BAKI,VOA, Orxan Qədirzadə
ABŞ və Efiopiya arasında müdafiə və təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığın yeni strateji çərçivəyə keçirilməsi Vaşinqtonun Afrikanın Buynuzu regionunda artan maraqlarını və Əddis-Əbəbənin regional ambisiyalarını ön plana çıxarıb.
Efiopiya ilə ABŞ arasında avqustun 21-də elan olunan yeni hərbi anlaşma iki ölkənin müdafiə əlaqələrinin dərinləşdirilməsini nəzərdə tutur. Efiopiya hərbi nümayəndə heyətinin Vaşinqtona səfərindən sonra əldə olunan razılaşma həm hərbi təlimlərin, həm də gələcəkdə müdafiə sahəsində daha geniş əməkdaşlığın əsasını yarada bilər.
Razılaşmanın konkret hərbi öhdəlikləri barədə geniş məlumat açıqlanmasa da, tərəflər müdafiə və təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığı strateji çərçivədə inkişaf etdirmək niyyətlərini bəyan ediblər. ABŞ hərbçilərinin Efiopiyada sülhməramlılıq mərkəzində təlimlər keçirməsi də bu prosesin praktiki istiqamətlərindən biri kimi qiymətləndirilir.
Vaşinqtonla yaxınlaşma Əddis-Əbəbəyə nə verir?
Efiopiya Afrikanın ən böyük və ən təcrübəli ordularından birinə malik ölkələrdən biridir. Təxminən 150 min aktiv hərbçisinin olduğu bildirilən Efiopiya ordusu şəhər döyüşləri, dağlıq ərazilərdə əməliyyatlar və üsyanlara qarşı mübarizə sahəsində uzunmüddətli təcrübəyə malikdir.
ABŞ-la münasibətlərin müdafiə sahəsində yeni mərhələyə keçməsi isə Əddis-Əbəbə üçün yalnız hərbi məsələ deyil. Bu əməkdaşlıq ölkənin regional güc statusunu möhkəmləndirmək və təhlükəsizlik məsələlərində daha geniş beynəlxalq dəstək qazanmaq cəhdi kimi də qiymətləndirilə bilər.
ABŞ-ın 2026-cı il mayın 11-də Efiopiyaya silah ixracına tətbiq etdiyi məhdudiyyətləri aradan qaldırması da diqqət çəkir. Bu qərar gələcəkdə Efiopiyanın ABŞ istehsalı hərbi texnikaya çıxış imkanlarını genişləndirə bilər.
Əsas mesaj Misirədir
Vaşinqtonla hərbi əlaqələrin gücləndirilməsinin ən mühüm regional ünvanlarından biri Misirdir. Bunun əsas səbəbi Nil çayı və Efiopiyanın Böyük Efiopiya İntibah Barajıdır.
Qahirə uzun illərdir Əddis-Əbəbənin Nilin sularından istifadəsi ilə bağlı siyasətini milli təhlükəsizlik məsələsi kimi qiymətləndirir. Efiopiyanın ABŞ kimi qlobal hərbi və siyasi güclə müdafiə əlaqələrini gücləndirməsi Misir üçün Əddis-Əbəbənin danışıqlardakı mövqeyinin möhkəmlənməsi ehtimalını artırır.
Efiopiya isə Vaşinqtonla yaxınlaşma vasitəsilə həm Nil məsələsində, həm də Qırmızı dənizə çıxışla bağlı planlarında öz mövqeyinin nəzərə alınmasını istəyir.
Qırmızı dənizə çıxış məsələsi
Efiopiyanın digər böyük strateji hədəfi dənizə çıxış əldə etməkdir. Dənizə çıxışı olmayan ölkə Qırmızı dənizə çıxış üçün xüsusilə Somaliland istiqamətində imkanlar axtarır.
Bu siyasət isə Misirdən başqa Somali və Eritreyanı da narahat edir. Əddis-Əbəbənin dənizə çıxış əldə etməsi Afrikanın Buynuzu və Bab əl-Məndəb ətrafında güc balansını əhəmiyyətli şəkildə dəyişə bilər.
Eritreya üçün təhlükə siqnalı
Eritreya Efiopiyanın regional gücünün artmasını ən ciddi narahatlıqla izləyən ölkələrdən biridir. İki ölkə arasında uzunmüddətli müharibə və qarşıdurma tarixi mövcuddur.
Eritreyanın Qırmızı dəniz sahilində Massava və Əseb kimi limanlara sahib olması məsələnin əhəmiyyətini daha da artırır. Efiopiyanın hərbi imkanlarının ABŞ-ın dəstəyi ilə genişlənməsi Əsmərənin təhlükəsizlik hesablamalarına birbaşa təsir göstərə bilər.
Somali ilə qarşıdurma xətti
Somali də Əddis-Əbəbənin dənizə çıxış planlarına qarşı çıxan əsas aktorlardandır. Xüsusilə Efiopiyanın Somalilandla əldə etdiyi razılaşmalar Somali hökumətinin sərt reaksiyasına səbəb olub.
Moqadişonun Pakistanla müdafiə əməkdaşlığını genişləndirməsi və Türkiyənin Somalidə mühüm hərbi mövcudluğa malik olması regiondakı rəqabətin artıq yalnız Efiopiya–Somali müstəvisində qalmadığını göstərir.
Türkiyə üçün də yeni mesaj
Efiopiya–ABŞ yaxınlaşması Türkiyə üçün də əhəmiyyət daşıyır. Ankara son illərdə Əddis-Əbəbə ilə müdafiə əlaqələrini inkişaf etdirib və Efiopiyaya Bayraktar TB2 pilotsuz uçuş aparatlarının verilməsi bu əməkdaşlığın ən diqqətçəkən nümunələrindən biri olub.
Eyni zamanda Türkiyənin Somali ilə dərin hərbi və siyasi əlaqələri Ankaranı Afrikanın Buynuzunda yaranan yeni güc balansının əsas iştirakçılarından birinə çevirir.
Çinə də mesaj
Efiopiyanın BRICS-ə qoşulması ölkənin Çin və Rusiya ilə iqtisadi-siyasi əlaqələrinin güclənməsinə səbəb olmuşdu. Lakin Vaşinqtonla müdafiə sahəsində yeni mərhələnin başlanması Əddis-Əbəbənin Qərblə münasibətləri də prioritet olaraq saxladığını göstərir.
Beləliklə, ABŞ–Efiopiya hərbi əməkdaşlığı təkcə iki ölkənin müdafiə münasibətlərinin genişlənməsi deyil. Bu addım Nil hövzəsi, Qırmızı dəniz, Bab əl-Məndəb və Afrikanın Buynuzu ətrafında formalaşan daha geniş geosiyasi rəqabətin yeni mərhələsi kimi görünür.
Əddis-Əbəbə üçün əsas məqsəd isə aydındır: həm daxildə, həm Misirlə Nil mübahisəsində, həm də Qırmızı dənizə çıxış məsələsində regional çəkisini artırmaq.