BAKI, AzerVoice
Suriya–Azərbaycan Dostluq Cəmiyyətinin sədri, doktor Muxtar Fateh Bi Dilinin qələmə aldığı məqalədə vurğulanır ki, son onilliklər ərzində Azərbaycan–Suriya münasibətləri siyasi və iqtisadi durğunluq, hətta qopma mərhələsindən keçib. Bu vəziyyət xalqlar arasında fikir ayrılıqlarından deyil, daha çox keçmiş Suriya rejiminin – diktator Bəşər Əsəd dövründə yürüdülən siyasətin birbaşa nəticəsi olub. Həmin hakimiyyət Azərbaycanın Qarabağ bölgəsində torpaqlarının işğalı zamanı Ermənistanı siyasi baxımdan dəstəkləməklə suverenlik və ərazi bütövlüyü prinsiplərini açıq şəkildə gözardı edib və bu, iki xalqın maraqları ilə ziddiyyət təşkil edib.
Məqalədə qeyd olunur ki, bu yanlış siyasi mövqe yalnız ikitərəfli münasibətlərin gərginləşməsinə səbəb olmayıb, eyni zamanda Dəməşq və Bakı arasında istənilən iqtisadi və ticarət əməkdaşlığı imkanlarını faktiki olaraq dondurub. Halbuki coğrafi mövqe, tarixi imkanlar və strateji üstünlüklər baxımından hər iki ölkə regional mühitdə bir-birini tamamlayan mühüm həlqələr idi. Beləliklə, münasibətlər xalqların iradəsi ilə deyil, rejimlərin siyasəti nəticəsində qopma vəziyyətinə sürüklənib.
Siyasi transformasiya və yeni mərhələnin başlanğıcı
Məqalədə bildirilir ki, Suriyada diktatura rejiminin süqutundan və Bəşər Əsədin Moskvaya qaçmasından sonra ölkədə baş verən köklü siyasi dəyişikliklər xarici siyasətin yenidən formalaşdırılması baxımından dönüş nöqtəsi olub. Yeni Suriya əvvəlki səhvlərin düzəldilməsinə, açıq siyasətə, qarşılıqlı hörmətə və ortaq maraqlara əsaslanan balanslı tərəfdaşlıqların qurulmasına yönəlib.
Bu çərçivədə qardaş Azərbaycan Respublikası Suriyanın bu həssas keçid mərhələsində dost və dəstəkçi ölkə kimi önə çıxıb. Bakının mövqeyi təkcə siyasi dəstəklə məhdudlaşmayıb, humanitar yardımın göndərilməsi və siyasi, iqtisadi, ticarət əlaqələrinin inkişafına hazır olduğunu nümayiş etdirməsi ilə praktiki müstəvidə özünü göstərib. Bu isə qarşılıqlı hörmətə və gələcəyə yönəlik baxışa əsaslanan yeni münasibətlərin qurulması üçün möhkəm zəmin yaradıb.
Azərbaycan–Suriya Biznes Şurası: inteqrasiya üçün institusional çərçivə
Mövcud siyasi yaxınlaşma fonunda Azərbaycan–Suriya Biznes Şurasının yaradılması təşəbbüsü siyasi iradənin real və davamlı iqtisadi tərəfdaşlıqlara çevrilməsi baxımından mühüm addım kimi qiymətləndirilir. Məqalədə vurğulanır ki, bu qurum sadəcə koordinasiya mexanizmi deyil, iki ölkə arasında ticarət və iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsini hədəfləyən strateji institusional platforma kimi nəzərdə tutulur.
Biznes Şuranın dövlət və özəl sektor nümayəndələri arasında daimi əlaqə yaratmaqla qarşılıqlı investisiyaların təşviqinə, inzibati və hüquqi maneələrin aradan qaldırılmasına, şəffaf və cəlbedici biznes mühitinin formalaşdırılmasına töhfə verməsi gözlənilir. Bu isə siyasi niyyətlərin konkret layihələrə çevrilməsinə və regional iqtisadi sabitliyə xidmət edəcək.
