BAKI,VOA

Tarix bu gün Azərbaycan xalqının ən böyük qan yaddaşına və qlobal miqyaslı hərbi qırılma nöqtələrinə şahidlik edib. 26 fevral – Ermənistan silahlı qüvvələrinin 366-cı motoatıcı alayın iştirakı ilə dinc azərbaycanlılara qarşı tarixin ən dəhşətli qətliamlarından biri olan Xocalı soyqırımını törətdiyi (1992) qaranlıq gündür. Bu gün həmçinin müasir Azərbaycan tarixində, dövlət başçısının azad olunmuş ərazilərdə Xocalı qurbanlarının xatirəsini əbədiləşdirən rəsmi addımlar atdığı hüzn və qürur günüdür. Qlobal arenada isə 26 fevral İraq diktatoru Səddam Hüseynin Küveytdən qoşunlarını geri çəkməyə məcbur olduğu (1991), Nyu-Yorkda Dünya Ticarət Mərkəzində ilk terror aktının törədildiyi (1993) və Fransada monarxiyanın devrilərək İkinci Respublika elan edildiyi (1848) tarixdir. Napaleonun Elbadan qaçışından Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Liviyaya sanksiyalarına qədər – www.voa.az 26 fevralın ən geniş, təfsilatlı və ölkədaxili rəsmi qərarlarla zəngin xronologiyasını təqdim edir.

Beneventum döyüşü: Siciliya kralı Manfred Anju qüvvələri ilə döyüşdə məğlub edildi və öldürüldü, bununla da İtaliyanın cənubunda Hohenştaufen sülaləsinin hakimiyyəti bitdi (1266).

Tula silah zavodu: Rusiya çarı I Pyotr ölkənin hərbi qüdrətini artırmaq üçün Tulada ilk dövlət silah zavodunun inşası barədə tarixi fərman imzaladı (1712).

Fransa inqilabının nəticəsi: Parisdə xalq üsyanının qələbəsindən sonra kral hökuməti ləğv edildi və İkinci Fransa Respublikası rəsmən elan olundu (1848).

Berlin konfransı: Afrika qitəsinin Avropa imperiyaları arasında rəsmən bölüşdürülməsini təsdiqləyən və kolonializmi qanuniləşdirən "Berlin Aktı" imzalandı (1885).

Afrika sahillərində fəlakət: Cənubi Afrika sularında "HMS Birkenhead" hərbi gəmisi qayalıqlara çırpılaraq batdı, "Öncə qadınlar və uşaqlar" xilasetmə qaydası ilk dəfə burada tətbiq edildi (1852).

Cənubi Afrika Respublikası: Cənubi Afrikada Transvaal Respublikası (Cənubi Afrika Respublikası) rəsmən quruldu (1852).

Yaponiyada Fevral qiyamı: Yaponiya İmperator Ordusunun bir qrup gənc zabiti Tokioda hökumətə qarşı qanlı dövlət çevrilişinə cəhd etdi ("26 Fevral insidenti"), bir neçə nazir öldürüldü (1936).

Almaniyada yeni avtomobil: Adolf Hitlerin göstərişi ilə xalq üçün nəzərdə tutulmuş və sonradan "Volkswagen Käfer" (Böcək) kimi tanınacaq avtomobilin ilk zavodunun inşasına başlandı (1936).

Radar texnologiyası: Şotlandiyalı mühəndis Robert Uotson-Uatt ilk dəfə olaraq radio dalğaları vasitəsilə təyyarəni aşkarlayan radar sistemini uğurla nümayiş etdirdi (1935).

Böyük Britaniyanın nüvə silahı: Böyük Britaniyanın Baş naziri Uinston Çörçill ölkəsinin rəsmən atom bombasına sahib olduğunu və sınaqlara hazırlaşdığını dünyaya elan etdi (1952).

Mərakeşin müstəqilliyi ərəfəsi: Mərakeşin müstəqilliyi istiqamətində İspaniya tərəfi ilə ikitərəfli sülh müqavilələrinin ilkin prinsipləri razılaşdırıldı (1956).

Sovet İttifaqı və Çin ziddiyyəti: Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının sədri Nikita Xruşşovun Çin-Sovet münasibətlərində parçalanmaya səbəb olan çıxışlarının əks-sədası başladı (1956).

Apollon proqramı: Amerika Birləşmiş Ştatlarının Milli Aviasiya və Kosmos İdarəsi (NASA) tərəfindən idarə olunan "Apollon" proqramı çərçivəsində "Saturn IB" raketinin ilk pilotsuz sınaq uçuşu həyata keçirildi (1966).

