#İran

İran Parlamentinin sədri Məhəmməd Bağır Qalibaf ABŞ ilə qarşıdurmanı ölkənin varlığı uğrunda mübarizə adlandırıb. O, ABŞ-ın məqsədinin İranı parçalamaq olduğunu iddia edib. Qalibaf ölkədə siyasi birlik nümayiş etdirilməsinin vacibliyini vurğulayıb. Onun sözlərinə görə, İran silahlı müqaviməti davam etdirməklə yanaşı, diplomatiya və danışıqlardan da istifadə etməlidir. Parlament sədri bu iki istiqamətin milli maraqların qorunmasına xidmət etdiyini bildirib. O, əsas prioritetin ölkənin təhlükəsizliyinin və ərazi bütövlüyünün qorunması olduğunu qeyd edib. Açıqlama ABŞ ilə İran arasında davam edən gərginlik fonunda səsləndirilib. Tehran hərbi və diplomatik fəaliyyətin paralel şəkildə davam etdirilməsinin zəruri olduğunu bildirir.

Beynəlxalq Valyuta Fondu enerji təchizatında uzunmüddətli fasilələrin dünya iqtisadiyyatı üçün ciddi risk yaradacağını bildirib. Fondun strategiya məsələləri üzrə direktoru Kristian Mumssen ABŞ ilə İran arasında davam edən qarşıdurmanın iqtisadi proqnozları çətinləşdirdiyini qeyd edib. Onun sözlərinə görə, Fond müxtəlif inkişaf ssenarilərini nəzərdən keçirməyə davam edəcək. Mumssen enerji qiymətlərinin bir çox ölkə üçün həlledici əhəmiyyət daşıdığını vurğulayıb. O hesab edir ki, enerji təchizatında uzunmüddətli problemlər qlobal artıma və inflyasiyaya mənfi təsir göstərə bilər. Beynəlxalq Valyuta Fondu cari il üzrə dünya iqtisadiyyatının 3 faiz artacağını proqnozlaşdırır. Lakin regiondakı hərbi gərginlik bu proqnozlara təsir edə bilər. Ekspertlər enerji bazarlarında qeyri-müəyyənliyin davam etdiyini bildirirlər.

Məhəmməd Bağır Qalibaf İranın müharibə istəmədiyini, lakin hər zaman döyüşə hazır olmalı olduğunu bildirib. Onun sözlərinə görə, ölkənin milli təhlükəsizliyi və maraqları qətiyyətli şəkildə qorunmalıdır. Qalibaf diplomatiya və danışıqların da bu siyasətin mühüm hissəsi olduğunu vurğulayıb. O bildirib ki, hazırkı şəraitdə danışıqlar güzəştə getmək kimi qiymətləndirilməməlidir. Parlament sədrinin fikrincə, diplomatiya ilə hərbi müqavimət eyni strategiyanın iki istiqamətidir. Qalibaf İranın Hörmüz boğazındakı mövqeyinin milli təhlükəsizlik baxımından mühüm olduğunu deyib. O, İran Silahlı Qüvvələrinin hücumlara cavab vermək üçün tam fəaliyyət sərbəstliyinə malik olduğunu açıqlayıb. Bəyanat Tehran rəhbərliyinin danışıqlarla hərbi hazırlığı paralel şəkildə davam etdirmək niyyətini göstərir.

İran Bəndər Abbas şəhəri yaxınlığında ABŞ-a məxsus olduğu bildirilən pilotsuz uçuş aparatını vurduğunu açıqlayıb. Məlumatı İranın dövlətə məxsus Fars xəbər agentliyi yayıb. Bildirilir ki, vurulan aparat ABŞ istehsalı olan LUKAS pilotsuz uçuş aparatı olub. Agentlik həmçinin Hörmüzgan vilayətində 20-dən çox düşmən pilotsuz uçuş aparatının məhv edildiyini iddia edir. İran hadisə ilə bağlı əlavə sübut və ya görüntü təqdim etməyib. ABŞ isə bu iddialara hələlik rəsmi münasibət açıqlamayıb. Məlumat müstəqil mənbələr tərəfindən təsdiqlənməyib. Bölgədə hərbi gərginlik yüksək səviyyədə qalmaqda davam edir.

