BAKI,VOA Orxan Qədirzadə
Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsinin (BCM) baş prokuroru Kərim Xan həm Rusiya Prezidenti Vladimir Putin və İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahu ilə bağlı həbs orderlərinin əldə edilməsindəki rolu, həm də məhkəmə daxilində yaranan qalmaqallarla gündəmə gəlib.
56 yaşlı britaniyalı hüquqşünas beynəlxalq cinayətlərin araşdırılmasında dəqiqlik və sübutlara əsaslanan yanaşması ilə tanınır. Lakin hazırda o, özü haqqında irəli sürülən cinsi zorakılıq iddiaları ilə bağlı araşdırma ilə üz-üzədir.
Kərim Xan ittihamları rədd edir.
Rusiya və İsrail liderləri ilə bağlı qərarlar
Xan 2021-ci ildə Haaqada yerləşən BCM-nin baş prokuroru vəzifəsinə başlayarkən məhkəmənin fəaliyyətinin nəticələr əsasında qiymətləndirilməli olduğunu bildirib.
Onun rəhbərliyi dövründə BCM Rusiya Prezidenti Vladimir Putin barəsində həbs orderi çıxarıb. Bu qərardan sonra Rusiya Kərim Xanı axtarış siyahısına daxil edib.
Daha sonra Xan İsrail Baş naziri Benyamin Netanyahu və HƏMAS rəhbərləri ilə bağlı həbs orderlərinin verilməsi üçün müraciət edib. Bu addım beynəlxalq miqyasda ciddi müzakirələrə səbəb olub.
Netanyahu qərarı "tarixi miqyasda mənəvi qalmaqal" adlandırıb. ABŞ-ın keçmiş Prezidenti Co Bayden isə Xanın addımını "qəbuledilməz" kimi qiymətləndirib.
Mübahisəli hüquq karyerası
Kərim Xanın karyerası həm prokuror, həm də müdafiə vəkili kimi fəaliyyətlərlə zəngindir.
O, vaxtilə Syerra-Leonedə müharibə cinayətləri ilə bağlı ittiham olunan Liberiyanın keçmiş Prezidenti Çarlz Taylorun müdafiəsində iştirak edib.
Bundan başqa, Xan Keniya Prezidenti Uilyam Rutonun BCM-də insanlığa qarşı cinayətlər üzrə işində vəkil kimi çıxış edib. Həmin iş daha sonra dayandırılıb.
O, həmçinin Liviyanın keçmiş lideri Müəmmər Qəddafinin oğlu Seyf əl-İslam Qəddafinin hüquqi müdafiəçisi olub.
Xan hesab edir ki, həm müdafiəçi, həm də prokuror kimi işləmək hüquqşünaslara daha balanslı yanaşmağa kömək edir.
Qəzzadakı proseslər və beynəlxalq təzyiqlər
Kərim Xan əvvəlcə Qəzzadakı hadisələrlə bağlı kifayət qədər sürətli addım atmamaqda tənqid olunurdu.
Lakin onun Netanyahu və HƏMAS rəhbərləri ilə bağlı həbs orderləri üçün müraciət etməsi böyük siyasi reaksiyalara səbəb oldu.
ABŞ-dakı bəzi respublikaçı siyasətçilər daha əvvəl Xan və ailəsinin ABŞ-a girişinin məhdudlaşdırılması ilə bağlı xəbərdarlıq etmişdilər.
Xan isə prosesin siyasi təqib olmadığını bildirərək deyib ki, beynəlxalq prokurorlar üçün belə araşdırmalar hüquqi standartların tələb etdiyi prosedurlardır.
Hüquq sahəsində uzun təcrübə
Şotlandiyada anadan olan Kərim Xan hüquq təhsilini London Kral Kollecində alıb.
O, beynəlxalq hüquq sahəsində fəaliyyətinə 1990-cı illərin sonlarında keçmiş Yuqoslaviya və Ruanda üzrə beynəlxalq tribunalarda başlayıb.
Daha sonra Kambocadakı "Qırmızı Kxmerlər" rejiminin qurbanlarını və onların ailələrini BMT tərəfindən dəstəklənən məhkəmədə təmsil edib.
Xan həmçinin Livanın keçmiş Baş naziri Rafiq Həririnin qətli ilə bağlı yaradılan Livan Xüsusi Tribunalında çalışıb.
Gələcəyi səsvermədən asılıdır
BCM-də Kərim Xanın fəaliyyətinə dair müzakirələr davam edir. Onun vəzifədən kənarlaşdırılıb-kənarlaşdırılmayacağı ilə bağlı səsvermə onun gələcəyini müəyyən edə bilər.
Mütəxəssislər hesab edir ki, irəli sürülən ittihamlar sübut olunmasa belə, yaranmış vəziyyət onun BCM-dəki fəaliyyətinə və məhkəmənin nüfuzuna təsir göstərib.
BCM Baş prokuror müavini Mandiaye Nyanq bildirib ki, ittihamların mövcudluğu belə məhkəmənin işinə kölgə salıb və qurum daxilində atmosferi dəyişib.