BAKI,VOA

Tarix bu gün qlobal siyasi dəyişikliklərə və unudulmaz faciələrə şahidlik edib. 25 fevral – Ermənistan silahlı qüvvələrinin bəşəriyyətə qarşı ən ağır cinayətlərdən biri olan Xocalı soyqırımına başladığı müdhiş gecənin tarixidir (1992). Eyni zamanda, düz bir il əvvəl (2025) Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Xocalı şəhərində Xocalı Soyqırımı Memorial Kompleksinin yaradılması barədə tarixi Sərəncam imzaladığı qürurverici gündür. Bu gün həmçinin Sovet İttifaqı lideri Nikita Xruşşovun Stalin diktaturasını ifşa etdiyi (1956), Məhəmməd Əlinin ilk dəfə dünya çempionu olduğu (1964) və Gürcüstanın paytaxtı Tbilisinin Qızıl Ordu tərəfindən işğal edildiyi (1921) gündür. Hebron qətliamından Varşava Müqaviləsinin hərbi strukturunun ləğvinə qədər – www.voa.az 25 fevralın ən geniş, təfsilatlı və ölkədaxili rəsmi qərarlarla zəngin xronologiyasını təqdim edir.

Roma imperiyasında vərəsəlik: Roma imperatoru Adrian, Antonin Piyi öz varisi kimi övladlığa götürdü və imperiyanın gələcəyini müəyyən etdi (138).

Kilsədən uzaqlaşdırma: Papa V Piy, İngiltərə kraliçası I Elizabeti kilsədən kənarlaşdıran və onun taxtdan salınmasını tələb edən rəsmi fərman verdi (1570).

Kolt tapançası: Amerikalı ixtiraçı Samuel Kolt altı güllə tutumuna malik olan ilk revolver tipli "Colt" tapançasının patentini aldı (1836).

Afrika mənşəli senator: Hiram Rodes Revels Amerika Birləşmiş Ştatları Senatında and içərək ölkə tarixində Konqresə seçilən ilk Afrika mənşəli senator oldu (1870).

Lüksemburq qadın rəhbəri: Mari-Adelaid Lüksemburqun ilk qadın Böyük Hersoqu olaraq taxta çıxdı (1912).

Verden döyüşü: Almaniya ordusu Fransanın ən güclü istehkamlarından biri olan Duomon qalasını (Fort Douaumont) ələ keçirərək Birinci Dünya Müharibəsində psixoloji üstünlük qazandı (1916).

Gürcüstanın işğalı: Sovet Rusiyasının Qızıl Ordusu Tbilisini işğal etdi və Gürcüstan Demokratik Respublikasının süqutuna, eləcə də ölkədə sovet hakimiyyətinin qurulmasına səbəb oldu (1921).

Hitlerin vətəndaşlığı: Avstriya əsilli Adolf Hitler gələcəkdə prezident seçkilərində iştirak edə bilmək üçün Almaniya vətəndaşlığını rəsmən əldə etdi (1932).

Uss Ranger gəmisi: Amerika Birləşmiş Ştatları Hərbi Dəniz Qüvvələrinin ilk xüsusi layihələndirilmiş nəhəng aviadaşıyıcısı "USS Ranger" suya buraxıldı (1933).

Niderlandda tətil: Amsterdamda "Fevral tətili" adlanan və Nasistlərin yəhudilərə qarşı tətbiq etdiyi siyasətə etiraz məqsədi daşıyan ümumi tətil elan edildi (1941).

Türkiyənin müharibə qərarı: Türkiyənin Nasist Almaniyası və Yaponiyaya müharibə elan etməsi barədə tarixi qərar "Rəsmi Qəzet"də dərc olunaraq qüvvəyə mindi (1945).

Çexoslovakiyada inqilab: Çexoslovakiyada kommunistlər hökumətin və dövlət aparatının nəzarətini tam olaraq ələ keçirdilər (1948).

Panamerika oyunları: Argentina paytaxtı Buenos-Ayresdə ilk dəfə olaraq Amerika qitəsi ölkələrinin iştirakı ilə Panamerika Oyunlarının açılışı oldu (1951).

Misirdə hakimiyyət dəyişikliyi: Camal Əbdül Nasir Misirin baş naziri təyin edildi və ölkənin faktiki liderinə çevrilərək Yaxın Şərq siyasətini dəyişdirdi (1954).

Stalinin ifşası: Sovet lideri Nikita Xruşşov Kommunist Partiyasının 20-ci qurultayında İosif Stalinin diktaturasını, şəxsiyyətə pərəstişini və kütləvi repressiyalarını ifşa edən məxfi məruzə ilə çıxış etdi (1956).

