BAKI,VOA

Tarix bu gün böyük faciələrə və imperiyaların hərbi gedişlərinə şahidlik edib. 23 fevral – İosif Stalinin əmri ilə yüz minlərlə çeçen və inquşun ata yurdlarından Mərkəzi Asiyaya sürgün edildiyi ən qanlı əməliyyatın (1944) başladığı gündür. Bu gün Türkiyə Böyük Millət Məclisinin həlledici bir qərarla Nasist Almaniyası və Yaponiyaya müharibə elan edərək İkinci Dünya Müharibəsinə qoşulduğu (1945), Bolşeviklərin isə Qızıl Ordunun əsasını qoyduğu (1918) tarixdir. Həmçinin, Yaxın Şərqdə İraq qüvvələrinə qarşı həlledici 'Səhra Fırtınası' quru əməliyyatının başladığı, Suriyada radikal Baas qanadının dövlət çevrilişi etdiyi və Nikol Paşinyanın KTMT-də iştirakı dondurduğunu elan etdiyi (2024) gündür. Ayasofyanın inşasından klonlanmış Dolli qoyununun dünyaya elan edilməsinə qədər – VOA 23 fevralın ən geniş xronologiyasını təqdim edir.

Ayasofyanın İnşası: Bizans imperatoru I Yustinian, İstanbulda baş verən Nika üsyanından sonra dağıdılmış Ayasofyanın yenidən və daha əzəmətli inşası üçün rəsmi əmr verdi (532).

Qutenberq İncili: İohann Qutenberq tərəfindən çap maşını ilə dünyanın ilk kütləvi tirajlı kitabı - "Qutenberq İncili" nəşr edildi (1455).

İsveç Kralı: XI Karl İsveç kralı oldu və ölkədə mütləqiyyətin əsasını qoydu (1660).

Alamo Döyüşü: Texas inqilabı çərçivəsində məşhur və qanlı Alamo döyüşü başladı (1836).

Təhkimçilik Hüququ: Rusiya imperiyasında təhkimçilik hüququnun ləğvi ilə bağlı manifest oxundu, kəndlilərə nominal azadlıq verildi (1861).

Alüminiumun İstehsalı: Amerikalı kimyaçı Çarlz Martin Holl alüminiumun sənaye miqyasında ucuz istehsalı metodunu kəşf etdi (1886).

Dizel Mühərriki: Alman mühəndisi Rudolf Dizel dizel mühərriki üçün rəsmi patent aldı (1893).

Kuba və Amerika Birləşmiş Ştatları: Kuba Respublikası Quanatanamo körfəzini hərbi baza kimi istifadə etmək üçün Amerika Birləşmiş Ştatlarına icarəyə verdi (1903).

Panama Kanalı: Amerika Birləşmiş Ştatları Panama kanalı zonasına tam nəzarəti ələ keçirdi (1904).

Rotary Klubu: Çikaqoda dünyanın ilk biznes və xidmət klubu olan Rotary Klubu yaradıldı (1905).

Fevral İnqilabı: Rusiyada Yuli təqvimi ilə 23 fevrala (Qriqorian təqvimi ilə 8 marta) təsadüf edən kütləvi tətillərlə Fevral inqilabı başladı (1917).

Qızıl Ordu: Sovet Rusiyasında Qızıl Ordunun yaradılması haqqında dekret imzalandı. Bu gün SSRİ-də və indiki Rusiyada "Vətənin Müdafiəçisi Günü" kimi qeyd olunur (1918).

Faşist Partiyası: Benito Mussolini İtaliyada Milli Faşist Partiyasının (Fasci Italiani di Combattimento) əsasını qoydu (1919).

Belçika Kralı: III Leopold rəsmən Belçika taxtına çıxdı (1934).

SSRİ-də Çeçen Sürgünü: İosif Stalinin əmri ilə çeçenlərin və inquşların Şimali Qafqazdan Mərkəzi Asiya və Sibirə kütləvi sürgünü ("Mərcimək" əməliyyatı) başladı. Yarım milyondan çox insan qışın ortasında heyvan vaqonlarına dolduruldu (1944).

Türkiyənin Müharibəyə Qoşulması: Türkiyə Böyük Millət Məclisi fövqəladə sessiyada Nasist Almaniyası və Yaponiyaya müharibə elan edərək Antihitler koalisiyasına (Birləşmiş Millətlər) rəsmən qoşuldu (1945).

İvo Cima Bayrağı: İkinci Dünya Müharibəsində Amerika əsgərləri İvo Cima adasında Suribaçi dağına məşhur bayrağı sancdılar. Bu anı əks etdirən fotoşəkil müharibənin simvoluna çevrildi (1945).

Filippinin Azad Edilməsi: Amerika ordusu Filippinin paytaxtı Manilanı yapon işğalından tamamilə azad etdi (1945).

Beynəlxalq Standartlaşdırma Təşkilatı: Qlobal standartları müəyyən edən ISO (Beynəlxalq Standartlaşdırma Təşkilatı) rəsmən fəaliyyətə başladı (1947).

