BAKI,VOA

Tarix bu gün imperiyaların çökməsinə, qlobal atəşkəslərə və qaranlıq təxribatlara şahidlik edib. 27 fevral – Azərbaycanın müasir tarixinə qara hərflərlə yazılmış, erməni millətçilərinin və sovet xüsusi xidmət orqanlarının birgə ssenarisi olan Sumqayıt hadisələrinin başladığı (1988) gündür. Lakin eyni təqvim müasir Azərbaycanın rəsmi səviyyədə verdiyi həlledici qərarlara, o cümlədən iqtisadi və sosial infrastrukturun bərpasına yönəlmiş dövlət sərəncamlarına da şahidlik edir. Qlobal miqyasda isə 27 fevral Amerika Birləşmiş Ştatlarının İraq ordusunu məğlub edərək Körfəz müharibəsində atəşkəs elan etdiyi (1991), Rusiyanın xüsusi təyinatlı qüvvələrinin ("yaşıl adamlar") Ukraynada Krım parlamentini ələ keçirdiyi (2014) və Almaniyada Nasistlərin mütləq hakimiyyətinə yol açan Reyxstaq yanğınının baş verdiyi (1933) tarixdir. Boris Nemtsovun qətlindən İdlibdə türk əsgərlərinə edilən xain hücuma qədər – www.voa.az 27 fevralın ən geniş, təfsilatlı və ölkədaxili rəsmi qərarlarla zəngin xronologiyasını təqdim edir.

Xristianlığın dövlət dini olması: Roma imperatoru I Feodosi Fessalonika ediktini verərək xristianlığı imperiyanın rəsmi dövlət dini elan etdi və digər inancları qadağan etdi (380).

Fransa taxt-tacı: IV Henri Parisdəki Şartr kilsəsində rəsmən Fransa kralı olaraq tac qoydu (1594).

Stolbovo sülh müqaviləsi: Rusiya çarlığı və İsveç imperiyası arasında İngiltərənin vasitəçiliyi ilə sülh müqaviləsi imzalandı, Rusiya Baltik dənizinə çıxışını itirdi (1617).

Dominikan müstəqilliyi: Dominikan Respublikası uzun sürən mübarizədən sonra Haitidən tam müstəqilliyini elan etdi (1844).

Böyük Britaniyada Leyboristlər: Böyük Britaniyada fəhlə sinfinin və həmkarlar ittifaqlarının hüquqlarını müdafiə edən Leyboristlər Partiyasının əsası qoyuldu (1900).

Bakıda sovetlərin qurultayı: Bakıda fəhlə, kəndli və əsgər deputatları sovetlərinin ilk ümumi qurultayı öz işinə başladı və siyasi qərarlar qəbul etdi (1918).

Çuvaşiya Muxtar Sovet Sosialist Respublikası: Sovet İttifaqı rəhbərliyinin qərarı ilə Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikasının tərkibində muxtariyyət yaradıldı (1925).

Veymar Respublikasının böhranı (Reyxstaq yanğını): Almaniyanın paytaxtı Berlində parlament binası naməlum şəraitdə yandırıldı, bu hadisə Nasistlərin mütləq hakimiyyətə gəlməsi və kommunistləri əzməsi üçün əsas bəhanə oldu (1933).

Karbon-14 kəşfi: Amerika Birləşmiş Ştatlarının Berkli laboratoriyasında Martin Kaman və Sem Ruben arxeoloji qazıntılarda yaş təyin etmək üçün inqilabi olan Karbon-14 izotopunu kəşf etdilər (1940).

Birləşmiş Millətlər Təşkilatının binası: Amerika Birləşmiş Ştatları rəhbərliyi Birləşmiş Millətlər Təşkilatının mənzil-qərargahı üçün Nyu-Yorkda rəsmi yer ayrılmasını təsdiqlədi (1946).

Amerika Birləşmiş Ştatları konstitusiyasında düzəliş: Amerika Birləşmiş Ştatları Konstitusiyasına prezidentin vəzifə müddətini yalnız iki dəfə (8 il) ilə məhdudlaşdıran 22-ci düzəliş qəbul olundu (1951).

Sudan və Misir razılaşması: Misir və Sudan hökumətləri arasında Nil çayının sularının iqtisadi cəhətdən bölüşdürülməsi ilə bağlı tarixi müqavilə imzalandı (1959).

Vyetnamda prezident sarayına hücum: Cənubi Vyetnamda iki qiyamçı hərbi pilot prezident Nqo Din Zyemin sarayını qəfildən bombaladı, lakin prezident sağ qaldı (1962).

