BAKI,VOA

Bu gün Rusiya ordusunun Ukraynaya genişmiqyaslı hərbi müdaxiləyə başladığı (2022), Yaxın Şərqdə Türkiyə və İraq arasında tarixi Bağdad paktının imzalandığı (1955) və Nasistlərin qurduğu Nasional Sosialist Alman Fəhlə Partiyasının (Nasist partiyası) elan edildiyi (1920) gündür. Azərbaycanda isə bu gün qan yaddaşımız olan Xocalı soyqırımının ərəfəsi, şəhərin ağır artilleriya atəşinə tutulduğu dəhşətli saatların başlanğıcıdır.

Tarix bu gün qlobal müharibələrin, böyük ittifaqların və dəhşətli faciələrin başlandığı gündür. 24 fevral – Rusiya qoşunlarının bir neçə istiqamətdən hücuma keçərək Ukraynaya qarşı genişmiqyaslı işğala başladığı (2022) və İkinci Dünya Müharibəsindən sonra Avropanın ən böyük hərbi böhranını yaratdığı gündür. Yaxın Şərq tarixində Türkiyə və İraq arasında təhlükəsizlik zəmanəti olan Bağdad paktının imzalandığı (1955), Qara dənizdə yüzlərlə yəhudi qaçqını daşıyan Struma gəmisinin batırıldığı (1942) tarixdir. Bu gün həm də Fidel Kastronun Kubada 50 illik hakimiyyətdən sonra rəsmən istefa verdiyi, Amerika Birləşmiş Ştatlarının Körfəz müharibəsində İraqa qarşı həlledici quru əməliyyatına başladığı və Nasist partiyasının qurulduğu qaranlıq gündür. Qriqori təqviminin qəbulundan Estoniyanın müstəqilliyinə qədər – www.voa.az 24 fevralın ən geniş və təfsilatlı xronologiyasını təqdim edir.

Roma imperatorunun xristianlara qarşı fərmanı: Roma imperatoru Qaleri, xristianların təqib edilməsini qanuniləşdirən ilk sərt fərmanı imzaladı (303).

Neapol kralının qətli: Neapol və Macarıstan kralı III Karl sui-qəsd nəticəsində öldürüldü (1386).

Paviya döyüşü: İspaniya və Müqəddəs Roma imperiyası qüvvələri Fransa ordusunu məğlub edərək Fransa kralı I Fransiski əsir götürdülər (1525).

Qriqori təqviminin elanı: Papa XIII Qriqori "Inter gravissimas" adlı fərmanı ilə hazırda dünyada istifadə olunan Qriqorian təqvimini rəsmən elan etdi (1582).

Nadir şahın zəfəri: Karnal döyüşündə Əfşarlar imperiyasının qurucusu Nadir şah, Böyük Moğol imperiyasının ordusunu darmadağın etdi (1739).

Meksika müstəqilliyi: Meksikanın İspaniyadan müstəqilliyini nəzərdə tutan məşhur "İquala planı" elan edildi (1821).

İngiltərə və Birma müharibəsinin sonu: Birinci İngiltərə-Birma müharibəsini sona çatdıran Yandabo müqaviləsi imzalandı (1826).

Fransa inqilabı: Parisdə başlayan xalq üsyanından sonra Fransa kralı Lui Filipp taxtdan əl çəkməyə məcbur oldu (1848).

Amerika Birləşmiş Ştatlarında impiçment: Amerika Birləşmiş Ştatları Konqresi ölkə tarixində ilk dəfə olaraq prezident Endryu Consona qarşı impiçment prosesinə başladı (1868).

Çin və Rusiya müqaviləsi: Rusiya imperiyası və Çin arasında sərhəd məsələlərini həll edən Sankt-Peterburq müqaviləsi imzalandı (1881).

Kuba müstəqillik müharibəsi: Kubada İspaniya müstəmləkəçiliyinə qarşı yeni müstəqillik müharibəsi başladı (1895).

Estoniya müstəqilliyi: Estoniya Rusiya imperiyasından və Almaniya işğalından qurtularaq öz müstəqilliyini rəsmən bəyan etdi (1918).

Nasist partiyasının qurulması: Almaniyada Adolf Hitlerin iştirakı ilə Nasional Sosialist Alman Fəhlə Partiyasının (NSDAP) 25 maddəlik proqramı Münhendə ictimaiyyətə təqdim edildi (1920).

Neylon fırça satışı: Dünyada ilk dəfə olaraq süni neylon telli diş fırçaları kommersiya məqsədilə satışa çıxarıldı (1938).

Struma faciəsi: Rumıniyadan Fələstinə yəhudi qaçqınları daşıyan "Struma" gəmisi Qara dənizdə, İstanbul yaxınlığında Sovet İttifaqı sualtı qayığı tərəfindən səhvən torpedolanaraq batırıldı. Təxminən 800 nəfər həlak oldu (1942).

Los-Anceles döyüşü: Amerika Birləşmiş Ştatlarının Los-Anceles şəhəri üzərində naməlum uçan obyektlər (UFO) göründüyü iddiası ilə hava hücumundan müdafiə sistemləri saatlarla səmanı atəşə tutdu (1942).

