BAKI,AzerVoice Analitik Təhlil Mərkəzi
İraqın milli təhlükəsizlik müşaviri Qasim əl-Əraji İsrail tərəfindən İraq hava məkanının yenidən pozulmasının qarşısını almaq üçün bütün tədbirlərin görüləcəyinə dair öhdəlik götürdüyünü açıqlayıb. Xatırladaq ki, İsrail əvvəllər 12 günlük müharibə zamanı İraq ərazilərindən İrana hücumlar üçün platforma kimi istifadə etmişdi. Bu addım Bağdadı bir daha Tehranın tərəfində, dolayısı ilə ABŞ və onun müttəfiqləri ilə qarşıdurma vəziyyətinə gətirir.
Müşahidəçilər bildirirlər ki, bu açıqlama regional və beynəlxalq balansların mürəkkəb kontekstində verilib. Belə ki, Bağdad strateji münasibətlərini Vaşinqtonla qorumağa çalışsa da, eyni zamanda getdikcə daha çox Tehrana yaxınlaşır. İraqın inkişaf etmiş hava hücumundan müdafiə imkanları olmadığından İsrailin hava hücumlarını faktiki olaraq dayandırmaq gücündə deyil. Buna görə də bu bəyanat daha çox siyasi simvolik xarakter daşıyır və Bağdadın ərazilərinin Tehran əleyhinə istifadəsinə qarşı mesaj kimi qiymətləndirilir.
Bağdadın İran blokuna yaxınlığı da sirr deyil. Xüsusilə İranda dəstəklənən silahlı qrupların ölkə daxilində təsir gücünün artması həm daxili, həm də xarici siyasətin istiqamətini müəyyənləşdirir. Bu səbəbdən İraqın öhdəliyi yalnız milli suverenliyin qorunması çərçivəsində deyil, həm də “müqavimət oxu” adlanan regional ittifaqa bağlarını gücləndirən siyasi addım kimi dəyərləndirilir.
2003-cü ildən bəri İraqla ABŞ arasında davam edən təhlükəsizlik və hərbi əməkdaşlığa baxmayaraq, son hadisələr göstərir ki, Vaşinqtonun təsiri zəifləyir. Buna səbəb İranda dəstəklənən fraksiyaların təzyiqlərinin artması və İranın dəstəyinin güclənməsidir. Bu da Bağdad üçün Vaşinqtonla Tehran arasında tarazlıq siyasətini qorumağı çətinləşdirir.
Əl-Əraji tərəfindən verilən öhdəlik Bağdad və Tehran arasında artan təhlükəsizlik əməkdaşlığının bir hissəsi kimi qiymətləndirilir. Xüsusilə ötən avqust ayında imzalanmış təhlükəsizlik memorandumu fonunda bu daha aydın görünür. Memorandum sərhədlərin qorunması və qarşılıqlı təhlükəsizlik təhdidlərinin qarşısının alınmasına yönəlmişdi. Əl-Əraji bəyanatının həmin sənədin müddəalarının praktik icrası çərçivəsində başa düşülməsi mümkündür.
Bu anlaşma Vaşinqtonda ciddi narahatlıq doğurub. ABŞ bu cür razılaşmaları İranın İraqın təhlükəsizlik institutları üzərindəki nüfuzunun daha da dərinləşməsi və Bağdad-Vaşinqton münasibətlərində balansın pozulması kimi dəyərləndirir.
İraqın öhdəliyi İsrailə dolayı xəbərdarlıq kimi də qəbul olunur. Mesaj ondan ibarətdir ki, Bağdad hava məkanından İrana qarşı hücumlar üçün istifadə olunmasına imkan verməyəcək. Lakin İraqın mövcud hava hücumundan müdafiə imkanları İsrailin qabaqcıl texnologiyalarına qarşı təsirli deyil, bu səbəbdən verilən öhdəliyin praktik icrası olduqca çətin görünür.
Hadisələr regionda İsrail və İran arasında gərginliyin artdığı bir dövrdə baş verir. Tərəflər tez-tez bir-birinə zərbələr endirir və bu hücumlar çox vaxt qonşu ölkələrin hava məkanları üzərindən həyata keçirilir. Belə vəziyyət İraqı istəməsə də, bu qarşıdurmaların mərkəzinə çəkir.
Əl-Əraji bu açıqlamanı Bağdadda İran Silahlı Qüvvələrinin kəşfiyyat rəhbəri Məcid Mir Əhmədi və onu müşayiət edən nümayəndə heyəti ilə görüşü zamanı verib. İraqın Milli Təhlükəsizlik Müşavirliyinin yaydığı məlumata görə, görüşdə regional təhlükəsizlik çağırışları, ortaq maraq kəsb edən məsələlər, eləcə də iki ölkə arasında imzalanmış təhlükəsizlik anlaşması çərçivəsində atılacaq addımlar müzakirə olunub.
Əl-Əraji bildirib ki, İraqın mövqeyi aydındır və sabitdir: ölkə əraziləri qonşu dövlətlərə, o cümlədən İran İslam Respublikasına qarşı hücum platforması kimi istifadə olunmayacaq. O, həmçinin İraqın İsrailin İrana hücum üçün İraq hava məkanından istifadə etməsi ilə bağlı BMT Təhlükəsizlik Şurasına rəsmi şikayət təqdim etdiyini xatırladıb və Baş nazir Məhəmməd Şia əs-Sudani başda olmaqla hökumətin bu cür hadisələrin təkrarlanmaması üçün bütün zəruri tədbirləri görəcəyini vurğulayıb.