BAKI,VOA, Analitik Təhlil Mərkəzi
İrana qarşı müharibə başlayandan bəri ABŞ ordusu, İranın ABŞ-İsrail hücumuna cavab olaraq Körfəz ölkələrinə atdığı ucuz "Şahid" pilotsuz uçuş aparatlarının (PUA) qarşısını almaq üçün az xərcli yollar axtarır.
«New York Times» qəzetinin yazdığına görə, ABŞ-ın "Şahid" dronlarına onların oxşar versiyasını (təqlidini) hazırlayaraq cavab verməsi, bu ucuz silahların müharibənin gedişatını formalaşdırdığının göstəricisidir. Qəzet qeyd edir ki, ABŞ ordusu "Şahid" modelinə əsaslanan xüsusi versiyanı əvvəlcə atəş təlimləri üçün hazırlayıb. Məqsəd İranın öz müttəfiqləri, o cümlədən Rusiya və Venesuela ilə paylaşdığı bu silaha qarşı yeni müdafiə sistemləri inkişaf etdirmək idi.
Nəticədə ABŞ ordusu aşağı büdcəli "Lukas" (Lucas) dronunu inkişaf etdirib. Bu PUA ötən həftə ilk dəfə İranın infrastrukturuna zərbə vurmaq və hava hücumundan müdafiə sistemlərini çaşdırmaq üçün istifadə edilib.
Xüsusiyyətlər və hədəflər
Qəzetin məlumatına əsasən, PUA-lar İrana qarşı müharibənin əsas simvoluna çevrilib. Bu, yeni texnologiyalardan istifadəni, rəqibin metodlarını sürətlə kopyalamağı və ucuz silahların kütləvi istehsalını əks etdirir. "Şahid" və "Lukas" dronlarının hər birinin qiyməti təxminən 35 min dollardır. Uzunluğu 3 metr, qanad genişliyi 2,5 metr olan bu aparatlar burun hissəsində partlayıcı yük daşıyır və hədəfə dəydikdə partlayır. Koordinatlar daxil edildikdən sonra hər iki dron yüzlərlə kilometr məsafəni müstəqil şəkildə qət edə bilir.
Kiçik ölçülü qırıcıları xatırladan bu dronlar, əvvəllər bahalı raket arsenalı tələb edən bombardman əməliyyatlarını daha asan icra edir. Bu silahların dövriyyəyə girməsi ilə əvvəllər münaqişədən uzaq görünən Fars körfəzi şəhərlərini hədəf almaq asanlaşıb. ABŞ-ın keçmiş hərbi rəsmisi Maykl Horovits bildirib ki, proqram təminatındakı inkişaf və istehsal sürəti bu ucuz dronları müharibələrin daimi elementinə çevirəcək.
PUA-ların çatışmazlıqları
Bununla belə, "New York Times" bu dronların bəzi mənfi cəhətlərini də sadalayıb. Onlar yavaşdır və yüksək səs çıxarır, bu da onların aşkar edilməsini asanlaşdırır. Kiçik ölçüləri səbəbindən az miqdarda sursat daşıyırlar ki, bu da vurduqları zərəri məhdudlaşdırır. Həmçinin, elektron müharibə vasitələri ilə onların naviqasiya sistemlərini sıradan çıxarmaq mümkündür.
Prezident Donald Tramp ötən il "PUA-lara nəzarət" proqramı üçün 1,1 milyard dollar ayırıb. Ordu həm dəqiqliyi, həm də kütləvi tətbiqi təmin etmək üçün özəl hərbi texnologiya şirkətləri ilə müqavilələr imzalayıb.
Xaos yaratmaq məqsədi
İranın bu dronlardan istifadə etməsi regionda hava hərəkətinin iflic olmasına və böyük maddi itkilərə səbəb olub. Vaşinqton İnstitutunun eksperti Fərzin Nədiminin sözlərinə görə, bu dronlar təkcə fiziki zərər üçün deyil, həm də əhali arasında xaos və qorxu yaradaraq iqtisadiyyatı sarsıtmaq üçün nəzərdə tutulub. Nədimi qeyd edib ki, İran rejimi mağaralarda və gizli anbarlarda minlərlə PUA saxlayır və həftələrlə hər gün yüzlərlə dronla hücum etmək potensialına malikdir.
Müasir hava hücumundan müdafiə sistemləri üçün bu yavaş və alçaqdan uçan hədəfləri vurmaq həm çətin, həm də çox bahalıdır; bir raketin qiyməti bəzən 3 milyon dollara çatır.
Ukraynadan çıxarılan dərslər
"Şahid" dronları Rusiya-Ukrayna müharibəsində geniş sınaqdan keçib. Rusiya artıq öz istehsal zavodlarını qurub və İrana ötürülən bəzi təkmilləşdirmələr (daha yaxşı sensorlar və avtomatlaşdırılmış hədəf alma) edib. Ukrayna isə öz növbəsində bu dronları aşkar etmək üçün akustik cihazlar və kameralardan ibarət şəbəkə qurub, onları pulemyotlar və elektron müdaxilə ilə zərərsizləşdirməyi öyrənib. Hazırda BƏƏ və Qətər kimi ölkələr də bu ucuz, lakin effektiv təhlükəyə qarşı lazımi texnologiyaları əldə etməyə çalışırlar.