#Çin

ABŞ Prezidenti Donald Tramp Vaşinqtonun hazırda İranla hər hansı danışıqlar aparmadığını və əsas diqqətin Tehrana qarşı iqtisadi təzyiqin artırılmasına yönəldiyini bildirib. Tramp Ağ Evdə jurnalistlərin suallarını cavablandırarkən İranla danışıqların aparılıb-aparılmadığı ilə bağlı suala cavabında deyib ki, ABŞ Tehranla danışmaq istəmir və hazırda hər hansı görüş keçirmək niyyətində deyil. ABŞ prezidenti İranla ticari əlaqələrini davam etdirən ölkələrin də sanksiyalarla üzləşə biləcəyinə işarə edib.

ABŞ və Efiopiya arasında müdafiə və təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığın yeni strateji çərçivəyə keçirilməsi Vaşinqtonun Afrikanın Buynuzu regionunda artan maraqlarını və Əddis-Əbəbənin regional ambisiyalarını ön plana çıxarıb. Efiopiya ilə ABŞ arasında avqustun 21-də elan olunan yeni hərbi anlaşma iki ölkənin müdafiə əlaqələrinin dərinləşdirilməsini nəzərdə tutur. Efiopiya hərbi nümayəndə heyətinin Vaşinqtona səfərindən sonra əldə olunan razılaşma həm hərbi təlimlərin, həm də gələcəkdə müdafiə sahəsində daha geniş əməkdaşlığın əsasını yarada bilər.

Çinin Tibet bölgəsində 5 bal gücündə zəlzələ baş verib. Yeraltı təkanların ocağının 10 kilometr dərinlikdə yerləşdiyi bildirilir. Zəlzələnin mərkəzi Nepal və Çində dağıdıcı daşqınların baş verdiyi ərazilərdən yüzlərlə kilometr şimalda qeydə alınıb. Həmin daşqınlarda yüzlərlə insanın öldüyü, mindən çox insanın isə itkin düşdüyü bildirilir. Bundan bir gün əvvəl Tibetin Naqçu bölgəsində 4,7 bal gücündə başqa bir zəlzələ qeydə alınıb. Çin hakimiyyəti Tibetdə daşqın təhlükəsi ilə əlaqədar dördüncü səviyyəli tədbirlər rejimini işə salıb. Təbii sədd nəticəsində yaranmış gölün vəziyyəti və yağıntılar nəzarətdə saxlanılır. Cironq rayonuna vəziyyəti qiymətləndirmək üçün mütəxəssislərdən ibarət heyət göndərilib.

Çin ABŞ-nin İrana qarşı birtərəfli iqtisadi məhdudiyyətlərini qanuni hesab etmir. Bu barədə Suçjou Universitetinin professoru Viktor Qao açıqlama verib. O, Çin–İran münasibətlərinin beynəlxalq hüquqa əsaslandığını bildirib. Qao hər iki ölkənin suveren dövlət olduğunu vurğulayıb. Onun sözlərinə görə, Çin ABŞ-nin təzyiqlərinə heç vaxt boyun əyməyib. Çinli professor Vaşinqtonun siyasətini təzyiq və məcburetmə kimi qiymətləndirib. Pekinin öz suveren hüquqlarından istifadə etməyə davam edəcəyini bildirib. Çin ABŞ-nin təzyiqlərinə qarşı zəruri hesab etdiyi addımları atacağını bəyan edib.

Çinin “Tianqun Ultra” insanabənzər robotu 100 metri 8,86 saniyəyə qət edib. Nəticə Pekində keçirilən Dünya İnsanabənzər Robot Oyunlarının yarımfinalında qeydə alınıb. Robot ilk mərhələdə 9,39 saniyəlik nəticə göstərmişdi. Beləliklə, onun göstəricisi 0,53 saniyə yaxşılaşıb. Robot Pekin İnsanabənzər Robotlar İnnovasiya Mərkəzi tərəfindən hazırlanıb. Kişilər arasında 100 metr məsafəyə qaçış üzrə dünya rekordu 9,58 saniyədir. Rekord 2009-cu ildə Useyn Bolt tərəfindən müəyyənləşdirilib. Robotun nəticəsi ilə insan atletikasındakı rəsmi rekordun birbaşa müqayisəsi isə fərqli yarış şəraitinə görə şərti xarakter daşıyır.

ABŞ maliyyə naziri Skott Bessentin İrana qarşı yeni sanksiyalar paketini açıqlaması gözlənilir. Vaşinqton tədbirləri İrana qarşı indiyədək tətbiq edilmiş ən sərt iqtisadi məhdudiyyətlər kimi təqdim edir. Sanksiyalar ölkələri, bankları, şirkətləri, gəmiləri və ayrı-ayrı şəxsləri əhatə edə bilər. Xarici ölkələrə İranla iqtisadi əlaqələri dayandırmaq üçün xəbərdarlıqların verilməsi də mümkün hesab olunur. Əsas diqqət isə Çinə yönəlib. Çin 2025-ci ildə İranın dəniz yolu ilə ixrac etdiyi neftin 80 faizindən çoxunu alıb. ABŞ-nin Çin şirkətlərini və maliyyə qurumlarını birbaşa hədəfə alması Pekinlə yeni iqtisadi qarşıdurmaya səbəb ola bilər. Buna görə Bessentin Çinlə bağlı verəcəyi mesaj yeni sanksiyalar paketinin əsas sınaqlarından biri hesab olunur.

