BAKI,VOA

Tarix bu gün böyük siyasi təzyiqlərə, kəşflərə və qlobal atəşkəslərə şahidlik edib. 28 fevral – Türkiyə tarixində "Post-modern çevriliş" kimi tanınan, ordunun siyasətə sərt müdaxilə etdiyi Milli Təhlükəsizlik Şurasının tarixi qərarlarının qəbul olunduğu (1997) gündür. Qlobal miqyasda isə bu gün Amerika Birləşmiş Ştatlarının İraq ordusunu darmadağın edərək Körfəz müharibəsində atəşkəs elan etdiyi (1991), elmdə inqilab yaradan DNT-nin ikili sarmal quruluşunun kəşf olunduğu (1953) və İsveç baş naziri Olof Palmenin küçədə qətlə yetirildiyi (1986) tarixdir. Müasir Azərbaycan tarixi üçün isə 28 fevral Amerika Birləşmiş Ştatları ilə rəsmi diplomatik əlaqələrin qurulduğu (1992) və bu günümüzdə ölkə rəhbərliyinin yeni iqtisadi-sosial qərarlar verdiyi qürurverici bir təqvimdir. Misirin müstəqilliyindən Roma Papasının tarixi istefasına qədər – www.voa.az 28 fevralın ən geniş, təfsilatlı və ölkədaxili rəsmi qərarlarla zəngin xronologiyasını təqdim edir.

Meksika imperatorunun edamı: İspaniya konkistadoru Ernan Kortes, Aztek imperiyasının sonuncu hökmdarı Kuautemoku edam edərək imperiyanın çöküşünü sürətləndirdi (1525).

Şotlandiyada kilsə paktı: Şotlandiyanın müstəqilliyi və kilsə hüquqları üçün mühüm sənəd olan "Milli Pakt" (National Covenant) Edinburqda imzalandı (1638).

Amerika Birləşmiş Ştatlarında siyasi qərar: Köləliyə qarşı çıxan fəallar tərəfindən Viskonsin ştatında Respublikaçı Partiyanın əsası qoyuldu (1854).

Bolqarıstan kilsəsinin muxtariyyəti: Osmanlı imperiyası daxilində sultanın fərmanı ilə Bolqar Ekzarxlığı yaradıldı və dini muxtariyyət verildi (1870).

Misirin müstəqilliyi: Böyük Britaniya Misir üzərindəki protektoratından rəsmən imtina etdi və onun müstəqil dövlət olduğunu elan etdi (1922).

Hindistanda elm bayramı: Hindistanlı fizik Çandrasekhara Venkata Raman məşhur "Raman effekti"ni kəşf etdi (Bu gün Hindistanda Milli Elm Günü kimi qeyd olunur) (1928).

Reyxstaq yanğını fərmanı: Almaniyada prezident Paul fon Hindenburq, Reyxstaq yanğınını bəhanə edərək vətəndaş hüquqlarını və azadlıqlarını ləğv edən fərmanı imzaladı (1933).

Neylon polimerinin kəşfi: Amerikalı kimyaçı Uolles Karoters tərəfindən müasir sənayeni dəyişdirəcək ilk sintetik polimer olan neylon yaradıldı (1935).

Yaponiyada zabit qiyamının yatırılması: Yaponiya İmperator Ordusunda "26 Fevral insidenti" kimi tanınan qanlı qiyamçılar təslim oldu və çevriliş cəhdi yatırıldı (1936).

Sunda boğazı döyüşü: İkinci Dünya Müharibəsində Yaponiya hərbi dəniz qüvvələri müttəfiqlərin gəmilərini məhv edərək Cənub-Şərqi Asiyada dəniz üstünlüyünü tam ələ keçirdi (1942).

Tayvanda qətliam: Çin hökumətinə qarşı başlayan "228 hadisəsi" adlı kütləvi üsyan rəsmi ordu tərəfindən çox sərt şəkildə qan içində boğuldu (1947).

DNT-nin ikili sarmal quruluşunun kəşfi: Ceyms Uatson və Frensis Krik Kembricdə DNT-nin quruluşunu kəşf etdiklərini elan edərək biologiyada inqilab etdilər (1953).