Dominikan Respublikasında seçkilər: Dominikan Respublikasında ağır diktaturanın devrilməsindən sonra Xuan Boş demokratik yolla prezident seçildi (1963).

Şanxay kommunikesi: Amerika Birləşmiş Ştatları prezidenti Riçard Niksonun Çinə tarixi səfərinin yekunu olaraq diplomatik əlaqələrin təməlini qoyan Şanxay kommunikesi imzalandı (1972).

Brundtland komissiyası: Birləşmiş Millətlər Təşkilatının himayəsi altında Ümumdünya Ətraf Mühit və İnkişaf Komissiyasının yaradılması qərara alındı (1983).

Sumqayıt hadisələri: Erməni millətçilərinin əvvəlcədən hazırladığı təxribatlar və Sovet İttifaqı rəhbərliyinin qəsdən laqeydliyi nəticəsində Sumqayıt şəhərində iğtişaşlar və qətliamlar başladı (1988).

Körfəz müharibəsinin sonu: Amerika Birləşmiş Ştatları prezidenti Corc Buş (ata) İraq ordusunun tam məğlub edildiyini və Küveytin azad olunduğunu rəsmən elan edərək döyüşlərə atəşkəs bildirdi (1991).

Avropa İttifaqı və Serbiya: Avropa İttifaqı uzunmüddətli embarqolardan sonra Serbiya və Monteneqroya tətbiq edilən sanksiyaların bəzilərini aradan qaldırdı (1995).

Yaponiyada Pokemon: Yaponiyada Nintendo şirkəti tərəfindən dünyaca məşhur "Pokemon" video oyunlarının (Qırmızı və Yaşıl versiyalar) ilk nüsxələri satışa çıxarıldı (1996).

Böyük Britaniyada klonlaşdırma qadağası: Böyük Britaniya hökuməti insan klonlaşdırılmasını tamamilə qadağan edən rəsmi sənədi qəbul etdi (1997).

Nigeriyada prezident seçkiləri: Nigeriyada uzun hərbi idarəçilikdən sonra keçirilən ilk demokratik seçkilərdə Olusequn Obasanjo prezident seçildi (1999).

Filippində terror aktı: Filippinin paytaxtı Manilada "Superferry 14" sərnişin bərəsinə Əbu Səyyaf terror qruplaşması tərəfindən bomba hücumu edildi, 116 nəfər həlak oldu (2004).

Qlobal pandemiya həyəcanı: Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı Asiyada yayılan quş qripi virusunun qlobal miqyasda pandemiya riski daşıdığını xəbərdar etdi (2004).

Çili zəlzələsi: Çilinin Konsepsion şəhəri yaxınlığında 8.8 bal gücündə dağıdıcı zəlzələ baş verdi, ardınca gələn nəhəng sunami yüzlərlə insanın həyatına son qoydu (2010).

Yəməndə hakimiyyət dəyişikliyi: Yəməndə "Ərəb baharı" etirazlarından sonra Əli Abdullah Saleh hakimiyyətdən rəsmən getdi və Abdurrabbu Mənsur Hadi prezident səlahiyyətlərini icra etməyə başladı (2012).

Krımın işğalına hazırlıq: Rusiya xüsusi təyinatlı qüvvələri (tanınma nişanı olmayan "yaşıl adamlar") Ukraynanın Krım Muxtar Respublikasının parlament və hökumət binalarını silah gücünə ələ keçirdilər (2014).

Boris Nemtsovun qətli: Rusiya müxalifətinin liderlərindən biri, Vladimir Putinin sərt tənqidçisi Boris Nemtsov Moskvanın mərkəzində, Kremlə yaxın körpüdə güllələnərək qətlə yetirildi (2015).

Suriyada atəşkəs cəhdi: Birləşmiş Millətlər Təşkilatının vasitəçiliyi ilə Suriyada hökumət qüvvələri və müxalifət arasında atəşkəs razılaşması qüvvəyə mindi, lakin uzun sürmədi (2016).

İdlibdə türk əsgərlərinə hücum (Balyun hücumu): Suriyanın İdlib bölgəsində Rusiya və Suriya rejiminin hərbi təyyarələrinin xain hava hücumu nəticəsində Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin 34 əsgəri şəhid oldu (2020).

Amerika Birləşmiş Ştatları fond bazarının çöküşü: COVID-19 pandemiyasının qlobal iqtisadiyyata sarsıdıcı təsirləri qorxusu ilə "Dow Jones" indeksi tarixinin ən böyük birgünlük enişlərindən birini yaşadı (2020).

