VOA-nın təqdim etdiyi Hüquq Bələdçisi rubrikasında Quba 1 saylı Mediasiya Təşkilatının direktoru, hüquqşünas mediator Hümmət Əliyev Türk Dövlətləri Təşkilatında Beynəlxalq Kommersiya Arbitrajının Perspektivləri barədə mühüm məqamlara aydınlıq gətirib.

- Türk Dövlətləri Təşkilatında arbitraj əməkdaşlığı hazırda hansı mərhələdədir?

Türk Dövlətləri Təşkilatı (TDT) son illərdə iqtisadi inteqrasiya, investisiya mühitinin yaxşılaşdırılması və hüquqi əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi istiqamətində mühüm addımlar atır. Bu əməkdaşlığın mühüm komponentlərindən biri də beynəlxalq kommersiya mübahisələrinin səmərəli həlli mexanizmlərinin formalaşdırılmasıdır.

Hazırda arbitraj sahəsində əməkdaşlıq daha çox institusional dialoq, hüquqi təcrübə mübadiləsi, elmi konfranslar və ekspert görüşləri səviyyəsində inkişaf edir. Təşkilata üzv dövlətlərin əksəriyyəti beynəlxalq arbitraj sisteminə inteqrasiya olunub və investisiya mübahisələrinin həllində beynəlxalq standartlardan istifadə edir.

Azərbaycan Respublikası da bu istiqamətdə ardıcıl siyasət həyata keçirir. Ölkəmiz 1958-ci il Nyu-York Konvensiyasına qoşulmaqla xarici arbitraj qərarlarının tanınması və icrası üzrə beynəlxalq öhdəliklər götürmüşdür. Bununla yanaşı, Azərbaycan Respublikasının "Beynəlxalq arbitraj haqqında" Qanunu beynəlxalq arbitraj prosesinin hüquqi əsaslarını müəyyən edir və UNCITRAL Model Qanununun müasir prinsiplərinə uyğun yanaşmanı özündə ehtiva edir.

Eyni zamanda, Azərbaycan Respublikasının "Mediasiya haqqında" Qanunu alternativ mübahisələrin həlli mexanizmlərinin inkişafına mühüm töhfə verərək arbitraj və mediasiyanın qarşılıqlı tamamlayıcı institutlar kimi inkişafına şərait yaradır.

- Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində regional arbitraj mərkəzinin yaradılması mümkündürmü?

Hesab edirəm ki, bu, artıq nəzəri ideyadan daha çox praktik perspektivə malik təşəbbüsdür.

Türk dövlətləri arasında ticarət dövriyyəsinin artması, qarşılıqlı investisiyaların genişlənməsi və yeni nəqliyyat-logistika layihələrinin həyata keçirilməsi vahid və etibarlı arbitraj platformasına olan ehtiyacı artırır.

Belə bir regional arbitraj mərkəzi aşağıdakı üstünlükləri təmin edə bilər:

üzv dövlətlər arasında hüquqi etimadın gücləndirilməsi;
mübahisələrin daha operativ və çevik həlli;
arbitraj xərclərinin azaldılması;
regional investorların hüquqlarının daha effektiv müdafiəsi;
vahid arbitraj praktikasının formalaşdırılması.

Ən vacib məqamlardan biri odur ki, belə bir institut beynəlxalq arbitraj prinsiplərinə tam uyğun fəaliyyət göstərməlidir. Onun müstəqilliyi, qərəzsizliyi və qərarlarının icra imkanları investorların etimadını müəyyən edən əsas amillər olacaqdır.

- Sahibkarlar üçün belə regional arbitraj sisteminin əsas üstünlükləri nələr ola bilər?

Müasir biznes mühiti sürətli qərarvermə tələb edir. Məhkəmə çəkişmələri isə bəzən uzun illər davam edə bilir.

Arbitrajın əsas üstünlükləri bunlardır:

məxfilik;
operativlik;
tərəflərin arbitrləri seçmək imkanı;
beynəlxalq icra imkanlarının genişliyi;
kommersiya münasibətlərinin qorunması.

Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsində və Mülki Prosessual Məcəlləsində tərəflərin müqavilə azadlığı prinsipi təsbit olunmuşdur. Bu prinsip sahibkarlara müqavilələrində arbitraj qeydini daxil etməyə və mübahisələrin dövlət məhkəmələri əvəzinə arbitraj vasitəsilə həllini seçməyə imkan verir.

