2026-cı ilin əvvəlində dünyadakı nüvə başlıqlarının sayının 12 187-yə çatdığı bildirilir. Nüvə arsenalına görə ilk iki pillədə Rusiya və ABŞ qərarlaşıb. Bu iki ölkə birlikdə dünya üzrə bütün nüvə başlıqlarının təxminən 86 faizinə sahibdir. Çin son illərdə arsenalını artıraraq üçüncü yerdə möhkəmlənib. Fransa, Böyük Britaniya, Hindistan, Pakistan, İsrail və Şimali Koreya da nüvə silahına malik dövlətlər sırasında yer alır. Mütəxəssislər nüvə silahlarının əsas hissəsinin məhz Rusiya və ABŞ-da cəmləşməsinin qlobal təhlükəsizlik balansına təsir göstərdiyini bildirirlər. Son qiymətləndirmələr nüvə silahlanmasının beynəlxalq təhlükəsizlik gündəmində əsas mövzulardan biri olaraq qaldığını göstərir.

İsrailin İrana qarşı həyata keçirdiyi hücumları dayandırdığı barədə yayılan məlumatlar Yaxın Şərqdə vəziyyətin gələcəyi ilə bağlı diqqəti yenidən diplomatik proseslərə yönəldib. İsrail mediasının məlumatına görə, qərar ABŞ Prezidenti Donald Trampın müraciətindən sonra qəbul olunub. Məlumatlarda bildirilir ki, Tramp ilə Benyamin Netanyahu arasında telefon danışığından sonra gərginliyin daha da artmasının qarşısını almaq məqsədilə hücumların dayandırılması qərarı verilib. Bununla yanaşı, İsrail tərəfi Hizbullah tərəfindən mümkün yeni hücumlar olacağı halda Livanda hərbi əməliyyatların yenidən başlaya biləcəyinə işarə edib. Hələlik məlumatlar rəsmi şəkildə təsdiqlənməsə də, bölgədə son günlər aparılan diplomatik səylər və atəşkəs çağırışları fonunda bu xəbərlər xüsusi diqqətlə izlənilir.

Avropa İttifaqının xarici siyasət və təhlükəsizlik məsələləri üzrə ali nümayəndəsi Kaya Kallas bölgədə davam edən gərginliklə bağlı narahatlığını ifadə edərək tərəfləri yenidən danışıqlar prosesinə qayıtmağa çağırıb. Onun sözlərinə görə, hazırkı vəziyyət sülh danışıqları ilə kövrək atəşkəs arasında dəyişən təhlükəli mərhələdədir və münaqişənin yenidən genişmiqyaslı müharibəyə çevrilməsi bütün region üçün ciddi nəticələr yarada bilər. Nikosiyada keçirilən toplantıda çıxış edən Kallas diplomatik səylərin artırılmasının vacibliyini vurğulayıb və bütün tərəflərin siyasi həll yollarına üstünlük verməsinin zəruriliyini qeyd edib. Avropa İttifaqı rəsmisinin fikrincə, yalnız dialoq və qarşılıqlı anlaşma regionda uzunmüddətli sabitliyin təmin olunmasına imkan yarada bilər.

Avropa İttifaqı Hörmüz boğazında gəmiçilik təhlükəsizliyi ilə bağlı narahatlıqlar fonunda İranın hərbi qurumlarından birinə və iki İran vətəndaşına qarşı yeni sanksiyalar tətbiq edib. Rəsmi açıqlamaya əsasən, qərar dəniz nəqliyyatının sərbəst hərəkətinə təhlükə yaradan fəaliyyətlərlə bağlı irəli sürülən iddialara əsaslanır. Sanksiyalar İran İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun Hərbi Dəniz Qüvvələrinin Hörmüzqan əyaləti üzrə komandanlığını, eləcə də iki iranlı rəsmiyi əhatə edir. Avropa İttifaqı bu addımı yeni sanksiya mexanizmi çərçivəsində atdığını və bunun ilk belə qərar olduğunu vurğulayıb. Dünya neft daşımalarının mühüm hissəsinin keçdiyi Hörmüz boğazında baş verən hadisələr qlobal enerji bazarları tərəfindən yaxından izlənilir və bölgədəki hər hansı gərginlik beynəlxalq iqtisadiyyata təsir göstərə biləcək amillərdən biri hesab olunur.

İsrail və İran arasında qarşılıqlı hücumların yenidən başlaması enerji bazarlarına təsir edib. Yaxın Şərqdə təhlükəsizlik risklərinin artması fonunda Brent markalı neftin qiyməti 5 faizdən çox yüksələrək 97 ABŞ dollarını keçib. Analitiklər bölgədəki vəziyyətin daha da gərginləşəcəyi halda qiymətlərin yenidən yüksələ biləcəyini istisna etmirlər.

UNIFIL Livanın cənubunda İsrailin Livan ordusuna qarşı həyata keçirdiyi hücumları “ağır pozuntu” kimi qiymətləndirib. Sülhməramlı qüvvələr həlak olan hərbçilərin ailələrinə başsağlığı verib və bu cür hücumların Livanın suverenliyinə, ərazi bütövlüyünə və BMT Təhlükəsizlik Şurasının 1701 saylı qətnaməsinə zidd olduğunu bildirib. 1701 saylı qətnamə 2006-cı ildə İsrail-Hizbullah müharibəsinin dayandırılması və 2024-cü ilin noyabrında əldə edilmiş atəşkəsin əsasıdır.

