İran parlament sədri Məhəmməd Baqir Qalibaf və xarici işlər naziri Abbas Əraqçi Oman Sultanı Heysəm bin Tariq ilə Maskatda görüşüb. Görüşdə Hörmüz boğazının idarə olunması müzakirə edilib. Tərəflər təhlükəsizlik və koordinasiyanın gücləndirilməsini diqqət mərkəzinə alıblar. Rəsmi Tehran bu istiqamətdə diplomatik dialoqu davam etdirir.

Türkiyənin nəqliyyat və infrastruktur naziri Abdulkadir Uraloğlu regional münaqişənin başlamasından bəri Türkiyəyə məxsus 11 gəminin qlobal enerji daşımaları üçün kritik əhəmiyyət kəsb edən Hörmüz boğazından tam təhlükəsiz şəraitdə keçərək Fars körfəzini tərk etdiyini elan edib.

İran parlament sədri Məhəmməd Baqir Qalibaf və xarici işlər naziri Abbas Əraqçi Hörmüz boğazının idarə olunmasını müzakirə etmək üçün Omana yola düşüblər. Səfərin məqsədi koordinasiyanın gücləndirilməsi və idarəetmə mexanizmlərinin müzakirəsidir. Tehran bölgədə təhlükəsiz keçidin təmin olunmasını prioritet sayır. Hörmüz boğazı enerji daşımaları üçün strateji əhəmiyyət daşıyır. Danışıqlar beynəlxalq diqqət çəkir.

Hörmüz boğazında gəmilərin təhlükəsiz keçidi üçün tərəflər arasında rabitə xətti yaradılıb. İran Xarici İşlər Nazirliyi danışıqlarda irəliləyiş olduğunu bildirib. Bununla belə, Tehran boğazın bağlandığını elan edib və gəmilərə yaxınlaşmamaq barədə xəbərdarlıq edib. Gərginlik davam etsə də, kommunikasiya kanalları açıq saxlanılır. Məsələ hələ də diplomatik müzakirə mövzusudur. Ekspertlər bunu geniş prosesin bir hissəsi sayır. Bölgədə risklər qalır.

ABŞ Dövlət katibi Marko Rubio Bəhreyn, Küveyt və BƏƏ-yə səfər edəcək. O, Körfəz Əməkdaşlıq Şurasının iclasında iştirak edəcək. Səfər zamanı ABŞ–İran anlaşması və Hörmüz boğazı müzakirə olunacaq. Regional təhlükəsizlik və enerji axınları əsas gündəmdir. ABŞ Körfəz ölkələri ilə koordinasiyanı gücləndirmək istəyir. Səfər diplomatik gərginlik fonunda baş tutur.

Hörmüz boğazında neft tanker hərəkəti tədricən bərpa olunmağa başlayıb. İki xam neft tankeri təxminən 2 milyon barrel yük ilə keçid edib. Eyni zamanda iki supertanker də Körfəzə daxil olub. Gəmilərdən birinin istiqaməti Bəsrə limanı olub. Lakin ümumi hərəkət hələ də əvvəlki səviyyədən xeyli aşağıdır. Münaqişədən əvvəl gündəlik orta göstərici 125 gəmi idi. Məlumatlar gəmi izləmə sistemlərinə əsaslanır.

ABŞ Maliyyə Nazirliyi İran nefti üzrə 60 günlük ümumi lisenziya verib. Qərar neft, neft-kimya və enerji məhsullarının satışını əhatə edir. Lisenziya avqustun 21-dək qüvvədə olacaq. ABŞ rəsmisi bunu İsveçrədəki danışıqlarla əlaqələndirib. İranın Hörmüz boğazında sərbəst tranzitə razılaşdığı bildirilir. Həmçinin BAEA müfəttişlərinin ölkəyə girişinə icazə veriləcək. Addım enerji və diplomatik proseslərə təsir göstərə bilər.