Misir baş nazirinin qətli: Misir baş naziri Əhməd Mahir Paşa parlament binasında sui-qəsd nəticəsində öldürüldü (1945).

Manilanın azad edilməsi: Amerika Birləşmiş Ştatları ordusu Filippinin paytaxtı Manilanı yapon işğalından tamamilə təmizlədi (1945).

Xuan Peronun qələbəsi: Argentina tarixində böyük iz buraxacaq polkovnik Xuan Peron ölkə prezidenti seçildi (1946).

Kommunist inqilabı Çexoslovakiyada: Soyuq müharibənin mühüm dönüş nöqtələrindən biri kimi, Çexoslovakiyada Kommunist Partiyası tam hakimiyyəti ələ keçirdi (1948).

İsrail və Misir sülhü: Rodos adasında İsrail və Misir arasında atəşkəs müqaviləsi imzalandı (1949).

Raketin kosmosa çatması: "Bumper 5" adlı modifikasiya edilmiş V-2 raketi sınaq zamanı kosmosa çatan (təxminən 400 km) ilk insan istehsalı obyektlərdən biri oldu (1949).

Bağdad paktının imzalanması: Yaxın Şərqdə Sovet İttifaqı təhdidinə qarşı Türkiyə və İraq arasında Bağdad paktı imzalandı. Sonradan İngiltərə, Pakistan və İran da bu pakta qoşuldu (1955).

Qana çevrilişi: Qana prezidenti Kvame Nkruma Çində səfərdə olarkən ordunun və polisin rəhbərliyi ilə dövlət çevrilişi nəticəsində devrildi (1966).

Suriya hərbi rejiminin möhkəmlənməsi: Suriyada Baas partiyasının hərbi qanadının həyata keçirdiyi çevrilişin nəticələri rəsmiləşdirildi (1966).

Kuba konstitusiyası: Kubada sosialist quruluşunu qanuniləşdirən yeni konstitusiya qəbul olundu (1976).

Amerika Birləşmiş Ştatlarının hokkey qələbəsi: Qış Olimpiya Oyunlarında Amerika komandası Finlandiyanı məğlub edərək əfsanəvi qızıl medalı qazandı ("Buz üzərində möcüzə"nin finalı) (1980).

Yunanıstanda zəlzələ: Afina yaxınlığında baş verən 6.7 bal gücündə zəlzələ böyük dağıntılara və insan tələfatına səbəb oldu (1981).

Şahzadə Çarlz və Diana: Böyük Britaniyada Şahzadə Çarlz və Ledi Diananın rəsmi nişan mərasimi ictimaiyyətə elan edildi (1981).

Cənubi Koreyada inqilab nəticələri: Çun Du Xvan Cənubi Koreyanın prezidenti kimi and içdi (1981).

Aparteid qurbanları qərarı: Amerika Birləşmiş Ştatları Konqresi İkinci Dünya Müharibəsində yapon əsilli vətəndaşların düşərgələrə salınmasını pisləyən hesabatı qəbul etdi (1983).

Braziliya karnavalı fəlakəti: Braziliyada karnaval zamanı yanğın baş verdi, çoxlu sayda rəqqas və izləyici həlak oldu (1984).

Təyyarənin qapı faciəsi: "United Airlines" şirkətinə məxsus təyyarənin karqo qapısı uçuş zamanı açıldı, 9 sərnişin təyyarədən uçaraq həlak oldu (1989).

Körfəz müharibəsində quru hərəkatı: Amerika Birləşmiş Ştatları və koalisiya qüvvələri İraq ordusunu Küveytdən çıxarmaq üçün Səudiyyə Ərəbistanı sərhədindən irimiqyaslı quru hücumuna başladılar (1991).

Xocalı soyqırımı ərəfəsi: Qarabağda erməni silahlı qüvvələri Xocalı şəhərini ağır artilleriya və qrad qurğularından kütləvi atəşə tutmağa başladılar. Soyqırıma gedən yolun son gecəsi idi (1992).

Amerika təyyarələrinin vurulması: Kuba Hərbi Hava Qüvvələri beynəlxalq sularda uçan iki Mülki "Havana Qardaşları" (Brothers to the Rescue) təyyarəsini vurdu (1996).

Çin hava yolları faciəsi: "China Southern Airlines" təyyarəsi eniş zamanı qəzaya uğradı, 60-dan çox insan öldü (1999).

Mərakeş zəlzələsi: Mərakeşin Əl-Hoseyma bölgəsində 6.3 bal gücündə zəlzələ baş verdi, 600-dən çox insan həlak oldu (2004).

Filippində fövqəladə vəziyyət: Filippin prezidenti Qloriya Makapaqal-Arroyo dövlət çevrilişi cəhdinin qarşısını almaq üçün ölkədə fövqəladə vəziyyət elan etdi (2006).

Yaponiyanın kəşfiyyat peyki: Yaponiya Şimali Koreyanı izləmək məqsədilə dördüncü casus peykini uğurla orbitə buraxdı (2007).

