BAKI,VOA Əzimzadə Vüsalə

İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi ABŞ-ın təzyiq siyasətinin nəticə vermədiyini anlaması və diplomatik yanaşmaya üstünlük verməsi halında Tehranla danışıqların yenidən mümkün ola biləcəyini bildirib.

Əraqçi “X” sosial şəbəkəsində paylaşımında Qətərin Baş naziri və xarici işlər naziri Məhəmməd bin Əbdülrəhman Al Sani ilə “yaradıcı müzakirələr” apardığını qeyd edib. O bildirib ki, Vaşinqton etimad yaratmalı, İranla hörmət çərçivəsində danışmalı, ölkənin hüquqlarını tanımalı və götürdüyü öhdəliklərə əməl etməlidir.

Bu prosesdə əsas məsələlərdən biri Hörmüz boğazında gəmiçiliyin bərpası olaraq qalır. Qətər və Pakistanın vasitəçilik səyləri çərçivəsində Tehran boğazdan normal gəmi keçidinin bərpası üçün şərtlər hazırlamağa razılaşıb.

Qətərin Baş naziri Al Sani Tehrana səfəri zamanı İran rəsmilərinə beynəlxalq hüquqa uyğun olaraq Hörmüz boğazında gəmiçilik azadlığının təmin edilməsinin vacibliyini çatdırıb.

İranın Ali Milli Təhlükəsizlik Şurasının katibi Möhsün Rezai isə Tehranın boğazın açılması ilə bağlı şərtlər siyahısı hazırladığını açıqlayıb. Onun sözlərinə görə, İran Omanla boğazdan keçən gəmiçilik dəhlizi üzrə razılığa gəlib. Marşrutun bir hissəsinin Oman, digər hissəsinin isə İran ərazi sularından keçməsi nəzərdə tutulur.

İran daha əvvəl ABŞ-dan limanlarına tətbiq edilən blokadanın dayandırılmasını, kompensasiya ödənilməsini və sanksiyaların ləğvini tələb edib. Bu tələblərin hazırda dəyişdirilib-dəyişdirilməyəcəyi isə məlum deyil.

Hörmüz boğazında gəmiçilik bərpa olunurmu?

İran və ABŞ arasında diplomatik təmasların məhdudlaşdığı bir vaxtda Hörmüz boğazının açıq saxlanılması məsələsi vasitəçilərin əsas gündəminə çevrilib.

SEPAH çərşənbə günü İran və Oman arasında boğazda gəmi hərəkətinin idarə olunması və gəlirlərin bölüşdürülməsi ilə bağlı prinsipial razılığın əldə edildiyini açıqlasa da, İranın yüksək rütbəli rəsmisi daha sonra iki ölkənin hələ də razılaşmanın detalları üzərində işlədiyini bildirib.

ABŞ Mərkəzi Komandanlığının rəhbəri admiral Bred Kuper isə ABŞ hərbi qüvvələrinin boğazda gəmiçiliyin təhlükəsizliyinə yardım etdiyini söyləyib. Onun sözlərinə görə, son aylarda ABŞ qüvvələri təxminən 750 milyon barel xam neft daşıyan 1 500 ticarət gəmisinin boğazdan keçməsinə kömək göstərib.

Bununla belə, ABŞ Prezidenti Donald Trampın boğazın açıq olduğunu bildirməsinə baxmayaraq, İranın təhdidləri səbəbindən bir çox gəmi operatoru bu marşrutdan istifadə etməkdən çəkinir. Gəmi izləmə xidmətlərinə görə, boğazdakı nəqliyyatın intensivliyi normal göstəricinin cəmi 5-15 faizi səviyyəsindədir.

BMT-nin Beynəlxalq Dəniz Təşkilatının məlumatına görə, müharibənin başlanmasından bəri Hörmüz boğazında 70 insident qeydə alınıb və nəticədə 19 dənizçi həyatını itirib.

Beləliklə, Tehranla Vaşinqton arasında diplomatik kanalın yenidən açılması ilə yanaşı, Hörmüz boğazında gəmiçiliyin təhlükəsizliyinin təmin olunması da tərəflər arasında mümkün yeni anlaşmanın əsas sınaqlarından biri olaraq qalır.