Hindistanda kosmik irəliləyiş: Hindistan Kosmik Tədqiqatlar Təşkilatı yeni texnologiyaların tətbiqi ilə bağlı genişmiqyaslı planını açıqladı (1975).

Seneqalın qonşuluq siyasəti: Qərbi Afrikada Seneqal hökuməti qonşu ölkələrlə sərhəd təhlükəsizliyini tənzimləyən yeni qanunları qüvvəyə mindirdi (1978).

Qüdsün statusu: İsrail parlamenti (Knesset) Qüds şəhərinin tam və bölünməz paytaxt elan edilməsi ilə bağlı müzakirələri kəskinləşdirdi (1980 - prosesin davamı).

Livan vətəndaş müharibəsi: Livanın paytaxtı Beyrutda xristian və müsəlman qruplaşmaları arasında silahlı toqquşmalar yenidən alovlandı (1983).

Körfəz müharibəsində geri çəkilmə: İraq prezidenti Səddam Hüseyn Bağdad radiosu vasitəsilə İraq ordusunun Küveytdən tamamilə geri çəkiləcəyini rəsmən bəyan etdi (1991).

Küveytin azad edilməsi: Amerika Birləşmiş Ştatları və müttəfiq qüvvələr Küveyt şəhərinə tam daxil oldu və İraq işğalına son qoyuldu (1991).

Xocalı soyqırımı (zirvə nöqtəsi): Ermənistan silahlı qüvvələri fevralın 25-dən 26-na keçən gecə dinc əhaliyə qarşı amansız hücuma keçərək 613 azərbaycanlını (qadınlar, uşaqlar və qocalar daxil olmaqla) xüsusi qəddarlıqla qətlə yetirdi. Şəhər tamamilə yerlə-yeksan edildi (1992).

Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Qarabağ reaksiyası: Beynəlxalq ictimaiyyət və Birləşmiş Millətlər Təşkilatı Xocalıda baş verən kütləvi qətliamla bağlı ilk təşvişli məlumatları almağa başladı (1992).

Dünya Ticarət Mərkəzinə hücum: Nyu-York şəhərində yerləşən Dünya Ticarət Mərkəzinin yeraltı qarajında yük maşınına yerləşdirilmiş bombanın partlaması nəticəsində 6 nəfər həlak oldu, 1000-dən çox insan yaralandı. Bu, Əl-Qaidə ilə əlaqəli qrupların ilk böyük hücumu idi (1993).

Britaniya bankının iflası: Böyük Britaniyanın ən qədim investisiya banklarından biri olan "Barings Bank" treyder Nik Lisonun qanunsuz əməliyyatları nəticəsində rəsmən müflis elan edildi (1995).

Suriya və Livan münasibətləri: Suriya ordusunun Livandakı hərbi mövcudluğuna qarşı beynəlxalq təzyiqlər artdı (1998).

Talibanın mədəniyyət soyqırımı: Əfqanıstanda Taliban lideri Molla Ömər ölkədəki bütün qeyri-islam abidələrinin, o cümlədən məşhur Bamiyan Buddalarının məhv edilməsi barədə fətva verdi (2001).

Kosmosda yeni rekord: Amerika kosmik gəmisi "Space Shuttle Discovery" Beynəlxalq Kosmik Stansiyaya növbəti logistika missiyası üçün yerə qayıdış planını elan etdi (2001).

Makedoniya prezidentinin qətli: Şimali Makedoniya prezidenti Boris Traykovski Bosniya və Herseqovinada təyyarə qəzası nəticəsində faciəvi şəkildə həlak oldu (2004).

Avropada təhlükəsizlik böhranı: Kosovonun müstəqilliyinə qarşı Serbiya və Rusiyanın diplomatik etirazları pik həddə çatdı (2008).

Liviyaya sanksiyalar: Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhlükəsizlik Şurası Liviyada mülki əhaliyə qarşı şiddət tətbiq edən Müəmmər Qəddafi rejiminə qarşı silah embarqosu və sanksiyaları nəzərdə tutan 1970 saylı qətnaməni yekdilliklə qəbul etdi (2011).

Suriyada konstitusiya referendumu: Suriyada davam edən vətəndaş müharibəsi fonunda Bəşər Əsəd hökuməti ölkədə yeni konstitusiya layihəsi üzrə referendum keçirdi (2012).

