BMT Təhlükəsizlik Şurası bazar ertəsi Livanın cənubunda fəaliyyət göstərən BMT Sülhməramlı Missiyasının (UNIFIL) gələcək taleyi ilə bağlı səsvermə keçirəcək. ABŞ və İsrailin etirazlarına baxmayaraq, Fransa tərəfindən hazırlanmış layihəyə əsasən, missiyanın fəaliyyəti daha bir il uzadılacaq, eyni zamanda mərhələli şəkildə geri çəkilməyə hazırlıq görüləcək.

İsrail Müdafiə Qüvvələri (IDF) Livanın cənubundakı Deyr Kifa şəhərində "Hizbullah"a məxsus silah anbarını hədəfə aldığını açıqlayıb. Ordunun bəyanatında silah anbarının mövcudluğunun İsrail və Livan arasında əldə edilmiş razılaşmaların pozulması olduğu vurğulanıb. “İD İsrail və vətəndaşlarına qarşı təhdidləri aradan qaldırmaq üçün səylərini davam etdirəcək”, – açıqlamada bildirilib. Hücumdan sonra şəhərdə çaxnaşma yaşandığı, yayılan həvəskar kadrların panika anlarını əks etdirdiyi qeyd olunub. Livan mediası isə əməliyyatın iki yer-yer raketi ilə həyata keçirildiyini və ölənlərlə yaralıların olduğunu iddia edib.

Tehran Hizbullahın dəstəyinə ehtiyac duyur və ona heç bir şeyi diktə etmir. Bu sözləri İranın Ali Milli Təhlükəsizlik Şurasının katibi Əli Laricani səsləndirib. “Biz Livan ‘Hizbullah’ının dəstəyinə necə ehtiyac duyuruqsa, o da bizə ehtiyac duyur. Biz ‘Hizbullah’a heç nəyi zorla qəbul etdirmirik, Livan məsələləri daxili dialoq yolu ilə həll olunmalıdır”.

Barak dünən Beyrutda Livan prezidenti Cozef Aun ilə görüşündə atəşkəs razılaşmasının addım-addım həyata keçirildiyini qeyd edib. O, Livanın Hizbullahın tərksilahı ilə bağlı öhdəlik götürdüyünü, indi isə növbənin İsraildə olduğunu vurğulayıb. Səfirin sözlərinə görə, noyabrda əldə olunan razılaşma İsrail qoşunlarının Livandan tam çıxarılmasını nəzərdə tutsa da, hazırda beş sərhəd bölgəsində İsrail hərbçiləri qalmaqdadır. Jurnalistlərin geri çəkilmənin növbəti addım olub-olmayacağı ilə bağlı sualına isə Barak “məhz belədir” cavabını verib. O həmçinin Vaşinqtonun İsraillə təmaslarını davam etdirdiyini və yaxın həftələrdə prosesdə irəliləyiş ola biləcəyini qeyd edib.

Onların çoxu Hizbullah tərəfdarlarıdır; üzərlərində İran bayraqları və sarı rəmzlər daşıyaraq, “Şiə, Şiə, Şiə” şüarını üç dəfə təkrarlayaraq yürüşlər keçiriblər. Aksiyalar, hökumətin ayın sonuna qədər Hizbullahın silahlarının toplanmasına dair orduya tapşırıq verməsi qərarına etiraz olaraq təşkil edilib.

Hizbullahın Livanda və bölgədəki rolu uzun illər ərzində həm regional, həm də beynəlxalq siyasətin mərkəzində olub. Təşkilatın silahlı qüvvələrinin tərksilah olunması və siyasi inteqrasiyası məsələsi təkcə İsrailin deyil, həm də Livan hökumətinin prioritet hədəflərindən biridir.

