Tarix bu gün imperiyaların təməlinin sarsıldığı, qlobal xəritələrin yenidən cızıldığı və böyük elmi-siyasi inqilabların baş verdiyi gündür. 3 mart – Türkiyə Respublikasında Mustafa Kamal Atatürkün rəhbərliyi ilə Osmanlı xanədanının sürgün edildiyi, dinlə dövlət işlərinin ayrıldığı və xilafətin rəsmən ləğv olunduğu (1924) tarixi gündür.
#Tarixdə bu gün
Tarix bu gün qlobal miqyaslı diplomatik zəfərlərə, hərbi qarşıdurmalara və yeni müstəqillik bəyannamələrinə şahidlik edib. 2 mart – müstəqil Azərbaycan Respublikasının, eləcə də digər Türk dövlətlərinin (Qazaxıstan, Qırğızıstan, Özbəkistan, Türkmənistan) Birləşmiş Millətlər Təşkilatına tamhüquqlu üzv qəbul edildiyi (1992) ən qürurverici və tarixi gündür. Yaxın Şərq və ərəb dünyasında isə bu gün Mərakeşin Fransadan müstəqilliyini elan etdiyi (1956) və Liviya diktatoru Müəmmər Qəddafinin ölkənin adını rəsmən Liviya Ərəb Xalq Cəmahiriyyəsi olaraq dəyişdirdiyi (1977) tarixdir. Qlobal arenada Sovet İttifaqı və Çin arasında qanlı Damanski adası toqquşmasının (1969) başladığı, İraqda Aşura günü dəhşətli terror aktlarının (2004) baş verdiyi və Amerikanın "Pioneer 10" aparatının Yupiterə fəzaya buraxıldığı (1972) gündür. Müasir Azərbaycan tarixi üçün isə dövlət rəhbərliyinin Cənub Qaz Dəhlizi və iqtisadi inkişafla bağlı yeni rəsmi qərarlar verdiyi bir təqvimdir. Rusiya imperatoru I Nikolayın ölümündən Vilt Çemberlenin tarixi rekorduna qədər – www.voa.az 2 martın ən geniş, təfsilatlı və ölkədaxili rəsmi qərarlarla zəngin xronologiyasını təqdim edir.
Tarix bu gün qlobal geosiyasi qırılmalara, qanlı çevrilişlərə və elmi kəşflərə şahidlik edib. 1 mart – Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Amerika Birləşmiş Ştatları qoşunlarının Türkiyə ərazisindən İraqa daxil olmasına icazə verən "1 Mart tezkeresi"ni rədd edərək qlobal müharibə planlarını dəyişdiyi (2003) tarixi gündür. Qonşu coğrafiyada isə bu gün Rusiya parlamentinin Vladimir Putinə Ukrayna ərazisinə (Krım) ordu yeritməyə rəsmən icazə verdiyi (2014) və İrəvanda prezident seçkilərinin nəticələrinə etiraz edən nümayişçilərə qarşı ordunun atəş açdığı Ermənistan "1 mart" hadisələrinin (2008) yaşandığı qaranlıq təqvimdir. Müasir Azərbaycan tarixi üçün isə 1 mart dövlət rəhbərliyinin Cənub Qaz Dəhlizi və yaşıl enerji layihələri ilə bağlı strateji rəsmi qərarlar verdiyi bir gündür. Rusiya imperatoru II Aleksandrın sui-qəsdlə öldürülməsindən Dmitri Mendeleyevin dövri cədvəli tərtib etməsinə qədər – www.voa.az 1 martın ən geniş, təfsilatlı və ölkədaxili rəsmi qərarlarla zəngin xronologiyasını təqdim edir.
Tarix bu gün böyük siyasi təzyiqlərə, kəşflərə və qlobal atəşkəslərə şahidlik edib. 28 fevral – Türkiyə tarixində "Post-modern çevriliş" kimi tanınan, ordunun siyasətə sərt müdaxilə etdiyi Milli Təhlükəsizlik Şurasının tarixi qərarlarının qəbul olunduğu (1997) gündür. Qlobal miqyasda isə bu gün Amerika Birləşmiş Ştatlarının İraq ordusunu darmadağın edərək Körfəz müharibəsində atəşkəs elan etdiyi (1991), elmdə inqilab yaradan DNT-nin ikili sarmal quruluşunun kəşf olunduğu (1953) və İsveç baş naziri Olof Palmenin küçədə qətlə yetirildiyi (1986) tarixdir. Müasir Azərbaycan tarixi üçün isə 28 fevral Amerika Birləşmiş Ştatları ilə rəsmi diplomatik əlaqələrin qurulduğu (1992) və bu günümüzdə ölkə rəhbərliyinin yeni iqtisadi-sosial qərarlar verdiyi qürurverici bir təqvimdir. Misirin müstəqilliyindən Roma Papasının tarixi istefasına qədər – www.voa.az 28 fevralın ən geniş, təfsilatlı və ölkədaxili rəsmi qərarlarla zəngin xronologiyasını təqdim edir.
Tarix bu gün imperiyaların çökməsinə, qlobal atəşkəslərə və qaranlıq təxribatlara şahidlik edib. 27 fevral – Azərbaycanın müasir tarixinə qara hərflərlə yazılmış, erməni millətçilərinin və sovet xüsusi xidmət orqanlarının birgə ssenarisi olan Sumqayıt hadisələrinin başladığı (1988) gündür.