ABŞ Maliyyə Nazirliyi İranın silah əldə etməsinə yardım göstərdiyi iddia olunan beynəlxalq şəbəkəyə qarşı yeni sanksiyalar tətbiq edib. Məhdudiyyətlər İran və Rusiya vətəndaşlarını, həmçinin İran, Rusiya və Nigeriyada yerləşən şirkət və qurumları əhatə edir. Vaşinqton həmin şəxslərin və qurumların İran İnqilab Keşikçiləri Korpusunun tədarük fəaliyyətindəki rolunu gizlətməyə çalışdığını bildirir. ABŞ tərəfinin iddiasına görə, bu məqsədlə hava nəqliyyatı, yükdaşıma, maliyyə və səfər təşkilatçılığı sahələrində fəaliyyət göstərən vasitəçilərdən istifadə olunub. Şəbəkənin material və şəxslərin müxtəlif ölkələr arasında daşınmasına yardım etdiyi qeyd olunur. Yeni qərar ABŞ-ın may və iyun aylarında tətbiq etdiyi oxşar sanksiyaların davamıdır. Həmin tədbirlər Çin və Honqkonqda yerləşən bəzi şəxsləri və şirkətləri də əhatə etmişdi. İran son sanksiyalarla bağlı hələlik rəsmi açıqlama verməyib.

İran Təhsil Nazirliyi ABŞ-ın yeni hücumlarından sonra altı vilayətdə bəzi şagirdlərin imtahanlarını təxirə salıb. Qərar 12-ci sinifdə bütün təhsil istiqamətləri üzrə keçiriləcək yekun imtahanlara şamil olunur. İmtahanların cümə axşamı və şənbə günlərində keçirilməsi planlaşdırılırdı. Nazirlik yeni imtahan tarixlərini hələlik açıqlamayıb. Daha əvvəl həssas və hərbi obyektlərə yaxın imtahan mərkəzləri təhlükəsiz yerlərə köçürülmüşdü. Bu tədbirlərin şagirdlərin və müəllimlərin təhlükəsizliyini qorumaq məqsədi daşıdığı bildirilir. ABŞ hücumları İranın bəzi bölgələrində təhsil prosesinə də təsir göstərib. Yeni imtahan cədvəlinin təhlükəsizlik şəraiti nəzərə alınaraq elan ediləcəyi gözlənilir.

İran Səhiyyə Nazirliyi ABŞ-ın bu ay həyata keçirdiyi hücumlarda azı 35 nəfərin öldüyünü açıqlayıb. Məlumata görə, hücumlar nəticəsində 300 nəfər yaralanıb. İtkilərin böyük hissəsi İranın cənub vilayətlərində qeydə alınıb. Nazirlik ölən və yaralananların mülki və ya hərbçi olması barədə bölgü təqdim etməyib. Yaralıların səhhəti ilə bağlı da ətraflı məlumat açıqlanmayıb. ABŞ son günlər İranın cənub və sahilyanı ərazilərindəki çoxsaylı obyektlərə zərbələr endirdiyini bildirib. Vaşinqton hücumların hərbi hədəflərə yönəldiyini iddia edir. İran tərəfi isə bəzi mülki ərazilərin də zərər gördüyünü bildirir.

ABŞ Mərkəzi Komandanlığı İranda mülki buğda anbarını vurduğu barədə yayılan məlumatları təkzib edib. Komandanlıq İran dövlət mediasının Hüveyzə şəhərində yerləşən buğda anbarı ilə bağlı iddiasının doğru olmadığını açıqlayıb. Bəyanat ABŞ-ın İranın müxtəlif bölgələrində yeni hava hücumları həyata keçirməsindən sonra yayılıb. Məlumata görə, Sirik, Bampur, Çabahar, Bəndər Abbas, Əhvaz və Qeşm adasında partlayışlar baş verib. ABŞ hücumların konkret hədəflərini açıqlamayıb. İran isə mülki obyektin vurulduğunu iddia edir. Hazırda tərəflərin açıqlamaları bir-birini təkzib edir. Məsələ ilə bağlı müstəqil təsdiqlənmiş məlumat hələlik yoxdur.

