Azərbaycan estradasının və vokal sənətinin ən mürəkkəb simalarından olan Xalq artisti Flora Kərimovanın yaradıcılığı ərəb musiqi irsi ilə müqayisə edildikdə, həm ifa texnikası, həm də sənətkar xarakteri baxımından çox aydın paralellər üzə çıxır.

• Könül Xasıyeva sənətinin ərəb musiqisindəki dəqiq analoqu kimdir?
• Divaların sənət paralelləri: Aybəniz Haşımova və Asala Nasri

Flora Kərimova hansı ərəb ifaçıları ilə müqayisə oluna bilər?

Musiqişünaslıq və vokal anatomiyası baxımından Flora Kərimovanı ərəb dünyasında iki əsas sənətkarla müqayisə etmək mümkündür:

1. Feyruz (Livan) – Estetik dəqiqlik və intellektual vokal

Flora Kərimova ilə Feyruz (Nuhad Haddad) arasındakı bənzərlik onların səslərinin təbiətində və ifa etdikləri musiqinin xarakterindədir:Kristal tembr və geniş diapazon: Hər iki ifaçı dörd oktavaya yaxınlaşan səs imkanları daxilində Şərq melizmlərini (qıvrımlarını) Avropa akademik vokal dəqiqliyi ilə birləşdirir.

Bəstəkar məktəbinin zirvəsi: Feyruz Rəhbani qardaşlarının qərb simfonizmi ilə ərəb məqamlarını birləşdirən mürəkkəb musiqi dilini daşıdığı kimi, Flora Kərimova da Qara Qarayev, Tofiq Quliyev, Emin Sabitoğlu və Elza İbrahimova kimi simfonik və estrada nəhənglərinin ən mürəkkəb romans və ariyalarını eyni dəqiqliklə ifa etmişdir.

2. Macidə əl-Rumi (Livan) – Dramatik soprano və vətəndaş mövqeyi

Flora Kərimovanın orkestrlə oxuma gücü və səhnədəki dramatik vüsəti onu Livanın digər böyük siması Macidə əl-Rumi ilə qovuşdurur.

Dramatik soprano gücü: Macidə ər-Rumi böyük simfonik orkestrlərlə, yüksək kulminasiyalı və opera ariyalarına yaxın dramatik əsərlərlə tanınır. Flora Kərimovanın simfonik-estrada ifaları da eyni vokal monumentalizmi nümayiş etdirir.

(Qeyd: Bəzən onu Ümmü Gülsümlə müqayisə etsələr də, bu texniki cəhətdən doğru deyil. Ümmü Gülsüm kontralto/messo-soprano diapazonunda sırf ənənəvi tarab və məqam improvizasiyasına söykənirdi; Flora Kərimova isə lirik-dramatik soprano olaraq Avropa vokal məktəbi və qərb harmoniyaları ilə sintez olunmuş professional bəstəkar musiqisini təmsil edir.)

“Flora Kərimova hansı ərəb ölkəsində populyardır?”- sualına cavab olaraq qeyd etmək istərdik ki, təssüf olsun ki, burada tarixi və arxiv faktlarına əsaslanaraq həqiqəti qeyd etmək vacibdir.

Sovet İttifaqı dövründə sovet incəsənət xadimlərinin xarici qastrolları "Qoskonsert" (Dövlət Konsert Birliyi) tərəfindən ciddi senzura və nəzarətlə tənzimlənirdi. Flora Kərimovanın müstəqil xarakteri və sovet senzurası ilə yaşadığı ziddiyyətlər səbəbindən onun xarici qastrolları uzun illər məhdudlaşdırılmışdı. O, 1980-ci illərdə əsasən Polşada yaşamış və fəaliyyət göstərmiş, xarici çıxışları isə əsasən Şərqi Avropa və Türkiyə ilə məhdudlaşmışdır.

Flora Kərimovanın heç bir ərəb ölkəsində kütləvi xalq populyarlığı (meynsTrim şöhrəti) təəssüf olsun ki , olmayıb. Əgər kimsə onun hansısa ərəb ölkəsində (Misir, İraq, Suriya və s.) geniş xalq kütlələri tərəfindən tanındığını və populyar olduğunu iddia edirsə, bu tarixi faktlara söykənməyən yanlış məlumatdır.Lakin bununla yanşı qeyd etmək istərdik ki,Flora xanımın bəzi ifalarına zaman-zaman İordaniya radiolarında rast gəlmək olar.

Flora Kərimovanın səsi ərəb dünyasında yalnız dar musiqişünaslıq dairələri, Şərqşünaslıq institutları və SSRİ-də (Bakı Konservatoriyasında və digər şəhərlərdə) təhsil almış ərəb tələbə və musiqiçiləri tərəfindən yüksək qiymətləndirilmişdir. Sovet dövründə Bakıda təhsil alan ərəb ziyalıları (xüsusilə Suriya, İraq və Misirdən olan tələbələr) vasitəsilə onun vokal imkanları həmin ölkələrin bəzi professional musiqi çevrələrində heyrətlə qarşılanmışdır.