Birləşmiş Millətlər Təşkilatının iqlim xəbərdarlığı: Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İqlim Dəyişikliyi Paneli qlobal istiləşmənin geri dönməz fəsadları ilə bağlı yeni kritik hesabatını dərc etdi (2022).

Ukrayna-Rusiya sülh danışıqları: Rusiya qoşunlarının genişmiqyaslı işğalından dərhal sonra Ukrayna və Rusiya nümayəndə heyətləri Belarus sərhədində (Pripyat çayı yaxınlığında) ilk danışıqlar mərhələsinə başladılar (2022).

Rusiyaya hava məkanının bağlanması: Avropa İttifaqı ölkələri Rusiyanın Ukraynaya hərbi təcavüzünə cavab olaraq öz hava məkanlarını Rusiya aviaşirkətləri üçün tamamilə bağladıqlarını elan etdilər (2022).

Almaniya ordusunun müasirləşdirilməsi: Almaniya kansleri Olaf Şolts Bundesveri (Almaniya ordusunu) gücləndirmək üçün tarixi qərar qəbul edərək 100 milyard avroluq xüsusi fondun yaradıldığını açıqladı (2022).

Böyük Britaniya və Avropa İttifaqı razılaşması: Böyük Britaniya və Avropa İttifaqı Şimali İrlandiya protokolu üzrə yaranmış uzunmüddətli ticarət böhranını həll edən "Vindzor çərçivə sazişi"ni imzaladılar (2023).

Qəzzada gərginlik: İsrail ordusu Qəzza zolağında terror infrastrukturuna qarşı ardıcıl hava zərbələri endirərək əməliyyatların miqyasını genişləndirdi (2024).

Braziliyada G20 sammiti nəticələri: Braziliyada keçirilən G20 maliyyə nazirləri toplantısında qlobal yoxsulluqla mübarizə üçün beynəlxalq vergi islahatları əsas müzakirə mövzusu oldu (2024).

Seneqalda seçki böhranı: Seneqal prezidentinin seçkiləri təxirə salmasına qarşı paytaxt Dakarda kütləvi etiraz aksiyaları və polislə toqquşmalar yenidən alovlandı (2024).

Cənubi Koreyada səhiyyə böhranı: Cənubi Koreya hökuməti tətil edən minlərlə həkimə işə qayıtmaları üçün son xəbərdarlıq müddətinin bitdiyini və lisenziyaların ləğv ediləcəyini açıqladı (2024).

Filippin və Çin toqquşması: Cənubi Çin dənizində Filippin və Çin sahil mühafizə gəmiləri arasında növbəti təhlükəli yaxınlaşma və su toplarından istifadə qeydə alındı (2024).

Fransada fermer etirazları: Fransa kənd təsərrüfatı naziri Avropa İttifaqının bürokratik qaydalarına etiraz edən fermerlərlə paytaxt Parisdə təcili danışıqlar apardı (2024).

Amerika Birləşmiş Ştatları iqtisadi göstəriciləri: Amerika Birləşmiş Ştatlarının Federal Ehtiyat Sistemi ölkədə inflyasiyanın hədəflənən səviyyəyə enməməsi ilə bağlı narahatlığını bildirən hesabat yaydı (2024).

Yaponiya Ay missiyası: Yaponiyanın Kosmik Araşdırmalar Agentliyi Ayın səthinə uğurla enmiş "SLIM" aparatından yeni və yüksək keyfiyyətli geoloji məlumatların Yerə ötürüldüyünü təsdiqlədi (2024).

Nigeriyada iqtisadi etirazlar: Nigeriyada milli valyutanın kəskin dəyər itirməsi və inflyasiyanın artmasına qarşı həmkarlar ittifaqları küçələrə çıxaraq ümummilli tətil elan etdi (2024).

Pakistan koalisiya hökuməti: Pakistanda seçkilərdən sonra formalaşan yeni koalisiya hökuməti Şahbaz Şərifi yenidən baş nazir namizədi kimi rəsmən təsdiqlədi (2024).

İndoneziyada vulkan püskürməsi: İndoneziyanın Sumatra adasında yerləşən Marapi vulkanı yenidən aktivləşərək nəhəng kül buludu püskürdü, ətraf kəndlər təcili təxliyə edildi (2024).

Azərbaycan qazı: Azərbaycan Respublikası Avropa İttifaqı ölkələrinə yaşıl enerji və təbii qaz ixracının həcmini artırmaq barədə tərəfdaşlarla yeni memorandum hazırlığını elan etdi (2024).

Qazaxıstanda sənaye qəzası: Qazaxıstanın Qaraqanda bölgəsində mədəndə baş verən qəza nəticəsində hökumət təhlükəsizlik qaydalarının sərtləşdirilməsini qərara aldı (2024).