Tarix bu gün Azərbaycan xalqının ən böyük qan yaddaşına və qlobal miqyaslı hərbi qırılma nöqtələrinə şahidlik edib. 26 fevral – Ermənistan silahlı qüvvələrinin 366-cı motoatıcı alayın iştirakı ilə dinc azərbaycanlılara qarşı tarixin ən dəhşətli qətliamlarından biri olan Xocalı soyqırımını törətdiyi (1992) qaranlıq gündür. Bu gün həmçinin müasir Azərbaycan tarixində, dövlət başçısının azad olunmuş ərazilərdə Xocalı qurbanlarının xatirəsini əbədiləşdirən rəsmi addımlar atdığı hüzn və qürur günüdür. Qlobal arenada isə 26 fevral İraq diktatoru Səddam Hüseynin Küveytdən qoşunlarını geri çəkməyə məcbur olduğu (1991), Nyu-Yorkda Dünya Ticarət Mərkəzində ilk terror aktının törədildiyi (1993) və Fransada monarxiyanın devrilərək İkinci Respublika elan edildiyi (1848) tarixdir. Napaleonun Elbadan qaçışından Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Liviyaya sanksiyalarına qədər – www.voa.az 26 fevralın ən geniş, təfsilatlı və ölkədaxili rəsmi qərarlarla zəngin xronologiyasını təqdim edir.
Tarix bu gün qlobal siyasi dəyişikliklərə və unudulmaz faciələrə şahidlik edib. 25 fevral – Ermənistan silahlı qüvvələrinin bəşəriyyətə qarşı ən ağır cinayətlərdən biri olan Xocalı soyqırımına başladığı müdhiş gecənin tarixidir (1992). Eyni zamanda, düz bir il əvvəl (2025) Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Xocalı şəhərində Xocalı Soyqırımı Memorial Kompleksinin yaradılması barədə tarixi Sərəncam imzaladığı qürurverici gündür.
Bu gün Rusiya ordusunun Ukraynaya genişmiqyaslı hərbi müdaxiləyə başladığı (2022), Yaxın Şərqdə Türkiyə və İraq arasında tarixi Bağdad paktının imzalandığı (1955) və Nasistlərin qurduğu Nasional Sosialist Alman Fəhlə Partiyasının (Nasist partiyası) elan edildiyi (1920) gündür. Azərbaycanda isə bu gün qan yaddaşımız olan Xocalı soyqırımının ərəfəsi, şəhərin ağır artilleriya atəşinə tutulduğu dəhşətli saatların başlanğıcıdır.
Tarix bu gün böyük faciələrə və imperiyaların hərbi gedişlərinə şahidlik edib. 23 fevral – İosif Stalinin əmri ilə yüz minlərlə çeçen və inquşun ata yurdlarından Mərkəzi Asiyaya sürgün edildiyi ən qanlı əməliyyatın (1944) başladığı gündür. Bu gün Türkiyə Böyük Millət Məclisinin həlledici bir qərarla Nasist Almaniyası və Yaponiyaya müharibə elan edərək İkinci Dünya Müharibəsinə qoşulduğu (1945), Bolşeviklərin isə Qızıl Ordunun əsasını qoyduğu (1918) tarixdir. Həmçinin, Yaxın Şərqdə İraq qüvvələrinə qarşı həlledici 'Səhra Fırtınası' quru əməliyyatının başladığı, Suriyada radikal Baas qanadının dövlət çevrilişi etdiyi və Nikol Paşinyanın KTMT-də iştirakı dondurduğunu elan etdiyi (2024) gündür. Ayasofyanın inşasından klonlanmış Dolli qoyununun dünyaya elan edilməsinə qədər – VOA 23 fevralın ən geniş xronologiyasını təqdim edir.
Tarix bu gün qardaş qanının axdığı və imperiya ambisiyalarının rəsmiləşdiyi gündür. 22 fevral – Azərbaycanda erməni separatçılarına qarşı etiraz edən iki gəncin Əsgəran rayonunda şəhid edildiyi (1988) və bununla da Qarabağ müharibəsinin ilk qanının töküldüyü gündür. Yaxın Şərqdə ərəb millətçiliyinin zirvəsi olan Misir və Suriyanın birləşməsi (Birləşmiş Ərəb Respublikası), Türkiyədə isə ordunun içindəki qiyamçıların dövlət çevrilişinə uğursuz cəhd etdiyi (1962) tarixdir. Bu gün həm də Rusiyanın Ukraynanın şərqindəki separatçı rejimləri tanıdıqdan dərhal sonra onlarla 'Dostluq və Əməkdaşlıq' müqaviləsini ratifikasiya etdiyi (2022), ABŞ-ın ilk prezidenti Corc Vaşinqtonun doğulduğu və ilk klonlaşdırılmış qoyun Dollinin elan edildiyi gündür. 1848-ci il Fransa inqilabından 'Daft Punk' qrupunun dağılmasına qədər – AzerVoice 22 fevralın ən geniş xronologiyasını təqdim edir
Romanovlar sülaləsinin hakimiyyətə gəlişindən DNT-nin kəşfinə qədər – AzerVoice 21 fevralın ən geniş xronologiyasını təqdim edir
Tarix bu gün həm böyük tikintilərə, həm də böyük dağıntılara şahidlik edib. Türkiyənin Asiya və Avropanı birləşdirən Boğaziçi Körpüsünün təməlini atdığı (1970) və Ege Universitetində millətçi tələbə Fırat Yılmaz Çakıroğlunun PKK tərəfdarları tərəfindən qətlə yetirildiyi (2015) gündür. Bu gün həm də Kiyevdə 'Səmavi Yüzlük' adlanan Maydan hərəkatı iştirakçılarının snayperlərlə vurulduğu, Con Qlennin kosmosda ilk dəfə Yeri tam dövr etdiyi və məşhur müğənni Rihannanın dünyaya gəldiyi tarixdir. Tarsusun qurtuluşundan Hatay zəlzələsinə qədər – AzerVoice 20 fevralın ən geniş xronologiyasını təqdim edir."