Məhəmməd Əlinin zəfəri: Kassius Kley (sonradan Məhəmməd Əli adını aldı) rəqibi Soni Listonu məğlub edərək ilk dəfə ağır çəkidə dünya çempionu kəmərini qazandı (1964).

Cənubi Vyetnam faciəsi: Cənubi Koreya dəniz piyadaları Cənubi Vyetnamın Ha My kəndində silahsız mülki şəxslərə qarşı qətliam törətdi (1968).

Surinamda çevriliş: Cənubi Amerika ölkəsi Surinamda hərbi çevriliş baş verdi və mülki hökumət devrildi (1980).

Filippin inqilabı: Filippində kütləvi etirazlar ("Xalq Gücü İnqilabı") nəticəsində diktator Ferdinand Markos ölkədən qaçdı, Korason Aquino isə yeni prezident oldu (1986).

Varşava Müqaviləsinin sonu: Sovet İttifaqının rəhbərlik etdiyi Varşava Müqaviləsi Təşkilatının üzvləri hərbi ittifaqın tamamilə ləğv edildiyini elan etdilər (1991).

Zəhran bazasına hücum: Körfəz müharibəsi zamanı İraqın atdığı "Scud" raketi Səudiyyə Ərəbistanının Zəhran şəhərindəki Amerika hərbi bazasına düşdü, 28 əsgər həlak oldu (1991).

Körfəz müharibəsi davamı: Amerika Birləşmiş Ştatları qüvvələri İraq ordusunu geriyə sıxışdıraraq Küveyt şəhərinə quru hərəkatı ilə daxil olmağa başladı (1991).

Xocalı soyqırımı (başlanğıc): Ermənistan silahlı birləşmələri Sovet İttifaqının 366-cı motoatıcı alayının zirehli texnikasının və hərbçilərinin köməyi ilə Xocalı şəhərinə hücum edərək azərbaycanlılara qarşı bəşəriyyət tarixinin ən qanlı soyqırımlarından birinə başladı (1992).

İbrahim məscidində qətliam: Fələstinin Xəlil şəhərində (Hebron) israilli ekstremist Barux Qoldşteyn ibadət edən müsəlmanlara atəş açaraq 29 nəfəri qətlə yetirdi (1994).

Peruda qəza: "Faucett Airlines" şirkətinə məxsus təyyarə Peruda And dağlarında qəzaya uğradı, 123 nəfər öldü (1996).

Koreya yarımadasında inaqurasiya: Li Myon Bak Cənubi Koreyanın prezidenti kimi and içdi və vəzifəsinin icrasına başladı (2008).

Banqladeş qiyamı: Banqladeş sərhəd qüvvələrinin (BDR) əsgərləri paytaxt Dəkkə şəhərində qiyam qaldırdı, onlarla yüksək rütbəli zabit öldürüldü (2009).

Türkiyə aviasiya qəzası: Türk Hava Yollarına məxsus sərnişin təyyarəsi Amsterdamın Sxiphol hava limanına eniş edərkən qəzaya uğradı, 9 nəfər həlak oldu (2009).

İlk qadın prezident: Pak Kın He Cənubi Koreya tarixində ilk qadın prezident olaraq rəsmən səlahiyyətlərinin icrasına başladı (2013).

Boko Haram terroru: Nigeriyanın şimalında "Boko Haram" terror qruplaşması kollecə hücum edərək 59 tələbəni vəhşicəsinə qətlə yetirdi (2014).

Əfqanıstanda qar uçqunu: Əfqanıstanın şimal-şərqində baş verən silsilə və güclü qar uçqunları nəticəsində 300-dən çox insan həlak oldu (2015).

Suriyada hava zərbələri: Amerika Birləşmiş Ştatları Prezidentinin əmri ilə Suriyanın şərqindəki İran tərəfdarı olan qruplaşmaların hədəflərinə dəqiq hava zərbələri endirildi (2021).

Ukraynada şiddətli döyüşlər: Rusiyanın Ukraynaya müdaxiləsinin ikinci günündə Kiyev şəhəri ətrafında ağır küçə döyüşləri və hava hücumları şiddətləndi (2022).

Avropa İttifaqı sanksiyaları: Avropa İttifaqı Rusiyanın yüksək rütbəli rəsmilərinə, o cümlədən prezidentə və bank sektoruna qarşı yeni ağır sanksiyalar paketini təsdiqlədi (2022).

Hüsnü Mübarəkin vəfatı: Misirin 30 il ərzində prezidenti olmuş və "Ərəb baharı" inqilabı ilə devrilmiş Hüsnü Mübarək 91 yaşında vəfat etdi (2020).

Qlobal kosmik rekord: Dünya əhalisinin sayının rəsmən 6.5 milyard nəfərə çatdığı beynəlxalq təşkilatlar tərəfindən elan edildi (2006).

Benedetto Krose doğuldu: İtalyan filosof, tarixçi və siyasətçi Benedetto Krose dünyaya gəldi (1866).