Qətərin Baş naziri ABŞ və İran arasında imzalanmış anlaşma memorandumunu müharibənin dayandırılması kimi qiymətləndirib. O, razılaşmanın əldə olunmasında Qətər və Pakistanın rolunu vurğulayıb. Memorandumun əsas məqsədinin müharibəni dayandırmaq və danışıqlara zəmin yaratmaq olduğu bildirilib. Tərəflər İranın nüvə proqramı və Hörmüz boğazı kimi məsələləri müzakirə edir. Razılaşmanın institusional çərçivə yaratdığı qeyd olunub. Qətər dialoq və diplomatiyanın vacibliyini vurğulayıb. Regionda gərginliyin azaldılması əsas məqsəd kimi göstərilib.

"Körfəz dövlətləri ABŞ-İran razılaşmasını necə görür?" sualı müasir Yaxın Şərq geosiyasətinin, regional təhlükəsizlik arxitekturasının və qlobal diplomatiyanın ən mərkəzi, ən həssas mövzularından biridir. Amerika Birləşmiş Ştatlarında Donald Tramp administrasiyasının yenidən hakimiyyətə gəlməsindən sonra, Vaşinqton və Tehran arasında diplomatik kanalların gözlənilmədən aktivləşməsi və İsveçrənin Cenevrə şəhərində rəsmiləşdirilməsi nəzərdə tutulan strateji saziş, regiondakı bütün daxili balansları kökündən dəyişdirmişdir. Körfəz Əməkdaşlıq Şurası (KƏŞ) üzvü olan dövlətlər - başda Səudiyyə Ərəbistanı Krallığı, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, Qətər Dövləti, Küveyt, Oman və Bəhreyn olmaqla - bu sürətli de-eskalasiya (gərginliyin azaldılması) prosesini sadəcə kənardan izləmir, həm də bu razılaşmanın öz milli təhlükəsizliklərinə, regional nüfuz dairələrinə və gələcək iqtisadi layihələrinə verəcəyi birbaşa və dolayı təsirləri ən xırda detallarına qədər analiz edirlər.

İran və ABŞ nümayəndə heyətləri arasında mühüm danışıqlar İsveçrənin Bürgenştok qəsəbəsində başlayıb. Görüşlərdə vasitəçi qismində Qətər və Pakistan nümayəndələri də iştirak edirlər.

Region dövlətlərinin və xalqlarının tarixi yaddaşında, ABŞ-ın keçmiş Prezidenti Barak Obamanın dövründə — 2015-ci ildə imzalanmış qlobal nüvə sazişi hələ də daxilən tam təzədir. Eyni zamanda, şərq dünyasında məşhur olan "Mömin eyni yerdən iki dəfə sancılmaz" atalar sözü də regionun kollektiv şüurunda öz fundamental yerini qorumaqdadır. Bu gün mövcud olan bütün rəsmi məlumatlar və göstəricilər bizə onu nümayiş etdirir ki, Amerika Birləşmiş Ştatları ilə İran İslam Respublikası arasında tam yeni bir sazişin imzalanması astanasındayıq. Lakin cari 2026-cı il əsla 2015-ci il deyil, Donald Tramp isə Barak Obama deyildir.

ABŞ Mərkəzi Komandanlığı İranın Hörmüz boğazına nəzarət etmədiyini bildirib. Açıqlamaya görə, ABŞ qüvvələri bölgədə vəziyyəti izləməyə davam edir. Məqsəd beynəlxalq gəmiçiliyin təhlükəsizliyini təmin etməkdir. Bəyanat İranın boğazın bağlandığını elan etməsindən sonra verilib. Tehran qərarını Livandakı hadisələrlə əlaqələndirmişdi. ABŞ tərəfi isə gəmi hərəkətinin davam etdiyini vurğulayır. Hörmüz boğazı dünya enerji daşımalarının əsas marşrutlarından biridir. Bölgədəki vəziyyət beynəlxalq diqqət mərkəzində qalır.