basqınlar və İsrail bayrağının onun həyətində qaldırılması kəskin şəkildə pislənib və bu addımların beynəlxalq hüququn açıq şəkildə pozulması olduğu bildirilib.

İsrailin giriş məhdudiyyətlərini və gücləndirilmiş təhlükəsizlik tədbirlərini tətbiq etməsinə baxmayaraq, təxminən 60 min fələstinli Qüdsdə yerləşən Əl-Əqsa məscidində cümə namazını qılıb. İslam Vəqf İdarəsinin məlumatına görə, səhər saatlarından etibarən minlərlə insan məscid kompleksinə axın edib. İsrail qüvvələri isə Köhnə Şəhər və məscid ətrafında əlavə yoxlama məntəqələri quraraq nəzarəti artırıb. Son illərdə dəfələrlə tətbiq olunan məhdudiyyətlərə baxmayaraq, fələstinlilər Əl-Əqsa məscidində ibadət və dini mövcudluğun qorunmasının vacibliyini vurğulayırlar.

İsrail ordusu Qəzzada HƏMAS-ın silah istehsalında rol oynayan Məhəmməd Əbu Məlulhu öldürdüyünü açıqlayıb. Hava zərbəsi Nuseyrat qaçqın düşərgəsindəki bir mənzilə endirilib və nəticədə Əbu Məlulh, həyat yoldaşı Alaa Zəqlan və 6 aylıq övladı Osama həlak olub. Hücum nəticəsində təxminən 10 nəfər yaralanıb. Oktyabrda elan edilən atəşkəsdən sonra da İsrailin Qəzza zolağında gündəlik hücumları davam edir və Qəzza Səhiyyə orqanlarının məlumatına görə, bu dövrdə təxminən 900 nəfər həyatını itirib.

Çox qədim tarixə malik olan Qüds şəhərinin adının çəkildiyi məlum olan ən qədim sənəd eramızdan əvvəl XIX və XVIII əsrlərə aiddir. Bunlar eramızdan əvvəl XI əsrə aid Misir mətnləridir (IDB, II, 843; EJd., IX, 1379). XIV eramızdan əvvəl. 16-cı əsrə aid Tell Amarna hərflərində şəhərin adı Urusalim, Son Assur mətnlərində Urusilimmu və ya Ursalimmu, İbranicə Masoretik mətndə Yruşlm, bəzən də Yruşlym kimi yazılır. Qüds əhdi-Ətiqin aramey mətnlərində Yeruşâlayim Yeruşâlêm kimi tələffüz olunur.

Türkiyənin hakim Ədalət və İnkişaf Partiyasının (AK Parti) Sədr müavini və partiya sözçüsü Ömər Çelik, İsrailin Benyamin Netanyahu hökumətinin Əl-Əqsa Məscidinə yönəlmiş hərəkətlərinə reaksiya verib. Çelik, Netanyahu hökumətinin mütəmadi olaraq bəşəriyyətə qarşı cinayət işləməkdə davam etdiyi bildirilib.