Suriyada hərbi rejimə son: Suriyada hərbi diktator Ədib Çiçəkli kütləvi etirazlar və ordudakı parçalanma səbəbindən ölkədən qaçmağa məcbur oldu (1954).

Kosmosda yeni peyk: Amerika Birləşmiş Ştatları "Discoverer 1" adlı kəşfiyyat peykini uğurla qütb orbitinə buraxdı (1959).

Mərakeşdə Aqadir zəlzələsi: Mərakeşin Aqadir şəhərində baş verən 5.7 bal gücündə zəlzələ 12 mindən çox insanın həyatına son qoydu və şəhəri xarabalığa çevirdi (1960).

İndoneziyada siyasi repressiyalar: İndoneziyada prezident Sukarnonun göstərişi ilə siyasi rəqiblərə və tələbə hərəkatlarına qarşı kütləvi həbslər həyata keçirildi (1960-cı illər).

Amerika Birləşmiş Ştatları televiziyasında rekord: Məşhur "MASH" serialının sonuncu bölümü yayımlandı və ölkə tarixində ən çox izlənən televiziya proqramı kimi rekord qırdı (1983).

Olof Palmenin qətlə yetirilməsi: İsveç baş naziri Olof Palme Stokholmda kinoteatrdan evə qayıdarkən küçədə naməlum şəxs tərəfindən güllələnərək öldürüldü (1986).

Sumqayıt hadisələrinin davamı: Sovet İttifaqının dağılması ərəfəsində Sumqayıt şəhərində erməni təxribatçılarının təşkil etdiyi iğtişaşlar ən şiddətli həddə çatdı (1988).

Körfəz müharibəsində atəşkəs elanı: Amerika Birləşmiş Ştatları prezidenti Corc Buş (ata) İraq ordusunun Küveytdən çıxarıldığını və döyüşlərin dayandırıldığını elan etdi (1991).

Azərbaycan və Amerika Birləşmiş Ştatları diplomatik əlaqələri: Müstəqilliyini bərpa etmiş Azərbaycan Respublikası ilə Amerika Birləşmiş Ştatları arasında rəsmi səviyyədə diplomatik münasibətlər quruldu (1992).

Vako mühasirəsinin başlanması: Amerika Birləşmiş Ştatlarının Texas ştatında Federal Təhqiqat Bürosu (FBI) ilə "Davidian" dini təriqəti arasında 51 gün davam edəcək qanlı mühasirə başladı (1993).

Şimali Atlantika Müqaviləsi Təşkilatının (NATO) ilk hərbi müdaxiləsi: NATO qüvvələrinə məxsus qırıcılar Bosniya və Herseqovina üzərində uçuşa qadağan zonanı pozan 4 Serb təyyarəsini vurdu (1994).

Türkiyədə 28 fevral prosesi: Türkiyədə Milli Təhlükəsizlik Şurasının 9 saat davam edən iclasında hökumətə qarşı sərt qərarlar qəbul edildi, bu hadisə tarixə "Post-modern çevriliş" kimi düşdü (1997).

Kosovoda qanlı qarşıdurma: Serbiya polisinin Kosovonun Drenitsa bölgəsindəki kəndlərə ağır silahlarla hücumu Kosovo müharibəsinin aktiv fazasını başlatdı (1998).

Böyük Britaniyada Selby qatar qəzası: İngiltərədə sərnişin qatarının relsdən çıxaraq yük qatarı ilə toqquşması nəticəsində onlarla insan həlak oldu (2001).

Haitidə dövlət çevrilişi: Haiti prezidenti Jan-Bertran Aristid ölkədəki silahlı qiyam səbəbindən vəzifəsindən uzaqlaşaraq ölkəni tərk etməyə məcbur oldu (2004).

İraqda Hillə terror aktı: İraqın Hillə şəhərində polis namizədlərinin toplandığı tibb mərkəzinin qarşısında minalanmış avtomobilin partladılması nəticəsində 127 nəfər həlak oldu (2005).

