VOA-nın təqdim etdiyi Hüquq Bələdçisi rubrikasında Quba 1 saylı Mediasiya Təşkilatının direktoru, hüquqşünas mediator Hümmət Əliyev onlayn mediasiyanın qanunvericilikdə tanınması barədə mühüm məqamlara aydınlıq gətirib.
Onlayn mediasiya qanunvericilikdə necə tanınır?
Azərbaycanda mediasiya institutu “Mediasiya haqqında” Qanunla tənzimlənir və bu mexanizm mübahisələrin məhkəmədənkənar həlli vasitəsi kimi hüquqi statusa malikdir. Qanun birbaşa “onlayn mediasiya” terminini geniş şəkildə ayrıca tənzimləməsə də, rəqəmsal texnologiyaların tətbiqinə maneə yaratmır və praktiki baxımdan tərəflərin məsafədən iştirakı mümkün hesab olunur.
Xüsusilə son illərdə elektron kommunikasiya vasitələrinin inkişafı mediasiya prosesinin videobağlantı və digər onlayn platformalar üzərindən keçirilməsini aktuallaşdırıb. Bu da həm vaxt itkisini azaldır, həm də regionlarda yaşayan şəxslərin mediasiyaya çıxış imkanlarını genişləndirir.
Fiziki iştirak mütləqdirmi?
Mediasiya prosesində əsas məsələ tərəflərin könüllü iştirakı və qarşılıqlı dialoqudur. Müasir praktikada bu dialoq təkcə fiziki görüşlə deyil, onlayn formatda da təşkil oluna bilir.
Təcrübədə tərəflərin videokonfrans vasitəsilə mediasiya görüşlərinə qoşulması artıq geniş yayılıb. Xüsusilə beynəlxalq və ya müxtəlif şəhərlərdə yaşayan tərəflər üçün bu model daha əlverişlidir. Bununla belə, bəzi hallarda mediator tərəflərlə birbaşa ünsiyyətin daha effektiv olacağını hesab etdikdə fiziki görüşlərə üstünlük verilə bilər.
Yəni fiziki iştirak hər zaman məcburi deyil, məsələ prosesin xüsusiyyətindən və tərəflərin razılığından asılıdır.
Gizlilik onlayn mühitdə necə qorunur?
Gizlilik mediasiyanın əsas prinsiplərindən biridir və Azərbaycan qanunvericiliyi bu məsələyə xüsusi önəm verir. “Mediasiya haqqında” Qanuna əsasən, mediasiya zamanı əldə olunan məlumatlar konfidensial hesab olunur və tərəflərin razılığı olmadan açıqlana bilməz.
Onlayn mediasiyada isə bu prinsip texnoloji təhlükəsizlik tədbirləri ilə tamamlanır. Təhlükəsiz platformaların seçilməsi, məlumatların şifrələnməsi və şəxsi məlumatların qorunması burada mühüm rol oynayır. Mediatorlar da etik qaydalara uyğun olaraq proses zamanı əldə etdikləri məlumatların məxfiliyini qorumağa borcludurlar.
Bu baxımdan, rəqəmsal mühitdə gizliliyin təmin olunması mediasiyaya olan etimadın əsas şərtlərindən biri sayılır.
Onlayn mediasiyanın üstünlükləri nələrdir?
Onlayn mediasiyanın ən böyük üstünlüyü çeviklik və əlçatanlıqdır. Tərəflər eyni məkanda olmadan prosesə qoşula bilir, bu isə həm vaxt, həm də əlavə xərclərə qənaət etməyə imkan yaradır.
Digər mühüm üstünlük isə operativlikdir. Ənənəvi prosedurlarla müqayisədə onlayn mediasiya daha qısa müddətdə təşkil oluna bilir. Bu xüsusilə kommersiya mübahisələri və ailə münaqişələrində vacib amil hesab olunur.
Bundan əlavə, onlayn format psixoloji rahatlıq da yaradır. Bəzi hallarda tərəflər birbaşa qarşı-qarşıya gəlmədən daha konstruktiv dialoq qura bilirlər ki, bu da razılaşma ehtimalını artırır.
Beynəlxalq praktikada tətbiqi necədir?
Dünyanın bir çox ölkəsində onlayn mediasiya artıq geniş tətbiq olunur və xüsusilə pandemiya dövründən sonra bu mexanizm daha da aktuallaşıb. ABŞ, Böyük Britaniya, Avropa İttifaqı ölkələri və bir sıra Asiya dövlətlərində rəqəmsal mediasiya platformaları aktiv fəaliyyət göstərir.
Beynəlxalq praktikada əsas məqsəd mübahisələrin daha sürətli, daha az xərc və daha az formal prosedurla həll edilməsidir. Xüsusilə elektron ticarət, beynəlxalq müqavilələr və ailə mübahisələri sahəsində onlayn mediasiya effektiv vasitə kimi qəbul edilir.
Azərbaycan da mediasiya institutunun inkişafı istiqamətində beynəlxalq təcrübəni nəzərə alır və rəqəmsal həllərin tətbiqi bu sahənin gələcək inkişaf perspektivləri arasında mühüm yer tutur.
Ünvan: Quba şəhəri, Heydər Əliyev prospekti,
"İlqaroğlu" Business Center, II mərtəbə.
Tel.mob: (+994) 77 250.77.44, (+994) 77 450.77.44
E/ünvan: [email protected]
Şabran ofisi:
Ünvan: Şabran şəhəri, Zərifə Əliyev küç., (Şabran Məhkəməsinin qarşısı)
Tel.mob: (+994) 77 588.77.44