BAKI,AzerVoice

Tarix bu gün dillərin azadlığına, lakin xalqların əsarətinə şahidlik edib. 21 fevral – Dünyada Beynəlxalq Ana Dili Günü kimi qeyd olunsa da, siyasi təqvimdə Vladimir Putinin Donetsk və Luqanskı müstəqil dövlət kimi tanıması (2022) ilə yeni bir dünya müharibəsi riskinin başladığı, qaradərili müsəlman lider Malkolm X-in Nyu-Yorkda kürsüdə güllələndiyi gündür. Bu gün həm də Türkiyənin 2001-ci il iqtisadi böhranında milli valyutasını dalğalı məzənnəyə buraxaraq 'Qara Çərşənbə' yaşadığı, Birinci Dünya Müharibəsinin ən qanlı səhifəsi olan Verden döyüşünün başladığı və Karl Marksın məşhur Kommunist Manifestini nəşr etdirdiyi tarixdir. Romanovlar sülaləsinin hakimiyyətə gəlişindən DNT-nin kəşfinə qədər – AzerVoice 21 fevralın ən geniş xronologiyasını təqdim edir

Romanovlar Sülaləsi: Mixail Fyodoroviç Romanovun Rusiya çarı seçilməsi ilə 300 illik Romanovlar sülaləsinin hakimiyyəti başladı (1613).

Böhranın Sonu: Osmanlı İmperiyasında Lələ dövrü sona çatdı, siyasi sabitlik üçün addımlar atıldı (1703 - təqribi dövrləşmə).

Sevgi Qalası: Rusiya imperatriçası II Yekaterinanın əmri ilə Krımda Sevastopol qalasının tikintisi rəsmiləşdi (1784).

Dəmiryolu Lokomotivi: Riçard Trevitik tərəfindən hazırlanan ilk buxar lokomotivi Uelsdə sınaqdan keçirildi (1804).

Finlandiya Rusiyada: Rusiya qoşunları Finlandiyaya daxil oldu, İsveçlə müharibə başladı (1808).

Kommunist Manifesti: Karl Marks və Fridrix Engels məşhur "Kommunist Partiyasının Manifesti"ni Londonda nəşr etdirdilər (1848).

Vaşinqton Abidəsi: ABŞ-ın paytaxtında Corc Vaşinqtonun şərəfinə ucaldılan obeliskin açılışı oldu (1885).

Verden Döyüşü: Birinci Dünya Müharibəsinin ən uzun və ən qanlı döyüşü (Verden qəssabxanası) Almaniyanın Fransaya hücumu ilə başladı. 1 milyon insan öldü və yaralandı (1916).

İranda Çevriliş: Rza xan Pəhləvi (sonradan Rza Şah) İranda hərbi çevriliş edərək Tehranı ələ keçirdi və Qacarlar sülaləsinin sonunu gətirdi (1921).

Misirin Müstəqilliyi: Böyük Britaniya Misirin müstəqilliyini tanıdığını elan etdi (1922).

New Yorker: Məşhur "The New Yorker" jurnalının ilk sayı işıq üzü gördü (1925).

Polaroid: Edvin Land, Nyu-Yorkda keçirilən konfransda ilk dəfə "ani fotoşəkil" (Polaroid) kamerasını nümayiş etdirdi (1947).

NASCAR Yarandı: ABŞ-da Milli Avtomobil Yarışları Assosiasiyası (NASCAR) təsis edildi (1948).

Dil Şəhidləri: Şərqi Pakistanda (indiki Banqladeş) benqal dilinin rəsmi dil olması tələbi ilə keçirilən nümayişdə tələbələr polis tərəfindən güllələndi. Bu hadisə Beynəlxalq Ana Dili Gününün əsası oldu (1952).

DNT-nin Kəşfi: Frensis Krik və Ceyms Uatson DNT-nin (Deoksiribonuklein turşusu) ikiqat sarmal quruluşunu kəşf etdiklərini elan etdilər (1953).

Ahmet Kaya Doğuldu: Türkiyənin məşhur etiraz musiqiçisi və bəstəkarı Ahmet Kaya Malatyada dünyaya gəldi (1957).

Qana Konstitusiyası: Qana parlamenti yeni konstitusiyanı qəbul etdi (1957).

Sülh Simvolu: Nüvə tərksilahı kampaniyası üçün hazırlanan məşhur "Sülh işarəsi" (Peace sign) ilk dəfə ictimaiyyətə təqdim edildi (1958).