Hizbullah və digər qruplar 7 oktyabr 2023-də İsrailin Qəzza zolağında başlatdığı hərbi əməliyyatlar fonunda Livan–İsrail sərhədində döyüşlərə qoşulub. İsrail 23 sentyabr 2024-dən etibarən hava hücumlarını ölkənin böyük hissəsinə, o cümlədən Beyruta qədər genişləndirib və Cənub Livanda quru əməliyyatlarına başlayıb.27 noyabr 2024-də Hizbullah və İsrail arasında atəşkəs qüvvəyə minsə də, rəsmi məlumatlara görə, İsrail onu 3 mindən çox dəfə pozub, nəticədə 266 nəfər ölüb, 563 nəfər yaralanıb

İsrail ordusu Livanın cənubundakı Şəkif təpəsi bölgəsində Hizbullaha məxsus hərbi infrastruktur və yeraltı obyektləri hava zərbələri ilə hədəf alıb. Ordunun mətbuat xidmətinin yaydığı məlumata görə, hücumlar bölgədə müşahidə edilən hərbi fəaliyyətlərdən sonra həyata keçirilib. İsrail tərəfi bu obyektlərin mövcudluğunu İsrail–Livan razılaşmalarının pozulması kimi qiymətləndirib.

Livanın ədliyyə naziri Adil Nəssar, silahlarını təhvil verməkdən imtina edən Hizbullaha xəbərdarlıq edib. Nəssar açıqlamasında bəzi şəxslərin silahı müdafiə adı ilə Livanı məhv etməklə hədələməsinin, “bu silahlar guya ölkəni qorumaq üçündür” iddiasını tamamilə aradan qaldırdığını bildirib.

İran Livan hökumətinin “Hizbullah”ın tərksilah edilməsinə dair qərarına qarşıdır. Bu haqda İranın Ali Dini Lideri Ayətullah Seyid Əli Xameneinin müşaviri Əli Əkbər Vilayəti bildirib. Onun sözlərinə görə, “Livanı qoruyan Hizbullah, bu amerikalı planlara qarşı özünü də qoruyacaq.”

Nazirlər Şurasının qəbul etdiyi qərara əsasən, Hizbullah da daxil olmaqla Livandakı bütün silahlı qruplaşmaların fəaliyyətinə son qoyulacaq və onların silahları dövlət inhisarına keçəcək. İnformasiya naziri Paul Markus bildirib ki, məqsəd ölkədə yalnız dövlətin silahlı qüvvələrinin mövcudluğunu təmin etməkdir. ABŞ-ın Ankaradakı səfiri və Suriya üzrə xüsusi nümayəndəsi Tom Barak bu addımı “tarixi və cəsarətli qərar” adlandırıb.

İranın Bağdaddakı təsiri, şiə dini lider Ayətullah Əli Sistaninin rəhbərlik etdiyi Nəcəf dini mərcəliyi qarşısında zəifləyir. İran İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun (SEPAH) bəzi dairələrinin silahlı qrupları silahların məhdudlaşdırılması və “Həşdi-Şaabi”nin dövlət strukturlarına inteqrasiya planlarına qarşı yönləndirmə cəhdlərinə baxmayaraq, İraq şiələrinin dini rəhbərliyi hakim koalisiya ilə ciddi problemlər yaşayır. Hakimiyyət isə böhranın dərinləşməsini önləməkdə ləngiyir və vəziyyət “qaynama nöqtəsinə” yaxınlaşır.

Hizbullah Livan hökumətinin İsrailin hücumlarına qarşı duran müqavimət qüvvələrindən silahların alınması barədə qərarını böyük səhv adlandırıb. Bu barədə təşkilatın "Telegram" kanalında yaydığı bəyanatda bildirilib.

O bildirib ki, Hizbullah atəşkəs razılaşmasının bütün bəndlərinə əməl edib və İsrailə qarşı heç bir pozuntu qeydə alınmayıb. Brakın təkliflərinin Livanın hərbi gücünü əlindən almağı və ordunun effektiv silaha sahib olmasının qarşısını alacağını deyən Qasim, ABŞ təmsilçisinin hətta əl qumbaraları və minaatanlar kimi sadə silahların da 30 gün ərzində təhvil verilməsini istədiyini açıqlayıb.