Xüsusilə beynəlxalq yükdaşımaları, enerji, logistika, tikinti, rəqəmsal texnologiyalar və investisiya layihələri üzrə fəaliyyət göstərən sahibkarlar üçün regional arbitraj daha çevik və iqtisadi cəhətdən səmərəli mexanizm ola bilər.

- Azərbaycan bu prosesdə hansı rolu oynaya bilər?

Azərbaycanın coğrafi mövqeyi, hüquqi islahatları və beynəlxalq iqtisadi layihələrdə fəal iştirakı ölkəmizə bu sahədə lider mövqelərdən birini tutmaq imkanı verir.
Son illər ölkəmizdə:

alternativ mübahisələrin həlli institutları inkişaf etdirilib;
mediasiya sistemi yaradılıb;
arbitraj qanunvericiliyi müasirləşdirilib;
beynəlxalq investisiya mühiti daha da təkmilləşdirilib.

Bundan əlavə, Azərbaycan Avropa ilə Mərkəzi Asiya arasında əsas tranzit qovşaqlarından biridir. Orta Dəhliz layihəsinin inkişafı nəticəsində beynəlxalq kommersiya münasibətlərinin həcmi daha da artır. Bu isə arbitraj xidmətlərinə tələbatın yüksəlməsini qaçılmaz edir.

Hesab edirəm ki, Bakı gələcəkdə Türk Dövlətləri Təşkilatının regional arbitraj və mediasiya mərkəzlərindən birinə çevrilə bilər. Bunun üçün ölkəmizdə hüquqi baza, peşəkar hüquqşünas potensialı və dövlət dəstəyi kifayət qədər əlverişli zəmin yaradır.

- Türk Dövlətləri Təşkilatında beynəlxalq kommersiya arbitrajının gələcək inkişaf istiqamətləri barədə fikirləriniz nələrdir?

Mən hesab edirəm ki, yaxın illərdə bu sahədə bir neçə əsas istiqamət üzrə inkişaf müşahidə olunacaq.

Birincisi, üzv dövlətlər arasında arbitraj qanunvericiliyinin müəyyən dərəcədə harmonizasiyası həyata keçirilə bilər. Bu, hüquqi müəyyənliyi və investor etimadını artıracaq.

İkincisi, rəqəmsal arbitraj platformalarının tətbiqi genişlənəcək. Onlayn iclaslar, elektron sənəd dövriyyəsi və süni intellekt texnologiyalarından istifadə arbitraj prosesini daha əlçatan edəcək.

Üçüncüsü, mediasiya ilə arbitrajın inteqrasiya olunmuş modelləri inkişaf edəcək. Dünyada geniş tətbiq olunan "Med-Arb" modeli mübahisələrin əvvəlcə mediasiya, nəticə əldə olunmadıqda isə arbitraj vasitəsilə həllinə imkan yaradır. Bu yanaşma həm vaxta, həm də maliyyə resurslarına qənaət edir.

Nəhayət, Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində vahid arbitraj qaydalarının hazırlanması və arbitrlərin peşəkar hazırlığının gücləndirilməsi regionun hüquqi inteqrasiyasına mühüm töhfə verəcək.

Azərbaycan hüquqi islahatları, beynəlxalq əməkdaşlığa açıq mövqeyi və alternativ mübahisələrin həlli sahəsində topladığı təcrübə ilə bu prosesin fəal iştirakçısı olmaqla yanaşı, onun aparıcı təşəbbüskarlarından birinə çevrilə bilər.

Beynəlxalq kommersiya münasibətlərinin inkişaf etdiyi müasir dövrdə etibarlı arbitraj sistemi yalnız hüquqi institut deyil, həm də investisiyaların qorunması, iqtisadi sabitlik və regional əməkdaşlığın möhkəmləndirilməsi baxımından strateji əhəmiyyət daşıyan mexanizmdir.

Ünvan: Quba şəhəri, Heydər Əliyev prospekti,

"İlqaroğlu" Business Center, II mərtəbə.

Tel.mob: (+994) 77 250.77.44, (+994) 77 450.77.44

E/ünvan:[email protected]

Şabran ofisi:

Ünvan: Şabran şəhəri, Zərifə Əliyev küç., (Şabran Məhkəməsinin qarşısı)

Tel.mob: (+994) 77 588.77.4