Malkolm X-in Qətli: Amerikalı müsəlman lider və insan hüquqları müdafiəçisi Malkolm X (Malik əl-Şahbaz), Nyu-Yorkda çıxış edərkən sui-qəsd nəticəsində öldürüldü (1965).

Süni Qan: Yaponiyada ilk dəfə insan üzərində süni qan köçürülməsi əməliyyatı həyata keçirildi (1965).

Kissincerin Səfəri: ABŞ Dövlət katibi Henri Kissincer Yaxın Şərq sülh danışıqları çərçivəsində İsrailə gəldi (1974 - diplomatik tur).

Nikson Çində: ABŞ prezidenti Riçard Nikson Çin Xalq Respublikasına tarixi səfər etdi. Bu, ABŞ-Çin münasibətlərində buzların əriməsi idi (1972).

İsrail Təyyarəsi: İsrail hərbi hava qüvvələri Sinay yarımadası üzərində Liviyaya məxsus sərnişin təyyarəsini vurdu, 108 nəfər həlak oldu (1973).

Uoterqeyt Qalmaqalı: ABŞ-ın keçmiş Baş prokuroru Con Mitçel Uoterqeyt qalmaqalı ilə bağlı məhkum edildi (1975).

Zimbabve Müharibəsi: Rodeziya (Zimbabve) ordusu Zambiya ərazisindəki partizan düşərgələrini bombaladı (1979).

Türkiyədə Böhran (Qara Çərşənbə): Türkiyə Milli Təhlükəsizlik Şurasının iclasında prezident Əhməd Necdət Sezərin Baş nazir Bülənd Ecevitə konstitusiya kitabçasını atması ilə başlayan siyasi gərginlik, 21 fevralda maliyyə bazarlarının çöküşü ilə nəticələndi. Türk lirəsi dalğalı məzənnəyə keçdi, dollar bir gecədə ikiqat bahalaşdı (2001).

Şimali İraq Əməliyyatı: Türkiyə Silahlı Qüvvələri Şimali İraqda PKK terrorçularına qarşı "Günəş" əməliyyatını (həmçinin 2008-ci il quru əməliyyatı aktiv fazası) genişləndirdi (2008).

Ana Dili Günü: UNESCO 21 fevralı Beynəlxalq Ana Dili Günü elan etdi (1999-cu ildə qəbul edilib, 2000-dən qeyd olunur).

Serbiya Etirazları: Belqradda Kosovonun müstəqilliyinə qarşı keçirilən "Kosovo Serbiyadır" mitinqində ABŞ səfirliyi yandırıldı (2008).

Qahirə Partlayışı: Misirin paytaxtı Qahirədə, Əl-Hüseyn məscidi yaxınlığında turistlərə qarşı terror aktı törədildi (2009).

Yəmən Seçkiləri: Yəməndə Əli Abdullah Salehin 33 illik hakimiyyətinə son qoyan seçkilər keçirildi, Abdurrabbu Mənsur Hadi yeganə namizəd kimi prezident seçildi (2012).

Pussy Riot: Rusiyada "Pussy Riot" pank qrupu Moskvadakı Xilaskar İsa Məbədində Putin əleyhinə "pank dua" aksiyası keçirdi (2012).

Dəməşq Partlayışı: Suriyanın paytaxtı Dəməşqdə BƏƏS partiyasının qərargahı yaxınlığında avtomobil partladıldı, 53 nəfər öldü (2013).

Ukrayna Razılaşması: Kiyevdə Prezident Yanukoviç və müxalifət liderləri arasında böhranın həlli üçün saziş imzalandı (amma icra olunmadı, Yanukoviç qaçdı) (2014).

Türkiyə Süleyman Şah: Türkiyə ordusu Suriya ərazisindəki Süleyman Şah türbəsini qorumaq və oradakı əsgərləri təxliyə etmək üçün "Şah Fırat" əməliyyatına hazırlıq gördü (əməliyyat 21-dən 22-nə keçən gecə başladı) (2015).

Robert Muqabe: Zimbabve prezidenti Robert Muqabe 91-ci ad gününü dəbdəbəli şəkildə qeyd etdiyi üçün tənqid olundu (2015).

Rusiya Donbası Tanıdı: Rusiya prezidenti Vladimir Putin, Ukraynanın Donetsk və Luqansk vilayətlərinin (separatçı respublikalar) müstəqilliyini rəsmən tanıyan fərman imzaladı. Bu, genişmiqyaslı müharibənin başlanğıc siqnalı oldu (2022).

Putinin Nitqi: Putin xalqa müraciətində Ukraynanın dövlətçilik tarixini inkar edən məşhur çıxışını etdi (2022).