“Rosneft”in baş direktoru İqor Seçin ABŞ neft və qaz şirkətlərinin Hörmüz boğazındakı gərginlikdən strateji və maliyyə baxımından faydalandığını bildirib. Seçin qeyd edib ki, ABŞ şirkətləri yüksək qiymətə neft sataraq rekord gəlir əldə edib. Eyni zamanda o, Çinin enerji təhlükəsizliyi və alternativ enerji infrastrukturuna sərmayələr qoyaraq bu cür gərginliklərə qarşı daha hazırlıqlı olduğunu vurğulayıb. Bölgədə yaranmış qarşıdurmalar qlobal enerji təminatı və dəniz nəqliyyatına təhdid yaradıb, atəşkəs qüvvəyə minib, lakin diplomatik səylər davam edir.

BMT-nin Ümumdünya Qida Proqramı bildirir ki, ABŞ-İsrail müharibəsi İrana qarşı qlobal qida təhlükəsizliyini ciddi şəkildə pisləşdirib. Enerji qiymətlərinin sürətlə yüksəlməsi və həyat xərclərinin artması nəticəsində milyonlarla insan əsas ərzaq məhsullarını almaqda çətinlik çəkir. Hesabata görə, Somali əhalisinin əlavə 2,5 milyon nəfəri, Əfqanıstanda 2,3 milyon və Şri-Lankada 1,3 milyon insan aclığın kənarında qalıb. WFP xəbərdarlıq edir ki, münaqişənin genişlənməsi qlobal ərzaq çatışmazlığını daha da artıracaq və növbəti aylarda vəziyyətin pisləşməsi gözlənilir. Bu, humanitar böhranın dərinləşdiyini və regional təhlükəsizliyin qida təminatına təsirini göstərir.

Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Atom Enerjisi Agentliyinin başçısı Rafael Grossi bildirib ki, İran və ABŞ nüvə çərçivəsi üzrə razılaşmağa yaxınlaşır. Bu çərçivə tərəflərə qalan məsələləri həll etmək üçün əlavə vaxt təmin edəcək. Grossi qeyd edib ki, IAEA hər iki tərəflə əlaqədədir, lakin danışıqlara birbaşa daxil deyil. Vyanada fövqəladə iclasda bu məsələ müzakirə olunub və iclas Misir, İordaniya, Mərakeş və Səudiyyə Ərəbistanının tələbi ilə çağırılıb. Grossi həmçinin İranın BƏƏ-dəki Barakah Nüvə Stansiyasına hücumunu “qəbuledilməz” adlandırıb. Bu proses ABŞ-İran münasibətlərində potensial yumuşalma və nüvə məsələlərində irəliləyiş işarəsi kimi qiymətləndirilir.

Avrozona dövlət istiqrazlarının gəlirləri may ayından bəri ilk həftəlik artıma doğru irəliləyir. İnvestorlar ABŞ və İran arasında Hürmüz boğazının yenidən açılması ilə bağlı razılaşmanın gecikməsi səbəbindən daha ehtiyatlı davranır. Almaniyanın iki illik istiqraz gəlirləri sabit qalsa da, 10 illik istiqrazların gəlirləri artmaq üzrədir. Pul bazarları Avropa Mərkəzi Bankının faiz artımını qiymətləndirir və investorlar əlavə riskləri nəzərə alır. Bu artım həm də enerji inflyasiyası və mərkəzi bank siyasəti ilə bağlı gözləntilərin dəyişməsini əks etdirir.

Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyi (BAEA) ABŞ və İsrailin 2025-ci ilin iyununda İranın nüvə obyektlərinə hücumlarından sonra İranın nüvə obyektlərini yoxlaya bilməyib. BAEA bildirib ki, “İranda zənginləşdirilmiş uran ehtiyatlarının həcmi, tərkibi və yerləşməsi barədə heç bir məlumat təqdim etmək mümkün deyil və İranın zənginləşdirmə ilə bağlı bütün fəaliyyətləri dayandırıb-dayandırmadığı məlum deyil”.

Cənubi Livanda mart ayından bəri BMT sülhməramlıları atəş zolağı arasında qalıb və UNİFİL-in mandatının 2026-cı ilin sonunda başa çatmasından sonra 2027-ci ildə tədricən geri çəkilməsi gözlənilir. Əsas sual Livan hökumətinin ərazilərə nəzarəti bərpa edib qeyri-dövlət aktorlarının və silahların qayıtmasının qarşısını ala bilməsidir. Fransa, İtaliya və İspaniya Avropa qüvvələri ilə birgə bu prosesdə iştirak etməyə hazırdır. Hizbullahın silahsızlandırılması və üzvlərinin Litani çayının şimalına çəkilməsi, həmçinin didərginlərin evlərinə qayıtması planlaşdırılır, lakin İsrail geri çəkilmədiyi üçün proses tam başa çatmayıb.