Misirdə hava şarı faciəsi: Misirin Luksor şəhərində turistləri daşıyan isti hava şarının partlaması və düşməsi nəticəsində 19 xarici vətəndaş həlak oldu (2013).

Krımın işğalı ərəfəsi: Rusiya hərbçiləri (tanınma nişanı olmayan "yaşıl adamlar") Ukraynanın Krım yarımadasındakı strateji obyektlərin və parlament binasının ətrafında fəaliyyətlərini aktivləşdirdi (2014).

Türkiyənin Suriya əməliyyatı: Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin İŞİD terror qruplaşmasına qarşı başlatdığı "Fərat Qalxanı" əməliyyatı çərçivəsində Əl-Bab şəhəri tam nəzarətə götürüldükdən sonra axtarış işləri davam etdi (2017).

Rusiya ordusunun Ukraynada irəliləyişi: Genişmiqyaslı işğalın üçüncü günündə Rusiya qüvvələri Kiyev şəhərinə daxil olmağa cəhd etdi, lakin Ukrayna ordusunun şiddətli müqaviməti ilə qarşılaşdı (2022).

Qlobal sanksiyalar: Amerika Birləşmiş Ştatları, Avropa İttifaqı və müttəfiqləri Rusiya banklarının beynəlxalq SWIFT ödəniş sistemindən çıxarılması barədə həlledici razılığa gəldilər (2022).

Yunanıstanda miqrant faciəsi: Aralıq dənizində İtaliya sahillərinə çatmağa çalışan qaçqın qayığının batması nəticəsində 60-dan çox miqrant (əsasən Yaxın Şərq və Əfqanıstandan) həlak oldu (2023).

Fələstində gərginlik: İordan çayının qərb sahilində yerləşən Huvara qəsəbəsində israilli köçkünlər fələstinlilərə məxsus onlarla ev və avtomobili yandırdılar, kütləvi iğtişaşlar baş verdi (2023).

Braziliyada daşqınlar qurbanları: Braziliyanın San-Paulu ştatında güclü yağışların səbəb olduğu sürüşmə və daşqınlarda ölənlərin sayı 60-ı keçdi (2023).

Meksika seçki islahatları: Meksika paytaxtında on minlərlə insan hökumətin seçki komissiyasının büdcəsini kəsən yeni qanun layihəsinə qarşı kütləvi etiraz aksiyası keçirdi (2023).

İsveç NATO-da: Macarıstan parlamenti uzun sürən ləngimələrdən sonra İsveçin Şimali Atlantika Alyansına (NATO) üzvlüyünü rəsmən ratifikasiya etdi (2024).

Avropada fermerlərin etirazı: Belçikanın paytaxtı Brüsseldə kənd təsərrüfatı siyasətinə etiraz edən fermerlər traktorlarla Avropa İttifaqı binalarının ətrafını mühasirəyə aldılar (2024).

Fələstin hökumətinin istefası: Fələstin Muxtariyyətinin Baş naziri Məhəmməd Ştayye və onun hökuməti İordan çayının qərb sahilində və Qəzzada yaranmış böhran fonunda rəsmən istefa verdi (2024).

İsrail qüvvələrinin əməliyyatları: İsrail ordusu Qəzza zolağında və Livanın cənubunda Hizbullah qruplaşmasının mövqelərinə ağır hava zərbələri endirməyə davam etdi (2024).

Amerika Birləşmiş Ştatları hərbi sınağı: Amerika Birləşmiş Ştatları qitələrarası ballistik raketlərdən müdafiə sistemlərinin növbəti uğurlu sınağını həyata keçirdi (2024).

Çin və kosmos: Çin Milli Kosmik İdarəsi Ayın qaranlıq tərəfini tədqiq edəcək "Chang'e 6" missiyasının hazırlıqlarının yekun mərhələsində olduğunu elan etdi (2024).

Birləşmiş Millətlər Təşkilatının humanitar xəbərdarlığı: Birləşmiş Millətlər Təşkilatı Qəzza zolağında əhalinin dörddə birinin aclıq ərəfəsində olduğu barədə növbəti təcili hesabat yaydı (2024).

Sudan vətəndaş müharibəsi: Sudanda ordu və Çevik Dəstək Qüvvələri (RSF) arasında davam edən döyüşlər nəticəsində telekommunikasiya şəbəkələri tamamilə çökdü (2024).