İran Xarici İşlər Nazirliyi ABŞ ilə yeni danışıqların hazırda planlaşdırılmadığını açıqlayıb. Nazirliyin sözçüsü İsmayıl Bəqai bildirib ki, Tehran hazırda ölkənin müdafiəsinə üstünlük verir. Onun sözlərinə görə, İran yalnız qarşı tərəf öhdəliklərini yerinə yetirdiyi halda beynəlxalq razılaşmalara əməl edəcək. Bəqayi ABŞ-ın müvəqqəti razılaşma üzrə öhdəliklərini pozduğunu iddia edib. O qeyd edib ki, bunun ardınca İran da həmin razılaşma çərçivəsində öz öhdəliklərinin icrasını dayandırıb. İran rəsmisi gələcək danışıqlarla bağlı konkret tarix və ya plan açıqlamayıb. Tehran mövqeyini qarşılıqlı öhdəlik prinsipinə əsaslandırır. ABŞ tərəfi isə bu açıqlamaya hələlik münasibət bildirməyib.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp İrana qarşı hücumların yeni mərhələdə genişləndirilə biləcəyini bildirib. O, elektrik enerjisi obyektlərinin, körpülərin və digər mühüm infrastrukturun mümkün hədəflər sırasında ola biləcəyini deyib. ABŞ Mərkəzi Komandanlığı Böyük Tunb adasında qanadlı raket anbarlarını və buraxılış məntəqələrini vurduğunu açıqlayıb. Hücumlarda insan tələfatının qeydə alınmadığı bildirilib. Vaşinqton əməliyyatların İranın Hörmüz boğazındakı hərbi imkanlarını zəiflətməyə yönəldiyini iddia edir. Son zərbələr İrandakı hərbi obyektlərə qarşı ardıcıl dördüncü gecə keçirilən əməliyyatların davamı olub. Trampın açıqlamaları hava hücumlarının qarşıdakı günlərdə daha da genişlənə biləcəyinə işarə edir. Mülki infrastrukturun hədəfə alınması isə beynəlxalq hüquqla bağlı ciddi suallar yarada bilər.

ABŞ Maliyyə Nazirliyi İrana qarşı yeni sanksiyalar tətbiq edib. Yeni məhdudiyyətlər terrorçuluqla mübarizə tədbirləri çərçivəsində həyata keçirilib. Sanksiyalar siyahısına Bəhruz Nəmazi daxil edilib. ABŞ onun İran İnqilab Keşikçiləri Korpusu ilə əlaqəli olduğunu iddia edir. Nəmazinin rəhbərlik etdiyi bildirilən Nika Cet şirkəti də sanksiyalara məruz qalıb. Bu addım Vaşinqtonun İrana qarşı iqtisadi təzyiq siyasətinin davamı kimi təqdim olunur. İran hələlik məsələ ilə bağlı rəsmi mövqe açıqlamayıb. Yeni sanksiyaların maliyyə və kommersiya fəaliyyətinə təsir göstərəcəyi gözlənilir.

İran ABŞ qüvvələrini yerləşdirən və İrana qarşı hücumlarda ərazisindən istifadə olunmasına şərait yaradan Körfəz ölkələrinə cavab vermək hüququ olduğunu düşünür. Təhlilçi Məhəmməd Əli Şabani bildirib ki, Tehran özünü ABŞ ilə müharibə vəziyyətində hesab edir. İranın yanaşmasına görə, hücumlar üçün hava məkanını, ərazisini və ya hərbi qurğularını təqdim edən ölkələr də qarşıdurmanın iştirakçısına çevrilə bilər. Buna görə Tehran həmin dövlətlərə qarşı cavab tədbirləri görmək imkanını özündə saxlayır. Bununla yanaşı, Körfəz ölkələri İranla münasibətlərin gərginləşməsində maraqlı deyillər. Coğrafi yaxınlıq həmin dövlətləri Tehranla dialoq saxlamağa məcbur edir. Ekspert hesab edir ki, Körfəz ölkələri müharibənin başa çatması üçün diplomatik təmasların davam etdirilməsini istəyirlər. Onların əsas narahatlığı qarşıdurmanın bütün bölgəyə yayılmasıdır.