İsrail və Fələstin münaqişəsi: İsrail ordusu Qəzza zolağında Həmas mövqelərinə qarşı yeni və genişmiqyaslı hava əməliyyatına başladı (2008).

Fransada Xynthia fırtınası: Fransanın qərb sahillərində dağıdıcı təsirə malik "Xynthia" fırtınası onlarla insanın ölümünə və milyardlarla avro ziyana səbəb oldu (2010).

Roma Papasının tarixi istefası: Roma Papası XVI Benedikt səhhəti ilə əlaqədar rəsmən vəzifəsindən istefa verdi və bu, əsrlər sonra ilk belə hadisə oldu (2013).

Rusiyanın Krımdakı işğalçı fəaliyyətləri: Rusiyanın xüsusi təyinatlı qüvvələri Ukraynanın Krım yarımadasında strateji obyektlərin və hava limanlarının işğalını tamamladı (2014).

Suriyada döyüşlərin dayandırılması: Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhlükəsizlik Şurasının qətnaməsi ilə Suriyada qismən və müvəqqəti atəşkəs rejimi qüvvəyə mindi (2016).

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının koronavirus həyəcanı: Təşkilat, COVID-19 virusunun qlobal yayılma riskini və təhlükə səviyyəsini "çox yüksək" kateqoriyasına qaldırdı (2020).

Rusiya və Ukrayna sülh danışıqları: Müharibənin ilk günlərində Belarus sərhədindəki Qomel bölgəsində Ukrayna və Rusiya nümayəndə heyətləri arasında ilk sülh danışıqları raundu keçirildi (2022).

Avropa İttifaqının Rusiya banklarına sanksiyası: Avropa İttifaqı Rusiyanın mərkəzi bankının aktivlərini dondurduğunu və ölkəni beynəlxalq maliyyə sistemindən təcrid etdiyini açıqladı (2022).

Qara dənizdə gəmilərin vurulması: Rusiya hərbi gəmiləri Qara dəniz sahillərində Ukrayna limanlarına yaxınlaşan mülki ticarət gəmilərinə atəş açdı (2022).

Türkiyənin boğazları bağlaması: Türkiyə Respublikası Montrö konvensiyasına əsaslanaraq hərbi gəmilərin Bosfor və Dardanel boğazlarından keçidini rəsmən məhdudlaşdırdı (2022).

Yunanıstanda qatar faciəsi: Yunanıstanın Tempi şəhəri yaxınlığında sərnişin və yük qatarlarının toqquşması ölkə tarixinin ən böyük dəmiryolu faciələrindən biri oldu (2023).

Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İran hesabatı: Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyi İranda zənginləşdirilmiş uranın miqdarının kritik həddə çatdığını təsdiqləyən hesabat yaydı (2023).

Braziliyada Rio karnavalı bağlanışı: Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərində milyonlarla insanın qatıldığı ənənəvi karnaval rəsmi keçidlə başa çatdı (2023).

Seneqalda amnistiya qanunu: Seneqal hökuməti ölkədəki siyasi gərginliyi azaltmaq məqsədilə həbs edilmiş siyasi fəallar üçün amnistiya layihəsini təsdiqlədi (2024).

Çad prezidentinə qarşı sui-qəsd cəhdi: Çadın paytaxtında siyasi rəqiblər arasında baş verən silahlı toqquşmada müxalifət lideri Yaya Dillo öldürüldü (2024).

Amerika Birləşmiş Ştatları Konqresində büdcə razılaşması: Hökumətin bağlanmasının qarşısını almaq üçün Amerika Birləşmiş Ştatları Konqresi son anda qısamüddətli büdcə layihəsini qəbul etdi (2024).

Fələstin bölgəsində humanitar böhran: Qəzza zolağında humanitar yardım gözləyən mülki əhaliyə edilən hücum nəticəsində kütləvi tələfat qeydə alındı (2024).

İsveçin təhlükəsizlik qərarı: İsveç hökuməti uzun prosesdən sonra Şimali Atlantika Müqaviləsi Təşkilatına (NATO) rəsmi üzvlük prosedurunun yekunlaşdığını elan etdi (2024).