Çernobıl Təhlükəsi: Rusiya qoşunlarının Çernobıl AES istiqamətində hərəkətliliyi müşahidə olundu (2022).

Hatayda Yeni Təkanlar: Türkiyənin Hatay vilayətində 6.4 bal gücündə zəlzələdən bir gün sonra (20 fevral axşamı olmuşdu) dağıntıların miqyası dəqiqləşdi, xilasetmə işləri yenidən canlandı (2023).

Co Bayden Polşada: Kiyev səfərindən sonra ABŞ prezidenti Co Bayden Varşavada NATO-nun şərq qanadını gücləndirəcəklərini bəyan etdi (2023).

Putinin Mesajı: Vladimir Putin Federal Məclisə müraciətində Rusiyanın "START" (Strateji Silahların Azaldılması) müqaviləsində iştirakını dayandırdığını elan etdi (2023).

İtaliya Quraqlığı: Venesiyada kanalların quruması səbəbindən qondolaların hərəkəti dayandı, İtaliya hökuməti quraqlıq həyəcanı verdi (2023).

Çin Sülh Planı: Çin Xarici İşlər Nazirliyi Ukrayna müharibəsinin həlli üçün 12 bəndlik sülh planını təqdim etməyə hazırlaşdı (2023).

Azərbaycan Qazı: Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Cənub Qaz Dəhlizi Məşvərət Şurası çərçivəsində Avropaya qaz ixracının artırılması planlarını müzakirə etdi (tarixi kontekst) (2024).

Ekvador Həbsxanası: Ekvadorda narkobaronların olduğu həbsxanalarda axtarışlar zamanı gizli tunellər aşkarlandı (2024).

Avropa Fermerləri: Fransa və İspaniyada fermerlər traktorlarla yolları bağlayaraq Aİ-nin kənd təsərrüfatı siyasətinə etiraz etdi (2024).

WikiLeaks Məhkəməsi: Londonda Cülyen Assanjın ABŞ-a ekstradisiyası ilə bağlı məhkəmənin ikinci günü keçirildi (2024).

Pakistan Koalisiyası: Pakistan Müsəlman Liqası (Nəvaz) və Pakistan Xalq Partiyası koalisiya hökuməti qurmaq üçün rəsmən razılaşdı (2024).

İsrail Knesset Qərarı: İsrail parlamenti (Knesset), Fələstin dövlətinin birtərəfli qaydada tanınmasını rədd edən qətnaməni səs çoxluğu ilə qəbul etdi (2024).

Somali Müqaviləsi: Türkiyə və Somali arasında müdafiə və iqtisadi əməkdaşlıq çərçivəsində imzalanan saziş Somali hökuməti tərəfindən təsdiq edildi (2024).

Braziliya G20: Braziliyada G20 ölkələrinin xarici işlər nazirlərinin toplantısı başladı, gündəm Qəzza və Ukrayna oldu (2024).

Navalnı Anası: Aleksey Navalnının anası Lyudmila Navalnaya, Putindən oğlunun cəsədinin verilməsini tələb edən video müraciət yayımladı (2024).

İran İnternet: İranda parlament seçkiləri ərəfəsində internetə giriş məhdudiyyətləri gücləndirildi (2024).

Yəmən Gəmisi: Husilər Qırmızı dənizdə ABŞ-a məxsus yük gəmisinə dron hücumu etdiklərini açıqladı (2024).

Estoniya Baş Naziri: Estoniya kəşfiyyatı Rusiyanın Qərbə qarşı "kölgə müharibəsi" apardığını bəyan etdi (2024).

Azərbaycan Mədəniyyəti: Bakıda Beynəlxalq Ana Dili Günü münasibətilə silsilə tədbirlər və kitab sərgiləri keçirildi (2024).

Türkiyə KAAN: Türkiyənin 5-ci nəsil milli döyüş təyyarəsi KAAN ilk uçuşunu uğurla həyata keçirdi (2024 - səhər saatlarında ilk uçuş xəbərləri yayıldı).

Qazaxıstan İslahat: Qazaxıstan prezidenti Tokayev hökumətin yeni iqtisadi kursunu təsdiqlədi (2024).

Qaz Zirvəsi: Əlcəzairdə Qaz İxrac Edən Ölkələr Forumunun (GECF) zirvə toplantısına hazırlıqlar başladı (2024).

Almaniya Narkotik: Almaniya hökuməti marixuananın məhdud leqallaşdırılmasını nəzərdə tutan qanun layihəsini müzakirəyə çıxardı (2024).