VOA-nın təqdim etdiyi Hüquq Bələdçisi rubrikasında Quba 1 saylı Mediasiya Təşkilatının direktoru, hüquqşünas mediator Hümmət Əliyev rəqəmsal mübahisələr zamanı mediasiyanın rolu barədə mühüm məqamlara aydınlıq gətirib.
– Hümmət müəllim, ilk olaraq "rəqəmsal mübahisə" anlayışını necə izah edərdiniz?
– Rəqəmsal mübahisələr informasiya-kommunikasiya texnologiyalarının istifadəsi nəticəsində yaranan hüquqi və ya sosial xarakterli münaqişələrdir. Bu mübahisələr elektron ticarət, sosial media platformaları, onlayn xidmətlər, rəqəmsal müqavilələr, şəxsi məlumatların qorunması, kibertəhlükəsizlik və digər sahələrlə bağlı ola bilər. Müasir dövrdə insanların və bizneslərin fəaliyyətinin əhəmiyyətli hissəsi rəqəmsal mühitə keçdiyindən bu tip mübahisələrin sayı da artmaqdadır.
– İnternet əsaslı konfliktlərin mediasiya yolu ilə həlli mümkündürmü?
– Əlbəttə mümkündür. Hətta beynəlxalq təcrübə göstərir ki, internet üzərindən yaranan mübahisələr mediasiya üçün ən əlverişli sahələrdən biridir. Çünki tərəflər müxtəlif şəhərlərdə və ya ölkələrdə yerləşə bilər, lakin onlayn mediasiya vasitəsilə bir araya gətirilərək müzakirə aparmaq mümkündür. Elektron ticarət əməliyyatları, sosial şəbəkələrdə yaranan münaqişələr, rəqəmsal xidmət müqavilələri ilə bağlı narazılıqlar və digər məsələlər mediasiya yolu ilə daha operativ və az xərcli şəkildə həll edilə bilər.
– Belə hallarda sübutlar və məlumatlar necə qiymətləndirilir?
– Rəqəmsal mübahisələrdə sübut bazası əsasən elektron məlumatlardan ibarət olur. Elektron yazışmalar, elektron poçtlar, sosial media paylaşımları, ekran görüntüləri, rəqəmsal müqavilələr və müxtəlif sistem qeydləri mübahisənin araşdırılmasında mühüm rol oynayır. Mediator məhkəmə kimi qərar verməsə də, tərəflərin təqdim etdiyi məlumatları obyektiv şəkildə qiymətləndirərək onların mövqelərini anlamağa və ortaq həll variantları tapmağa çalışır. Bu zaman təqdim olunan məlumatların etibarlılığı və həqiqiliyi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
– Texnologiyanın inkişafı mediasiyada tərəfsizlik prinsipinə təsir göstərə bilərmi?
– Tərəfsizlik mediasiyanın fundamental prinsiplərindən biridir və texnologiya bu prinsipi dəyişmir. Əksinə, düzgün istifadə olunduqda texnologiya prosesin şəffaflığını və əlçatanlığını artırır. Bununla belə, rəqəmsal platformaların seçilməsi, məlumat təhlükəsizliyi və tərəflərin texniki imkanları kimi məsələlər diqqətdə saxlanılmalıdır. Mediator bütün tərəflər üçün bərabər şəraitin yaradılmasına və prosesin qərəzsiz aparılmasına xüsusi önəm verməlidir.
– Rəqəmsal mübahisələrin həlli sahəsinin gələcəyini necə qiymətləndirirsiniz?
– Hesab edirəm ki, yaxın illərdə rəqəmsal mübahisələrin sayı daha da artacaq. Süni intellekt, elektron ticarət, rəqəmsal maliyyə xidmətləri və virtual platformaların geniş yayılması yeni hüquqi münasibətlər formalaşdırır. Bu isə öz növbəsində yeni mübahisələrin yaranmasına səbəb olur. Ona görə də onlayn mediasiya mexanizmlərinin inkişafı, rəqəmsal hüquqi savadlılığın artırılması və innovativ həll yollarının tətbiqi xüsusi əhəmiyyət kəsb edəcək. Mediasiya institutu bu prosesdə çevik və effektiv alternativ mübahisə həlli mexanizmi kimi öz rolunu daha da gücləndirəcək.
– Müsahibəyə görə təşəkkür edirik.
– Mən təşəkkür edirəm. Ümid edirəm ki, cəmiyyətimiz mediasiyanın imkanları barədə daha çox məlumatlanacaq və mübahisələrin sülh yolu ilə həllinə üstünlük verəcək.
Ünvan: Quba şəhəri, Heydər Əliyev prospekti,
"İlqaroğlu" Business Center, II mərtəbə.
Tel.mob: (+994) 77 250.77.44, (+994) 77 450.77.44
E/ünvan:[email protected]
Şabran ofisi:
Ünvan: Şabran şəhəri, Zərifə Əliyev küç., (Şabran Məhkəməsinin qarşısı)
Tel.mob: (+994) 77 588.77.44