Polio Peyvəndi: Amerika Birləşmiş Ştatlarında uşaqlar üzərində ilk polio (uşaq iflici) peyvəndinin kütləvi sınaqlarına start verildi (1954).

SEATO: Asiyada kommunizmin qarşısını almaq üçün yaradılan Cənub-Şərqi Asiya Müqaviləsi Təşkilatının (SEATO) ilk iclası keçirildi (1955).

Kuba İnqilabı: Kubalı üsyançılar (Fidel Kastronun tərəfdarları) məşhur Formula-1 yarışçısı Xuan Manuel Fanxionu Havanda qaçırdılar (1958).

Suriya Çevrilişi: Suriyada Baas Partiyasının radikal (solçu) hərbi qanadı dövlət çevrilişi edərək mötədil hökuməti devirdi və hakimiyyəti ələ keçirdi (1966).

Qayana: Cənubi Amerikada Qayana Kooperativ Respublikası müstəqil dövlət kimi elan edildi (1970).

İspaniyada Çevriliş Cəhdi: İspaniyada hərbi qüvvələr parlamenti ələ keçirərək dövlət çevrilişinə cəhd etdilər (23-F hadisəsi), lakin kralın qətiyyətli müdaxiləsi ilə bu cəhd yatırıldı (1981).

Körfəz Müharibəsi Quru Əməliyyatı: Amerika Birləşmiş Ştatları və müttəfiqləri İraq qüvvələrinə qarşı Küveytdə "Səhra Fırtınası" çərçivəsində genişmiqyaslı quru əməliyyatına başladılar (1991).

Tailand Çevrilişi: Tailandda qansız hərbi çevriliş nəticəsində baş nazir və hökumət devrildi (1991).

Xocalı Soyqırımı Ərəfəsi: Ermənistan silahlı qüvvələri Xocalı şəhərini tam mühasirəyə alaraq hücum hazırlıqlarını və hərbi texnika yerdəyişməsini yekunlaşdırdı (1992).

Azərbaycan və Seneqal: Azərbaycan Respublikası ilə Seneqal arasında diplomatik münasibətlərin qurulmasına dair protokol imzalandı (1992).

Bosniya Atəşkəsi: Bosniya müharibəsində xorvatlar və boşnaklar arasında atəşkəs razılaşması əldə edildi (1994).

Dolli Qoyununun Elanı: Şotlandiyalı alimlər Roslin İnstitutunda Dolli adlı qoyunun uğurla klonlaşdırıldığını rəsmən dünya mətbuatına açıqladılar (1997).

Mir Stansiyasında Yanğın: Rusiyanın "Mir" kosmik stansiyasında ciddi yanğın baş verdi, lakin kosmonavtlar böyük fədakarlıqla onu söndürə bildilər (1997).

Əl-Qaidənin Fətvası: Üsamə bin Laden müxtəlif radikal qrupların liderləri ilə birgə "Yəhudilərə və səlibçilərə qarşı cihad" adlı qlobal fətvasını yayımladı (1998).

Avstriyada Uçqun: Avstriyanın Qaltür kəndinə düşən nəhəng qar uçqunu nəticəsində 31 nəfər həlak oldu (1999).

Öcalanın İttihamı: Keniyada yaxalanaraq Türkiyəyə gətirilən PKK terror təşkilatının lideri Abdullah Öcalana rəsmən dövlətə xəyanət ittihamı irəli sürüldü (1999).

Karlos Santana: 42-ci Qremmi mükafatlarında Karlos Santana "Supernatural" albomu ilə 8 mükafat qazanaraq Maykl Ceksonun rekordunu təkrarladı (2000).

Bush-Putin Zirvəsi: Amerika Birləşmiş Ştatları prezidenti Corc Buş və Rusiya prezidenti Vladimir Putin Slovakiyada beynəlxalq təhlükəsizlik mövzusunda zirvə görüşü keçirdilər (2005).

Moskvada Faciə: Moskvadakı Bauman (Basmannı) bazarının damı şiddətli qar uçqunu səbəbindən çökdü, nəticədə 66 nəfər həlak oldu (2006).

İraqda Terror: İraqın müxtəlif şəhərlərində təhlükəsizlik qüvvələrinə və şiə məhəllələrinə edilən silsilə hücumlarda 60-dan çox insan öldü (2012).

Qış Olimpiadası: Rusiyada keçirilən və böyük siyasi qalmaqallarla yadda qalan Soçi Qış Olimpiya Oyunlarının bağlanış mərasimi oldu (2014).

Suriyada Azadlıq: Azad Suriya Ordusu və Türkiyə Silahlı Qüvvələri "Fərat Qalxanı" əməliyyatı çərçivəsində İŞİD-in əlində olan Əl-Bab şəhərini tamamilə azad etdi (2017).

Amazon Təyyarəsi Qəzası: Amerika Birləşmiş Ştatlarının Texas ştatında "Atlas Air" karqo təyyarəsi qəzaya uğradı, 3 ekipaj üzvü öldü (2019).