Türkiyə sənayesi: Türkiyənin milli müdafiə sənayesi çərçivəsində yeni PUA sistemlərinin (Pilotsuz Uçuş Aparatları) sınaqları barədə rəsmi məlumat paylaşıldı (2024).

Hindistan dəmiryolları: Hindistan hökuməti ölkə daxilində 500-dən çox dəmiryolu stansiyasının modernləşdirilməsi layihəsinin əsasını qoydu (2024).

İndoneziyada inflyasiya: İndoneziya Mərkəzi Bankı ölkə daxilində ərzaq qiymətlərinin sabitləşdirilməsi üçün yeni pul siyasətini elan etdi (2024).

Yəməndə Husi əməliyyatları: Husilər Qırmızı dənizdə hərəkət edən beynəlxalq ticarət gəmilərinə qarşı yeni dron və raket hücumlarını həyata keçirdi (2024).

Almaniya hərbi yardımı: Almaniya hökuməti Ukraynaya yeni artilleriya sistemləri və hava hücumundan müdafiə sursatları daxil olan böyük yardım paketini təsdiqlədi (2024).

Fransa diplomatiyası: Fransa Prezidenti Emmanuel Makron Parisdə Avropa liderlərini toplayaraq Ukraynaya dəstəyi artırmaq üçün təcili sammit keçirdi (2024).

Ekvador narkokartelləri: Ekvador təhlükəsizlik qüvvələri Quayaquil liman şəhərində genişmiqyaslı reydlər keçirərək böyük həcmdə qeyri-qanuni silah və narkotik ələ keçirdi (2024).

Cənubi Koreya həkimləri: Cənubi Koreyada hökumətin səhiyyə islahatlarına etiraz olaraq on minlərlə stajyor həkimin tətili səhiyyə sistemini iflic vəziyyətinə saldı (2024).

Pakistan siyasəti: Pakistanda keçirilən ümumi seçkilərdən sonra Məryəm Nəvaz Pəncab əyalətinin ilk qadın baş naziri olaraq and içdi (2024).

Qazaxıstan iqtisadiyyatı: Qazaxıstan hökuməti ölkənin qeyri-neft sektorunun inkişafı üçün yeni birbaşa xarici investisiya qanunlarını parlamentə təqdim etdi (2024).

Azərbaycan diplomatiyası: Azərbaycan xarici işlər naziri Almaniyanın paytaxtı Berlində sülh danışıqları çərçivəsində rəsmi görüşlərə başladı (2024).

Mərkəzi Asiya iqlimi: Tacikistan və Qırğızıstanın dağlıq bölgələrində anomal soyuqlar və qar uçqunları səbəbindən yollar bağlandı, fövqəladə vəziyyət qüvvədə qaldı (2024).

Avstraliya yanğınları: Avstraliyanın Viktoriya ştatında davam edən irimiqyaslı meşə yanğınları səbəbindən minlərlə insanın təxliyəsinə qərar verildi (2024).

Azərbaycanın müasir tarixi (rəsmi hadisələr)

Xocalı abidəsinin ziyarəti: Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva Xocalı şəhərində olaraq, soyqırımı qurbanlarının xatirəsinə ucaldılacaq memorial kompleksin ərazisində xatirə tədbirində iştirak etdilər (2024).

Xocalıda təməlqoyma mərasimi: Prezident İlham Əliyev işğaldan azad edilmiş Xocalı şəhərində yeni yaşayış məhəlləsinin və bərpa ediləcək sosial infrastruktur obyektlərinin təməlqoyma mərasimində iştirak etdi (2024).

Milli Məclisin beynəlxalq müraciəti: Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi Xocalı soyqırımının 32-ci ildönümü ilə əlaqədar dünya parlamentlərinə, beynəlxalq təşkilatlara və xarici dövlətlərə rəsmi bəyanat ünvanladı (2024).

Dövlət təltifləri: Prezident İlham Əliyev Azərbaycan Respublikasının ictimai-siyasi həyatında fərqlənən bir qrup şəxsin fəxri adlar və ordenlərlə təltif edilməsi haqqında sərəncam imzaladı (2025).

Səhiyyə qərarları: Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti əhalinin icbari tibbi sığorta çərçivəsində göstərilən xidmətlər zərfinin genişləndirilməsi barədə rəsmi qərar qəbul etdi (2025).

Bərpa olunan enerji layihələri: Azərbaycan hökuməti Qarabağ iqtisadi zonasında xarici investorların iştirakı ilə yeni günəş elektrik stansiyasının inşası üzrə rəsmi sazişləri təsdiqlədi (2025).