Hizbullah, silahlarını təhvil vermək üçün hər hansı bir vaxt cədvəli müəyyən edilməsinə qarşı çıxdığını açıqlayıb. Bu barədə Hizbullahın baş katibi Naim Qasim bildirib.

Bu müddətdə İranın nüvə proqramına, əsas obyektlərinə və simvolik fiqurlarına qarşı hücumlar davam etsə də, Bağdadın Tehrana verdiyi dəstək yalnız bəyanatlar və sosial mediada paylaşılan mesajlarla məhdud qaldı. Bu, “İraq İranın təsir dairəsindən çıxırmı?” sualını aktuallaşdırdı.

Livanın Xristian müxalifət lideri Samir Caca Hizbullahı Livanı yüz il geriyə aparmaqda ittiham edib. Onun bu açıqlaması, hökumətin avqustun 6-da keçirəcəyi və “silah üzərində dövlətin inhisarını təmin edəcək icra mexanizmini” təsdiqləməyi hədəfləyən mühüm iclas ərəfəsində verilib. Hizbullah isə bildirib ki, silahı yerə qoymaq Livanı İsrailə təslim etmək deməkdir. Livanın kənd təsərrüfatı naziri Nizar Hani yerli radioya açıqlamasında deyib ki, bu iclas prezident Cozef Aunun andiçmə nitqində qoyduğu əsas prinsiplərə uyğundur. Həmin nitqdə silahın yalnız dövlətə məxsus olması üçün müddət təyin olunmuşdu. Hani əlavə edib ki, bu məsələ hökumət daxilində geniş siyasi razılıqla qarşılanır və Hizbullahla Amal hərəkatı da daxil olmaqla heç bir tərəf iclası boykot etməyəcək.

Görüş Hizbullahın parlament fraksiyasının rəhbəri, millət vəkili Məhəmməd Raadın prezident sarayına etdiyi səfər zamanı baş tutub. Səfər prezident Aunun “yalnız rəsmi orqanların silaha sahib olacağı” yönündəki sərt çıxışından bir neçə saat sonra reallaşıb.

Prezident Aun və Baş nazir Nəvvaf Salamın qarşısında bu gün ciddi bir seçim dayanır: Hizbullahın silahsızlaşdırılması yönündə Livan ordusuna əmrlər verilsinmi, yoxsa mövcud status-kvo saxlanılsın? Lakin bu qərarın nəticəsi ağır ola bilər.

Aun qeyd edib ki, siyasi qüvvələrin hamısı bu tarixi fürsətdən istifadə edərək silahın yalnız dövlətin nəzarətində olması prinsipini dəstəkləməlidir.

Bəziləri onu bölgədə druzlarla bədəvilər arasında nifaq salmaq cəhdlərinə qarşı çıxan, sülh və sabitliyi qorumağa çalışan şəxs kimi qiymətləndirirlər. Digərləri isə onu Suriya rejiminin bölgəyə nəzarəti bərpa etmək üçün irəli sürdüyü planın bir parçası hesab edirlər.

Livandakı siyasi və təhlükəsizlik böhranı fonunda "Livan Qüvvələri" Partiyasının sədri Samir Caca Hizbullahın silahlı varlığının Livan üçün artıq təhlükə mənbəyi olduğunu və İsraili qorxutmaq əvəzinə ölkəyə yalnız dağıntı və ziyan gətirdiyini deyib.

Hizbullah rəhbərlərindən Mahmud Qamati xəbərdarlıq edib ki, partiyanın silahlandırılmasına son qoyulması Livanı təhlükə altına qoyacaq. ABŞ-ın Livanla bağlı təzyiqləri fonunda bu bəyanat mübahisələr doğurub.

Bu gün baş vermiş əsas hadisələrin xronoloji xülasəsini təqdim edirik