Çin Sədri Si Cinpin İordaniya Kralı II Abdullahla Pekində görüşüb. Çin lideri Fələstin məsələsini Yaxın Şərq probleminin mərkəzi məsələsi adlandırıb. Si Cinpin İsrail–Fələstin qarşıdurmasının siyasi həllinə çağırıb. O, tərəflər arasında sülh danışıqlarının yenidən başlanmasının vacibliyini vurğulayıb. Çin lideri müstəqil Fələstin dövlətinin mümkün qədər tez yaradılmasını dəstəklədiyini bildirib. Pekin Fələstin məsələsinin iki dövlət prinsipi əsasında həllinin tərəfdarıdır. İordaniya da Fələstin məsələsində mühüm regional tərəflərdən biri olaraq qalır. Görüş Yaxın Şərqdə gərginliyin davam etdiyi bir dövrdə keçirilib.

Fələstin məsələsi Yaxın Şərq probleminin əsasında dayanır. Bu bəyanatla Çin Xalq Respublikasının Sədri Si Cinpin Pekində İordaniya Kralı Abdulla ilə keçirdiyi görüşdə çıxış edib. Bundan əvvəl Çin Xarici İşlər Nazirliyinin mətbuat katibi Lin Ciyan bəyan etmişdi ki, Çin rəhbərliyi Vaşinqtonun İranı dəstəkləyən ölkələrə qarşı birtərəfli tədbirlərini qanunsuz hesab edir.

Çin ABŞ və İranı dialoqa və danışıqlara çağırıb. Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Lin Cien Pekinin birtərəfli sanksiyalara qarşı olduğunu bildirib. Çin beynəlxalq hüquqa və BMT Təhlükəsizlik Şurasının mandatına əsaslanmayan məhdudiyyətləri qəbul etmədiyini vurğulayıb. Lin Cien hərbi gücdən istifadənin vəziyyəti daha da gərginləşdirəcəyini deyib. Onun sözlərinə görə, təzyiq siyasəti heç bir tərəfin maraqlarına xidmət etmir. Pekin tərəfləri məsuliyyətli davranmağa çağırıb. Çin mövcud fikir ayrılıqlarının siyasi və diplomatik yollarla aradan qaldırılmasını istəyir. Açıqlama ABŞ-nin İrana qarşı yeni sanksiya təhdidləri fonunda verilib.

Çin ABŞ-nin Yaxın Şərqdə yeni iqtisadi təzyiq tədbirlərinə qarşı çıxıb. Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Lin Cien sanksiyaların münaqişənin həllinə kömək etməyəcəyini bildirib. Pekin tərəfləri siyasi və diplomatik vasitələrdən istifadə etməyə çağırıb. Çin birtərəfli ABŞ sanksiyalarına uzun müddətdir qarşı çıxır. Pekin BMT Təhlükəsizlik Şurasının razılığı olmadan tətbiq edilən məhdudiyyətlərin beynəlxalq hüquqi əsasının olmadığını bildirir. Açıqlama ABŞ-nin İrana iqtisadi təzyiqi artırdığı bir vaxtda verilib. Vaşinqton Pekinin Tehranla iqtisadi əlaqələrini azaltmasını istəyir. Çin isə iqtisadi təzyiq əvəzinə danışıqlar və diplomatiyanı müdafiə edir.

İranın Çin alıcılarına xam neft təklifləri azalıb. Sentyabr və oktyabr üçün nəzərdə tutulan tədarük iyul və avqust səviyyəsindən aşağıdır. Əvvəllər daşınmış neft ehtiyatlarının bir hissəsi artıq satılıb. Təklifin azalması İran neftinin qiymətlərinin yüksəlməsinə səbəb olub. Əvvəllər güzəştlə satılan bəzi neft növləri artıq daha yüksək qiymətlə təklif edilir. İranın neft ixracı avqustda gündəlik təxminən 534 min barelə qədər azalıb. Çin İranın dəniz yolu ilə ixrac etdiyi neftin əsas alıcısıdır. Çin şirkətləri yaranan çatışmazlığı aradan qaldırmaq üçün İraq və Braziliya neftinə üz tutmağa başlayıblar.

Çin ABŞ-nin İrana qarşı iqtisadi təzyiqi gücləndirmək siyasətini tənqid edib. Çin Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Lin Tsyan sanksiyaların problemlərin həllinə kömək etmədiyini bildirib. Pekin tərəfləri məsuliyyətli addımlar atmağa çağırıb. Çin İranla bağlı fikir ayrılıqlarının diplomatik və siyasi yollarla aradan qaldırılmasını istəyir. ABŞ isə Tehrana qarşı iqtisadi təzyiqi artırmağa çalışır. Yeni məhdudiyyətlərin Çinə də əhəmiyyətli təsir göstərə biləcəyi bildirilir. 2025-ci ilin məlumatlarına görə, İranın dəniz yolu ilə ixrac etdiyi neftin 80 faizdən çoxunu Çin alıb. Bu səbəbdən Vaşinqtonun yeni tədbirləri Çin–İran enerji və ticarət əlaqələrinə birbaşa təsir göstərə bilər.