Strateji əməkdaşlıq sahələri
Məqaləyə əsasən, Azərbaycan–Suriya Biznes Şurası çərçivəsində əməkdaşlıq bir sıra əsas sahələri əhatə edə bilər. Bunların başında enerji sektoru gəlir. Xüsusilə Azərbaycan qazı və neftinin Suriyaya çatdırılması layihələri Suriyanın enerji təhlükəsizliyini gücləndirə, Azərbaycan üçün isə yeni bazarlar aça bilər.
Bundan əlavə, sənaye və kənd təsərrüfatı sahələrində təcrübə və texnologiya mübadiləsi, ortaq istehsal zəncirlərinin qurulması, nəqliyyat və infrastruktur layihələri vasitəsilə Suriyanın regional dəhlizlərə inteqrasiyası da əməkdaşlığın əsas istiqamətləri sırasında göstərilir.
Turizm və yenidənqurma sahələri də xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Məqalədə qeyd olunur ki, Azərbaycan mütəxəssislərinin təcrübəsi müharibədən zərər çəkmiş ərazilərin bərpasında və dayanıqlı iqtisadi imkanların yaradılmasında mühüm rol oynaya bilər.
Suriya türkmənləri: mədəni və tarixi körpü
Məqalədə xüsusi vurğulanır ki, bu inteqrasiya prosesində Suriyada yaşayan türkmənlər mühüm rol oynayır. Onlar Azərbaycanla yalnız siyasi deyil, eyni zamanda tarixi, dil, mədəni və sosial bağlarla əlaqəlidirlər. Bu amil ikitərəfli münasibətlərə möhkəm humanitar və xalq diplomatiyası ölçüsü qazandırır.
Suriya türkmənlərinin rolu iqtisadi vasitəçiliklə məhdudlaşmır; onlar qarşılıqlı etimadın möhkəmləndirilməsinə, uzunmüddətli tərəfdaşlıqların qurulmasına və münasibətlərin xalqlar səviyyəsində möhkəmlənməsinə töhfə verə bilərlər.
Siyasi və strateji dividendlər
Məqalədə qeyd olunur ki, Biznes Şuranın yaradılması bir sıra siyasi və strateji üstünlüklər vəd edir. Bunlara ikitərəfli münasibətlərin qarşılıqlı hörmət və bərabərlik prinsipləri üzərində möhkəmləndirilməsi, regional sabitliyə töhfə, beynəlxalq platformalarda mövqelərin uzlaşdırılması və diplomatik münasibətlərin uzunmüddətli strateji tərəfdaşlığa çevrilməsi daxildir.
İqtisadi və sosial faydalar
İqtisadi baxımdan Biznes Şurası ticarət dövriyyəsinin artmasına, yeni bazarların açılmasına, investisiyaların cəlb edilməsinə və Suriyanın bərpasına dəstək verə bilər. Bu isə yeni iş yerlərinin yaradılmasına və əhalinin rifah səviyyəsinin yüksəlməsinə birbaşa təsir göstərəcək.
Sosial və inkişaf baxımından isə təşəbbüs yerli inkişafı stimullaşdıracaq, istehsal yönümlü iqtisadiyyatın formalaşmasına töhfə verəcək və xüsusilə müharibədən zərər çəkmiş bölgələrdə xarici yardımlardan asılılığı azaldacaq.
Məqalənin yekununda vurğulanır ki, keçmiş rejimin siyasətlərinin yaratdığı qopma mərhələsindən yeni Suriya ilə Azərbaycan arasında strateji tərəfdaşlığa keçid regional münasibətlərdə keyfiyyətcə yeni yanaşmanı əks etdirir. Azərbaycan–Suriya Biznes Şurasının yaradılması bu siyasi transformasiyanın real iqtisadi və inkişaf nəticələrinə çevrilməsi üçün ümidverici institusional platformadır.
Siyasi iradənin mövcudluğu, qarşılıqlı dəstək və cəmiyyətin, xüsusilə də Azərbaycanla tarixi qardaşlıq bağları olan suriyalı türkmənlərin konstruktiv rolu fonunda iki ölkə arasında əməkdaşlığın ortaq maraqlara əsaslanan və region üçün nümunə ola biləcək inteqrasiya modelinə çevriləcəyi gözlənilir. Bu prosesin həm Suriya, həm də Azərbaycan xalqlarının sabitliyi və rifahına xidmət edəcəyi vurğulanır.