Yaxın Şərqdə gərginliyin artdığı bir vaxtda Hörmüz boğazı ilə bağlı yeni hərbi ssenarilər gündəmə gəlib. ABŞ-da Hörmüz boğazının bir hissəsinə nəzarətin ələ keçirilməsini nəzərdə tutan alternativ plan müzakirə olunur. Məlumata əsasən, təqdim olunması gözlənilən bu planın əsas məqsədi strateji əhəmiyyət daşıyan boğazda dəniz nəqliyyatının yenidən açılmasını təmin etməkdir. Mənbə bildirib ki, mümkün əməliyyat yalnız dəniz qüvvələri ilə məhdudlaşmaya və quru qoşunlarının da iştirakını əhatə edə bilər.

ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri tərəfindən aprelin 19-da ələ keçirilən İrana məxsus "Touska" yük gəmisinin heyət üzvlərindən 6 nəfərinin sərbəst buraxıldığı bildirilib. İranın rəsmi "Tasnim" xəbər agentliyinə danışan adı açıqlanmayan rəsmi nümayəndə, gəmidə olan 28 heyət üzvündən 6-sının artıq azad edilərək İrana qayıtdığını təsdiqləyib. O, yerdə qalan 22 nəfərin də sərbəst buraxılması üçün diplomatik səylərin və rəsmi cəhdlərin davam etdiyini qeyd edib.

ABŞ Mərkəzi Komandanlığının (CENTCOM) məlumatına əsasən, gəmi İran limanlarına yönəlmək ehtimalı ilə şübhəli hesab edilib və ABŞ-ın tətbiq etdiyi dəniz blokadası çərçivəsində yoxlanılıb. Yoxlama başa çatdıqdan sonra gəminin İran limanlarına getmədiyi müəyyən olunub və buraxılıb.

İranla bağlı hərbi hadisələr və Hörmüz boğazı ətrafında yaranan vəziyyət səbəbindən jet yanacağının qiyməti kəskin artıb, bu isə aviaşirkətləri alternativ enerji mənbələrinə yönəldib. Məlumata görə, ənənəvi reaktiv yanacağının qiyməti müharibədən əvvəlki dövrlə müqayisədə demək olar ki, iki dəfə artaraq ton başına 1500 dolları keçib. Bu artım aviaşirkətlərin gəlirliliyinə ciddi təsir göstərir.

Son 72 saat ərzində aparılan peyk müşahidələrinə görə, İrana məxsus 52 gəmi ABŞ ordusunun yaratdığı dəniz blokadası xəttini keçərək hərəkət edib. Fars Xəbər Agentliyinin dünən gecə yerel saatla 22:00-a qədər olan məlumatlarına istinadən bildirdiyinə görə, bu gəmilərdən 31-i neft tankeri, 21-i isə müxtəlif yük gəmiləridir. Eyni zamanda, strateji Hörmüz boğazından keçən cəmi 30 gəmidən 11-nin (6 neft tankeri və 5 yük gəmisinin) birbaşa İrana aid olduğu qeydə alınıb.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp sosial media hesabı vasitəsilə İranla davam edən danışıqların pərdəarxası məqamlarını paylaşıb. Trampın iddiasına görə, İran rəhbərliyi ölkədəki sistemin çökmə təhlükəsi ilə üz-üzə olduğunu etiraf edərək, ABŞ-dan Hörmüz boğazındakı dəniz blokadasını ən qısa zamanda qaldırmağı xahiş edib.

Körfəz ölkələrinin liderləri regiondakı gərgin vəziyyəti müzakirə etmək üçün Səudiyyə Ərəbistanında toplaşıb. Məlumata görə, sammitdə ABŞ ilə İran arasında davam edən gərginlik fonunda regional vəziyyət, təhlükəsizlik riskləri və iqtisadi təsirlər əsas müzakirə mövzularıdır. Xüsusilə Hörmüz boğazında yaranmış vəziyyət və bunun qlobal ticarətə təsiri diqqət mərkəzindədir.

BMT-nin Baş katibi Antonio Quterreş Hörmüz boğazındakı gəmi hərəkətinin məhdudlaşdırılmasının qlobal qida böhranını tətikləyə biləcəyi barədə xəbərdarlıq edərək, dünya iqtisadiyyatının "nəfəs alması" üçün boğazın dərhal açılmasına çağırıb. BMT Təhlükəsizlik Şurasındakı çıxışı zamanı o bildirib ki, dəniz yollarının təhlükəsizliyi hazırda beynəlxalq nizam üçün ciddi bir sınağa çevrilib.

ABŞ və İran arasında davam edən danışıqlar fonunda Tehrandan sərt açıqlama verilib. İran parlamentinin Milli Təhlükəsizlik və Xarici Siyasət Komissiyasının sözçüsü İbrahim Rızai Vaşinqtonla aparılan müzakirələrdə ABŞ-nin İranın şərtlərini qəbul etməli olduğunu bildirib. Onun sözlərinə görə, bölgə ölkələri və neft alıcıları Hörmüz boğazında yaranmış vəziyyət səbəbindən ABŞ-yə təzyiq göstərir. Bu ölkələr keçidlərin bərpası üçün Vaşinqtondan müvafiq addımların atılmasını tələb edir.

Almaniya Hərbi Dəniz Qüvvələrinin mümkün əməliyyat hazırlıqları çərçivəsində Aralıq dənizinə mina təmizləyən gəmi göndərəcəyi açıqlanıb. Nazirin sözlərinə görə, mina təmizləyən gəmi ilə yanaşı, komanda və təchizat gəmisi də bölgəyə göndəriləcək. Lakin gəmilərin konkret nə vaxt yola düşəcəyi açıqlanmayıb.

Hörmüz boğazındakı geosiyasi gərginlik və müvəqqəti qapanmalar diqqəti qlobal ticarətin digər mühüm arteriyasına – Malakka boğazına yönəldib. Dünyanın ən işlək dəniz yolu sayılan Malakka boğazı hazırda Yaxın Şərq və Asiya arasında enerji ticarətinin əsas marşrutu kimi strateji əhəmiyyətini artırır. ABŞ Enerji İnformasiya Administrasiyasının (EIA) 2025-ci ilin ilk yarısı üçün açıqladığı rəqəmlər göstərir ki, Malakka boğazı gündəlik 23,2 milyon barel neft daşınması ilə Hörmüzü (20,9 milyon barel) geridə qoyaraq dünyanın ən böyük neft keçid məntəqəsinə çevrilib. Bu rəqəm dəniz yolu ilə daşınan qlobal neft həcminin 29%-ni təşkil edir.

ABŞ hərbi rəhbərliyi İran limanlarına qarşı tətbiq edilən dəniz blokadasının sərtləşdirildiyini və qlobal miqyasda genişləndirildiyini açıqlayıb. ABŞ Baş Qərargah rəhbərliyi İran istiqamətində hərəkət edən və ya şübhəli hesab edilən bütün gəmilərin nəzarətdə saxlanıldığını bildirib. Qeyd olunub ki, blokada çərçivəsində istənilən gəmi, mənsubiyyətindən asılı olmayaraq yoxlanıla və saxlanıla bilər.