Fidel Kastronun istefası: Kuba inqilabının lideri Fidel Kastro 50 illik hakimiyyətdən sonra səhhəti ilə əlaqədar prezidentlikdən və baş komandanlıqdan rəsmən istefa etdi (2008).

Türkiyənin Şimali İraq əməliyyatı: Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin PKK terrorçularına qarşı Şimali İraqda başlatdığı "Günəş" quru əməliyyatı şiddətli döyüşlərlə davam etdi (2008).

Space Shuttle Discovery uçuşu: Amerika Kosmik Agentliyinin (NASA) əfsanəvi "Discovery" kosmik gəmisi özünün sonuncu, 39-cu tarixi uçuşuna çıxdı (2011).

Yəmən inqilabının nəticəsi: Yəməndə "Ərəb baharı" etirazlarından sonra seçilmiş Abdurrabbu Mənsur Hadi rəsmən and içərək vəzifəsinin icrasına başladı (2012).

Əfqanıstanda qar uçqunu: Əfqanıstanın dağlıq bölgələrində baş verən silsilə qar uçqunları nəticəsində 110-dan çox insan həlak oldu (2015).

Nepal hava yolları qəzası: "Tara Air" şirkətinə məxsus təyyarə Nepalda qəzaya uğradı, sərnişinlərin hamısı öldü (2016).

Seneqal seçkiləri: Seneqalda prezident seçkiləri keçirildi, Maki Sall yenidən qalib gəldi (2019).

Malayziya baş nazirinin istefası: Malayziyanın qocaman siyasətçisi və baş naziri Mahathir Məhəmməd siyasi böhran fonunda istefa verdi (2020).

Ukraynaya genişmiqyaslı işğalın başlaması: Rusiya prezidenti Vladimir Putinin səhər tezdən verdiyi qərarla Rusiya ordusu Ukrayna ərazisinə qurudan, havadan və dənizdən genişmiqyaslı işğala başladı. Kiyev, Xarkov və digər böyük şəhərlər raket atəşinə tutuldu (2022).

Qlobal pandemiya iqtisadiyyatı: İtaliyada COVID-19 infeksiyasının kəskin yayılması qlobal birjalarda böyük çöküşə səbəb oldu (2020).

Kiprdə danışıqlar prosesi: Kipr problemi ilə bağlı Birləşmiş Millətlər Təşkilatının vasitəçiliyi ilə aparılan danışıqlarda yeni mərhələ müzakirə edildi (2014).

Somalidə sülhməramlı itkiləri: Somalidə sülhməramlı qüvvələrə qarşı yaraqlıların hücumu nəticəsində ölənlər oldu (1993).

Avstraliyada ilk lotereya: Avstraliya tarixində dövlət tərəfindən icazə verilmiş ilk rəsmi lotereya keçirildi (1849).

İslandiyada qadınların səsvermə hüququ: İslandiyada qadınlar ilk dəfə olaraq bələdiyyə seçkilərində tam səsvermə hüququ qazandılar (1920).

Danimarkada konstitusiya islahatı: Danimarka parlamenti yeni konstitusiyanın qəbulu ilə bağlı həlledici oxunuşları həyata keçirdi (1953).

Suriya və Misir gərginliyi: Birləşmiş Ərəb Respublikası qurulduqdan dərhal sonra Qahirə və Dəməşq arasında rəhbərlik postlarının bölünməsi prosesi başladı (1958).

Türkiyədə iqtisadi qərarlar: Türkiyədə ağır iqtisadi böhranı aradan qaldırmaq üçün beynəlxalq valyuta fondu ilə yeni danışıqların əsası qoyuldu (1979).

Birləşmiş Millətlər Təşkilatının qərarı: Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhlükəsizlik Şurası Cənubi Afrikanın Namibiyadakı fəaliyyətini pisləyən qətnamə qəbul etdi (1968).

Pele və futbol: Braziliyalı əfsanəvi futbolçu Pele peşəkar karyerasında yeni qol rekorduna imza atdı (1969).

Hindistan siyasəti: Hindistanda ümumi seçkilər ərəfəsində İndira Qandi rəqiblərinə qarşı sərt siyasi qərarlar elan etdi (1971).

Çexoslovakiyada qanlı qarşıdurma: Praqada kommunistlərlə demokratik qüvvələr arasında küçə toqquşmaları pik həddə çatdı (1948).

Məşhur səs yazısı kəşfi: Tomas Edisonun səs yazma texnologiyası üzərində apardığı yeni təkmilləşdirmələr mətbuata sızdı (1888).

Efiopiya inqilabı: Efiopiyada imperator rejimini devirməklə nəticələnəcək kütləvi tətillər və etiraz dalğası başladı (1974).

Kosmosda yeni kəşf: Amerika astronomları tərəfindən yeni pulsar tipli ulduzun kəşfi elmi ictimaiyyətə açıqlandı (1968).

Texniki sınaq: Tarixdə ilk dəfə hərəkət edən təyyarədən sərbəst paraşüt atlanışı uğurla həyata keçirildi (1912).