Flora Kərimova vokal gücü və təbiəti etibarilə Feyruz və Macidə ər-Rumi miqyasında bir sənətkardır, lakin coğrafi və geosiyasi şəraitə görə onun şöhrəti ərəb kütlələrinə deyil, Azərbaycan, keçmiş postsovet məkanı və Türkiyə auditoriyasına məxsusdur.

فلورا كريموفا والمدرسة الصوتية العربية.. دراسة فنية مقارنة وحقائق تاريخية

تكشف قراءة المسيرة الفنية لأيقونة الغناء الأذربيجاني وفنانة الشعب فلورا كريموفا—باعتبارها إحدى أكثر القامات تعقيداً وفرادتاً في المشهد الصوتي المعاصر—عن تقاطعات لافتة مع التراث الغنائي العربي، سواء على مستوى البناء التقني للصوت أو الملامح الفكرية للتجربة الفنية.

بمن تتقاطع فلورا كريموفا من رواد الغناء العربي؟

استناداً إلى معايير علم الأصوات (Phonology) والتشريح الصوتي، يمكن مقاربة تجربة فلورا كريموفا مع قامتين بارزتين في العالم العربي:

السيدة فيروز (لبنان) – الدقة الأكاديمية والجماليات النخبوية: يتجلى التقارب بين كريموفا وفيروز (نهاد حداد) في فرادة الخامة الصوتية؛ إذ تمتاز كلاهما بمساحة صوتية عريضة تلامس حدود أربعة أوكتافات، وتجمع بين الرشاقة والزخارف المقاماتية الشرقية من جهة، والصرامة الأكاديمية الكلاسيكية من جهة أخرى. وكما شكّلت فيروز الواجهة الصوتية للمشروع الرحباني الجامع بين السيمفونية الغربية وروح المقام، أدّت كريموفا أعمال كبار مؤلفي الموسيقى في أذربيجان—أمثال قارا قاراييف، وتوفيق قلييف، وإمين سابيت أوغلو، وإلزا إبراهيموفا—بذات الرصانة والعمق الهندسي.

ماجدة الرومي (لبنان) – السوبرانو الدرامي والهيبة المسرحية: تشترك كريموفا مع ماجدة الرومي في قوة التوزيع الأوركسترالي والقدرة على مجاراة الفرق السمفونية الكبرى، إلى جانب الأداء الحماسي والدرامي المشحون بالمواقف الإنسانية، وهو ما يضع أعمالهما في مرتبة العروض الملحمية القريبة من الغناء الأوبرالي.

(تنويه نقدي: تفتقر المقارنة الشائعة بين فلورا كريموفا وكوكب الشرق أم كلثوم إلى الأساس التقني السليم؛ فأم كلثوم تحركت في مساحات الكونترالتو/الميزو-سوبرانو المعتمدة كلياً على التطريب الصرف والارتجال المقاماتي الدائري، بينما تُصنف كريموفا كصوت سوبرانو غنائي-درامي يرتكز بالأساس على البناء اللحني الأكاديمي والهارموني الحديث).

هل حققت فلورا كريموفا حضوراً جماهيرياً في العالم العربي؟

تقتضي الأمانة التاريخية والتوثيق الأرشيفي الإشارة إلى أن نشاط الفنانين خلال الحقبة السوفيتية كان مقيداً بسلطة مؤسسة تنظيم الحفلات الرسمية "غوسكونسيرت". ونظراً لمواقف كريموفا المستقلة ورفضها للإملاءات الرقابية، خضعت جولاتها الخارجية لتضييق صارم لسنوات طويلة؛ فاقتصر نشاطها الخارجي على بولندا وبعض دول أوروبا الشرقية وتركيا.

لذا، لم تنل الفنانة شهرة جماهيرية واسعة النطاق بين عموم الشعوب العربية في مصر أو العراق أو بلاد الشام، مع تسجيل بث بعض تسجيلاتها عبر أثير الإذاعة الأردنية في فترات متباعدة.

وانحصر التفاعل مع تجربتها الصوتية في النطاقات النخبوية والأكاديمية، لا سيما بين الطلبة والموسيقيين العرب الذين تلقوا تعليمهم العالي في معهد كونسرفتوار باكو والجامعات السوفيتية إبان تلك الحقبة؛ إذ نقل هؤلاء انطباعاتهم وإعجابهم الاستثنائي بقدراتها إلى الأوساط التخصصية في بلدانهم.

وعليه، تبقى فلورا كريموفا قامة توازي كبار نجمات الغناء العربي طاقةً وأسلوباً، إلا أن السياقات الجيوسياسية حصرت انتشارها المباشر في الفضاء الأذربيجاني، وجمهور رابطة الدول المستقلة، والساحة الفنية التركية.