Estoniya və Rusiya sərhədi: Estoniya hökuməti Rusiya ilə sərhəddə piyada nəzarət məntəqələrini müvəqqəti bağlayaraq süni miqrasiya axınının qarşısını aldığını açıqladı (2024).

Macarıstanda prezident seçkiləri: Macarıstan parlamenti qalmaqallı şəkildə istefa vermiş Katalin Novakın yerinə Konstitusiya Məhkəməsinin sədri Tamaş Şuyoku ölkənin yeni prezidenti seçdi (2024).

Liviya sülh danışıqları: Birləşmiş Millətlər Təşkilatının xüsusi nümayəndəsi Liviyadakı siyasi böhranı həll etmək üçün rəqib qrupların rəhbərlərini Qahirədə bir araya gətirdi (2024).

Kolumbiya qiyamçıları: Kolumbiya hökuməti "Milli Azadlıq Ordusu" (ELN) qiyamçıları ilə sülh danışıqlarının altıncı raunduna başladığını elan etdi (2024).

İtaliyada miqrant qanunu: İtaliya parlamenti Qeyri-Hökumət Təşkilatlarının Aralıq dənizindəki xilasetmə gəmilərinin fəaliyyətini məhdudlaşdıran yeni və sərt qanunu qəbul etdi (2024).

Yəməndə Husi raketləri: Yəməndəki Husilər Qırmızı dənizdə üzən beynəlxalq yük gəmilərinə qarşı ardıcıl ballistik raket hücumları həyata keçirərək qlobal ticarəti ləngitdi (2024).

Avstraliyada təhsil islahatı: Avstraliya hökuməti ölkəyə gələn beynəlxalq tələbələrin sayına məhdudiyyət qoyan və viza qaydalarını sərtləşdirən yeni immiqrasiya qanunlarını qüvvəyə mindirdi (2024).

Somali dəniz quldurluğu: Avropa İttifaqının Hərbi Dəniz Qüvvələri Afrika buynuzu yaxınlığında ticarət gəmisini qaçırmağa cəhd edən Somali dəniz quldurlarını zərərsizləşdirdi (2024).

Türkiyə müdafiə sənayesi: Türkiyənin ASELSAN şirkəti yeni nəsil elektron harp və hava hücumundan müdafiə sistemlərinin uğurlu sınaqlarını başa vurduğunu rəsmən bildirdi (2024).

Şimali İrlandiya hökuməti: Şimali İrlandiyada siyasi böhrandan sonra qurulan yeni hökumət rəsmi olaraq Londonla iqtisadi əlaqələrin bərpasına dair müzakirələrə başladı (2024).

Hindistan fermerləri: Hindistan polisi paytaxt Dehli şəhərinə doğru yürüş edən on minlərlə fermerin qarşısını almaq üçün şəhər girişlərində dəmir və beton maneələr quraşdırdı (2024).

Çin və Tayvan: Çin ordusu Tayvan adası ətrafında növbəti genişmiqyaslı hava və dəniz hərbi təlimlərinə başladığını rəsmən elan edərək xəbərdarlıq etdi (2024).

Azərbaycanın müasir tarixi (rəsmi hadisələr)

Rəqəmsal inkişaf və nəqliyyat: Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev nəqliyyat sektorunda innovativ həllərin tətbiqi və rəqəmsallaşmanın sürətləndirilməsi ilə bağlı dövlət proqramını təsdiqləyən sərəncam imzaladı (2025).

Milli Məclisin sessiyası: Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisində "Xocalı soyqırımı beynəlxalq hüquq müstəvisində" mövzusunda xüsusi ictimai dinləmələr keçirildi və rəsmi bəyanatlar qəbul olundu (2025).

Qarabağda su ehtiyatları: Azərbaycan hökuməti azad edilmiş ərazilərdə su anbarlarının bərpası və irriqasiya sistemlərinin qurulması üzrə yeni meqa-layihələrin təsdiqləndiyini rəsmən elan etdi (2025).

Beynəlxalq təhsil əməkdaşlığı: Azərbaycan Respublikasının Təhsil Nazirliyi aparıcı Avropa universitetləri ilə ikili diplom proqramlarının genişləndirilməsinə dair rəsmi memorandum imzaladı (2025).

Prezidentin qəbulu: Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev bir sıra xarici ölkələrin, o cümlədən Mərkəzi Asiya dövlətlərinin yeni təyin olunmuş səfirlərinin etimadnamələrini rəsmi olaraq qəbul etdi (2025).