Cənubi Koreya həkimlərinin etirazı: Cənubi Koreya hökuməti tətil edən həkimlərə lisenziyalarının ləğv edilməsi üçün verdiyi son xəbərdarlıq müddətini başa çatdırdı (2024).

Qazaxıstanda iqtisadi islahatlar: Qazaxıstan prezidenti ölkənin enerji asılılığını azaltmaq və yeni sənaye zonaları yaratmaq üçün iri dövlət layihəsini təsdiqlədi (2024).

Fransada kənd təsərrüfatı etirazları: Fransa kənd təsərrüfatı işçiləri Parisin ətrafındakı yolları bağlayaraq hökumətdən yeni subsidiyalar tələb etdilər (2024).

Yəməndə Husilərin yeni raket hücumu: Husilər Qırmızı dənizdəki beynəlxalq koalisiya qüvvələrinin gəmilərinə ardıcıl ballistik raket hücumları təşkil etdilər (2024).

İndoneziyada zəlzələ xəbərdarlığı: İndoneziyanın qərb sahillərində güclü zəlzələdən sonra sunami xəbərdarlığı elan edildi, sahil rayonları təxliyə olundu (2024).

Somali sahillərində hərbi əməliyyat: Beynəlxalq dəniz qüvvələri Somali sahillərində quldurların ələ keçirdiyi ticarət gəmisini xilas etmək üçün xüsusi əməliyyat keçirdi (2024).

Avstraliyada meşə yanğınları: Avstraliyanın Viktoriya ştatında nəzarətdən çıxan meşə yanğınları səbəbindən on minlərlə insan üçün fövqəladə təxliyə əmri verildi (2024).

Böyük Britaniyada mühacirət qanunu: Böyük Britaniya parlamenti qeyri-qanuni miqrantların ölkədən çıxarılmasını asanlaşdıran sərtləşdirilmiş yeni qanunu səsə qoydu (2024).

Polşada Ukrayna sərhədində etirazlar: Polşalı fermerlər Ukraynadan ucuz kənd təsərrüfatı məhsullarının idxalına etiraz olaraq sərhəd keçid məntəqələrini tamamilə bağladılar (2024).

Avropa İttifaqı Parlamentinin qərarı: Avropa İttifaqı Parlamenti Rusiyaya hərbi və texnoloji dəstək verən xarici şirkətlərə qarşı sanksiya mexanizmini təsdiqlədi (2024).

Argentinada inflyasiya hesabatı: Argentina Mərkəzi Bankı ölkədə inflyasiya səviyyəsinin tarixi rekorda çatdığını və yeni qənaət tədbirlərinin vacibliyini açıqladı (2024).

Azərbaycanın müasir tarixi (rəsmi hadisələr)

Yaşıl enerji sərəncamı: Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev işğaldan azad edilmiş ərazilərdə yaşıl enerji zonalarının genişləndirilməsi və beynəlxalq investisiyaların cəlbi barədə xüsusi sərəncam imzaladı (2025).

Diplomatik əlaqələrin ildönümü qeyd edildi: Azərbaycan və Amerika Birləşmiş Ştatları arasında diplomatik əlaqələrin qurulmasının (28 fevral 1992) növbəti ildönümü rəsmi səviyyədə, xüsusi dövlət tədbirləri və bəyanatlarla qeyd olundu (2025).

Milli Məclisin qərarı: Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisində yeni vergi və gömrük güzəştlərini nəzərdə tutan qanun layihəsi rəsmən təsdiqləndi (2026).

Beynəlxalq iqlim konfransı: Bakı şəhərində "Qlobal İqlim Dəyişikliyi və Təhlükəsizlik" mövzusunda dünyanın aparıcı təşkilatlarının nümayəndələrinin qatıldığı rəsmi zirvə toplantısı öz işinə başladı (2026).

Xarici tərəfdaşlarla memorandum: Azərbaycan Respublikasının Energetika Nazirliyi ilə Avropa İttifaqı dövlətləri arasında bərpa olunan enerji mənbələrinin ixracına dair yeni memorandum imzalandı (2026).

İsrail-İran: İsrail İrana qarşı "qabaqlayıcı zərbə" endirdiyini açıqlayıb. (2026)