COVID-19 İtaliya: İtaliya hökuməti koronavirusun sürətlə yayılmasının qarşısını almaq üçün ölkənin şimalındakı bəzi şəhərlərdə (Lombardiya) sərt karantin rejimi elan etdi (2020).

Tayqer Vuds: Məşhur qolfçu Tayqer Vuds Los-Ancelesdə ağır avtomobil qəzası keçirdi və ayaqlarından ciddi xəsarət aldı (2021).

Ekvador Həbsxana Qırğını: Ekvadorda üç fərqli yüksək təhlükəsizlikli həbsxanada eyni vaxtda başlayan qruplaşma iğtişaşlarında 79 məhbus öldürüldü (2021).

Ukraynada Fövqəladə Vəziyyət: Rusiya qoşunlarının sərhədə yığılmasına və separatçı respublikaların tanınmasına cavab olaraq Ukrayna parlamenti ölkə ərazisində fövqəladə vəziyyət elan etdi (2022).

Rusiyaya Sanksiyalar: Avropa İttifaqı və Amerika Birləşmiş Ştatları, Donbasın tanınmasına cavab olaraq Rusiyaya qarşı ilk genişmiqyaslı iqtisadi sanksiyalar paketini açıqladı (2022).

BMT Baş Assambleyası Qətnaməsi: BMT Baş Assambleyası Rusiyadan qeyd-şərtsiz Ukrayna ərazisini tərk etməyi tələb edən və sülhə çağıran tarixi qətnamə qəbul etdi (2023).

Ermənistan KTMT: Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan ölkəsinin Rusiya liderliyindəki Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatındakı (KTMT) iştirakını "de-fakto" dondurduğunu rəsmən elan etdi (2024).

Navalnı Sanksiyaları: Amerika Birləşmiş Ştatları hökuməti Aleksey Navalnının ölümü və Ukrayna müharibəsinin ildönümü ilə əlaqədar Rusiyaya qarşı 500-dən çox şəxs və qurumu əhatə edən yeni sanksiya paketi tətbiq etdi (2024).

Odysseus Ay Fotoları: Aya uğurla eniş edən ilk özəl kosmik aparat "Odysseus", Ayın səthi ilə bağlı analizləri və ilk fotoşəkilləri Yerə göndərdi (2024).

Almaniya Kannabis Qanunu: Almaniya parlamenti (Bundestaq) marixuananın şəxsi istifadə üçün məhdud miqdarda leqallaşdırılmasını nəzərdə tutan qanunu təsdiqlədi (2024).

Qəzzada Danışıqlar: Parisdə İsrail, Amerika Birləşmiş Ştatları, Misir və Qətər rəsmiləri arasında Həmasla yeni atəşkəs razılaşması üzrə həlledici danışıqlar mərhələsi başladı (2024).

İtaliya Polis Zorakılığı: İtaliyanın Piza və Florensiya şəhərlərində Fələstinə dəstək aksiyası keçirən orta məktəb tələbələrinə polisin dəyənəklərlə sərt müdaxiləsi ölkədə böyük qəzəb doğurdu (2024).

Azərbaycan və Ermənistan Danışıqları: Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh müqaviləsi üzrə danışıqların Almaniyanın vasitəçiliyi ilə Berlində davam etdirilməsi barədə rəsmi razılıq əldə olundu (2024).

Yəmən Hücumları: Amerika Birləşmiş Ştatları və Böyük Britaniya Yəməndəki Husi mövqelərinə növbəti birgə hava zərbələri endirdi (2024).

Çin Kosmosu: Çin Milli Kosmik İdarəsi gələcək Ay missiyaları üçün istifadə ediləcək yeni nəsil telekommunikasiya peykini uğurla orbitə çıxardığını açıqladı (2024).

Türkiyə Mərkəzi Bankı: Türkiyə Mərkəzi Bankının sədri Fatih Karahan, inflyasiya ilə mübarizədə sərt pul siyasətinin güzəştsiz davam edəcəyini bəyan etdi (2024).

Fransa Kənd Təsərrüfatı: Parisdə Beynəlxalq Kənd Təsərrüfatı Sərgisinin açılışında qəzəbli fermerlər Fransa prezidenti Emmanuel Makrona qarşı sərt etiraz aksiyası keçirdi, polislə toqquşma oldu (2024).

Şimali Koreya Kəşfiyyatı: Cənubi Koreya kəşfiyyatı, Şimali Koreyanın Rusiyaya Ukrayna müharibəsində istifadə etmək üçün 3 milyondan çox artilleriya mərmisi göndərdiyini təsdiqlədi (2024).

Niderland Ukrayna Yardımı: Niderland hökuməti Ukraynaya hərbi yardım paketi çərçivəsində 10 illik ikitərəfli təhlükəsizlik sazişi imzalayacağını elan etdi (2024).

Braziliya Səfiri: İsrailin Braziliya səfirini "persona non grata" elan etməsindən sonra Braziliya İsraildəki səfirini məsləhətləşmələr üçün rəsmən geri çağırdı (2024).