BAKI,VOA Orxan Qədirzadə
ABŞ Konqresinin Nümayəndələr Palatasında İsrailə hücum xarakterli silahların tədarükünün qismən dayandırılmasını nəzərdə tutan qanun layihəsinin tərəfdarlarının sayı son bir ildə əhəmiyyətli dərəcədə artıb. Bir il əvvəl təqdim edilən təşəbbüs ilkin mərhələdə yalnız 21 demokrat qanunvericinin dəstəyini qazansa da, hazırda layihənin həmmüəlliflərinin sayı 73 nəfərə çatıb.
Təşəbbüsün müəllifi olan konqresmen Deliya Ramires Vaşinqtonda keçirdiyi mətbuat konfransında bildirib ki, əvvəllər radikal hesab edilən bu təşəbbüs artıq ABŞ siyasi gündəmində daha geniş qəbul olunan mövqeyə çevrilib.
Müşahidəçilərin fikrincə, qanun layihəsinə dəstəyin artması uzun illər ərzində ABŞ Konqresində İsrailə göstərilən demək olar ki, yekdil iki partiyalı dəstəyin zəifləməyə başladığını nümayiş etdirir. Bununla belə, 435 üzvdən ibarət Nümayəndələr Palatasında layihənin qəbul edilməsi üçün mövcud dəstək hələlik kifayət etmir.
Yaxın Şərqin Öyrənilməsi İnstitutunun icraçı direktoru Marqaret DeRöys bildirib ki, qanun layihəsinin qazandığı dəstək tarixi əhəmiyyət daşıyır. Onun sözlərinə görə, Konqres uzun illər İsrailə qeyd-şərtsiz yardım siyasətinə üstünlük verib və mövcud dəyişiklik mühüm dönüş nöqtəsi hesab oluna bilər.
Son ictimai rəy sorğuları da ABŞ cəmiyyətində İsrailə münasibətin dəyişdiyini göstərir. Qlobal Məsələlər İnstitutunun keçirdiyi sorğuya əsasən, respondentlərin cəmi 16 faizi ABŞ-ın İsrailə əlavə məhdudiyyətlər olmadan silah göndərməyə davam etməsini dəstəkləyib.
Deliya Ramires çıxışında qanun layihəsinin Nümayəndələr Palatasında səsverməyə çıxarılmasının vacibliyini vurğulayıb. O, İsrailin İran, Livan və Qəzza ilə bağlı hərbi əməliyyatlarını xatırladaraq, bölgədəki münaqişələrin genişlənməsindən narahatlığını ifadə edib.
Konqresmen Rəşidə Tlaib isə ABŞ-da İsrailə verilən dəstəyin artıq əvvəlki kimi müzakirə olunmaz mövzu olmadığını bildirib. Onun sözlərinə görə, amerikalılar büdcə vəsaitlərinin xarici hərbi əməliyyatlara deyil, ölkə daxilində sosial proqramlara, səhiyyəyə, yaşayış təminatına və digər ictimai ehtiyaclara yönəldilməsini istəyirlər.
Tlaib qeyd edib ki, minlərlə vətəndaş Konqres üzvlərindən sosial yardım proqramlarının azaldılması fonunda Qəzzada yaranmış humanitar böhrana və İsrailə ayrılan hərbi yardımlara aydın izahat tələb edir.
Qanun layihəsi İsrailə müəyyən növ ağır aviasiya bombalarının və artilleriya sursatlarının verilməsini qadağan etməyi nəzərdə tutur. Layihə müəllifləri hesab edirlər ki, məhz bu silahlar Qəzzada baş vermiş ən dağıdıcı hücumlarda istifadə olunub.
Əvvəlcə yalnız mütərəqqi baxışları ilə seçilən və İsrail siyasətini açıq tənqid edən qanunvericilər tərəfindən dəstəklənən təşəbbüs sonradan daha geniş siyasi çevrələrin diqqətini cəlb edib.
2025-ci ildə İsrail tərəfdarı təşkilatların dəstəyi ilə Konqresə seçilmiş konqresmen Valeri Fuşi də layihəyə qoşulub. O bildirib ki, beynəlxalq hüquq normalarına uyğun istifadə olunmayan silahların göndərilməsinin davam etdirilməsi qəbuledilməzdir.
Bu həftə Respublikaçılar Partiyasını təmsil edən konqresmen Tomas Massi də qanun layihəsinin həmmüəllifləri sırasına qoşulub. O bildirib ki, ABŞ istehsalı olan sursatlardan istifadə nəticəsində on minlərlə mülki şəxs həyatını itirib və Vaşinqton Qəzzadakı dağıntılara dəstəyi dayandırmalıdır.
Beləliklə, qanun layihəsi ilk dəfə olaraq hər iki əsas siyasi partiyanın nümayəndələrinin dəstəyini qazanıb.
Konqresin Mütərəqqi Qrupu da təşəbbüsə rəsmi dəstək verib. Qrupun rəhbəri Qreq Kasar bildirib ki, vətəndaşların etiraz aksiyaları, müraciətləri və ictimai təzyiqləri siyasi qərarların dəyişməsində mühüm rol oynayır.
Konqresmen Lətifə Saymon isə humanitar yardımların və insanların əsas ehtiyaclarının hərbi əməliyyatlardan üstün tutulmalı olduğunu vurğulayıb. Onun sözlərinə görə, yüz minlərlə qadın, uşaq və yaşlı insan ağır humanitar şəraitdə yaşayarkən silahların maliyyələşdirilməsi qəbuledilməzdir.
Qanun layihəsinin təqdim edilməsinin bir illiyi ABŞ-Konqresində İsraillə münasibətlərə dair digər təşəbbüslərin də gücləndiyi dövrə təsadüf edir. Nümayəndələr Palatası yaxın günlərdə Prezident Donald Trampın Konqresin icazəsi olmadan İrana qarşı hərbi əməliyyatlar həyata keçirmək səlahiyyətlərini məhdudlaşdıran qətnaməni qəbul edib.
Bundan əlavə, aprel ayında ABŞ Senatının 100 üzvündən 40-ı İsrailə hərbi təyinatlı buldozerlərin göndərilməsinin dayandırılması təşəbbüsünə səs verib. Həmin senatorların böyük əksəriyyəti Demokratlar Partiyasının nümayəndələri olub.
Yəhudi Sülh Naminə Səs təşkilatının siyasi direktoru Bet Miller bildirib ki, qanun layihəsinə artan dəstək əsasən Fələstin hüquqlarını müdafiə edən ictimai hərəkatların fəaliyyəti ilə bağlıdır. Bununla yanaşı, o vurğulayıb ki, Konqres üzvlərinin böyük əksəriyyəti hələ də İsrailə silah göndərilməsini dəstəkləyir və təşəbbüsün daha geniş dəstək qazanması üçün mübarizə davam etdiriləcək.