Səbahəttin Ali: Türk ədəbiyyatının görkəmli nümayəndəsi, şair və yazar Səbahəttin Ali anadan oldu (1907).

Corc Harrison: Əfsanəvi "The Beatles" musiqi qrupunun üzvü, bəstəkar və ifaçı Corc Harrison dünyaya gəldi (1943).

Pyer Oqüst Renuar: Fransız impressionist rəssamı Pyer Oqüst Renuar dünyaya gəldi (1841).

Kosmosda yeni kəşf: Amerika astronomları tərəfindən yeni pulsar tipli ulduzun kəşfi elmi ictimaiyyətə açıqlandı (1968).

Somalidə sülhməramlı itkiləri: Somalidə sülhməramlı qüvvələrə qarşı yaraqlıların hücumu nəticəsində ölənlər oldu (1993).

İspaniyada kilsə hücumu: İspaniyada fəaliyyət göstərən radikal qruplar tərəfindən kilsəyə qarşı terror aktı törədildi (2000-ci illər).

Avstraliyada ilk lotereya: Avstraliya tarixində dövlət tərəfindən icazə verilmiş ilk rəsmi lotereya keçirildi (1849).

İslandiyada qadınların səsvermə hüququ: İslandiyada qadınlar ilk dəfə olaraq bələdiyyə seçkilərində tam səsvermə hüququ qazandılar (1920).

Danimarkada konstitusiya islahatı: Danimarka parlamenti yeni konstitusiyanın qəbulu ilə bağlı həlledici oxunuşları həyata keçirdi (1953).

Suriya və Misir gərginliyi: Birləşmiş Ərəb Respublikası qurulduqdan dərhal sonra Qahirə və Dəməşq arasında rəhbərlik postlarının bölünməsi prosesi çətinliklərlə üzləşdi (1958).

Birləşmiş Millətlər Təşkilatının qərarı: BMT Təhlükəsizlik Şurası Cənubi Afrikanın Namibiyadakı fəaliyyətini pisləyən qətnamə qəbul etdi (1968).

Pele və futbol: Braziliyalı əfsanəvi futbolçu Pele peşəkar karyerasında yeni qol rekorduna imza atdı (1969).

Çexoslovakiyada qanlı qarşıdurma: Praqada kommunistlərlə demokratik qüvvələr arasında küçə toqquşmaları pik həddə çatdı (1948).

Azərbaycanın Müasir Tarixi (25 Fevral 2025-ci il Rəsmi Hadisələri)

Xocalı Soyqırımı Memorial Kompleksi: Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev Xocalı şəhərində "Xocalı Soyqırımı Memorial Kompleksi"nin yaradılması haqqında tarixi Sərəncam imzaladı.

Prezidentin Xocalı paylaşımı: Prezident İlham Əliyev özünün sosial şəbəkə ("X") hesabında Xocalı faciəsinin 33-cü ildönümü ilə bağlı "26 Fevral. Xocalı soyqırımı" sözlərini əks etdirən anım paylaşımı etdi.

Heydər Əliyev Mərkəzində anım: Heydər Əliyev Fondunun təşkilatçılığı ilə Heydər Əliyev Mərkəzində Xocalı soyqırımı qurbanlarının xatirəsinə həsr olunan böyük anım gecəsi keçirildi.

Kimberli Prosesinə qoşulma: Prezident İlham Əliyev Azərbaycan Respublikasının "Kimberli Prosesinin Sertifikatlaşdırma Sxemi"nə (emal edilməmiş almazların dövriyyəsinə nəzarət məqsədilə) qoşulması ilə bağlı tədbirlər haqqında Sərəncam imzaladı.

Fəxri diplomla təltif: Prezident İlham Əliyev mülki aviasiya sahəsində uzunmüddətli səmərəli fəaliyyətinə görə Sabir İlyasovun "Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fəxri diplomu" ilə təltif edilməsi haqqında Sərəncam imzaladı.

Küveyt Əmirinə təbrik: Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev milli bayram münasibətilə Küveytin Əmiri Əlahəzrət Şeyx Məşəl əl-Əhməd əl-Cabir əs-Sabaha rəsmi təbrik məktubu ünvanladı.

Milli Məclisin etirazı: Azərbaycan Milli Məclisinin deputatları yaz sessiyasında Avropa İttifaqı-Ermənistan Parlament Tərəfdaşlığı Komitəsinin 25 fevral 2025-ci il tarixli bəyanatını qətiyyətlə pislədiklərini rəsmən bildirdilər.

Nazirlər Kabinetinin qərarı: Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti "Elektron kənd təsərrüfatı" informasiya sistemi haqqında qanunvericilikdə dəyişiklik edilməsi barədə Qərar qəbul etdi.