BAKI,AzerVoice Analitik Təhlil Mərkəzi

İranla İsrail arasında gedən müharibəni yalnız “Fordo” nüvə obyektinin taleyi ilə əlaqələndirmək – sadələşdirilmiş və yanıltıcı bir yanaşmadır. Donald Trampın Fordo kimi yeraltı nüvə obyektini məhv etmək üçün döyüş təyyarələri göndərdiyini təsəvvür etsək belə, əsas sual yaranır: sonra nə olacaq?

Trampın Yaxın Şərqə genişmiqyaslı müdaxilələrə qarşı ehtiyatlı mövqeyi nəzərə alınarsa, o, birbaşa zərbə ilə kifayətlənib bombardmançıları geri çağırar və bunu siyasi “qələbə” kimi təqdim edərdi. Lakin bu, problemin həqiqi həllimi olardı? Çətin...

İranın cavabı: Yaxınlıqdakı ABŞ bazaları və qisas imkanı

İran, hücuma məruz qalarsa, bölgədəki ABŞ qüvvələri və maraqlarına cavab zərbələri endirəcəyini dəfələrlə bəyan edib. Coğrafi yaxınlıq bu cavabın effektivliyini artırır. Bu, İranın İsrailə qarşı eyni reaksiyanı verməməsinin əsas səbəblərindən biridir: uzaqlıq və müasir hava qüvvələrinin olmaması.

İranın atəş açması isə ABŞ-ın məcburi və dağıdıcı cavabına gətirib çıxara bilər. Hətta Trampın son bəyanatlarında olduğu kimi, bu, Ali lider Əli Xameneinin hədəfə alınması ilə nəticələnə bilər.

Trampın İranı “kəsmə zərbəsi” ilə sarsıtması mümkün olsa da, bununla iş bitmir. ABŞ Mərkəzi Komandanlığı yüksək hazırlıq vəziyyətindədir və əsgərlərinin bir qismini artıq bölgədən çıxarıb. Amma bu belə, ABŞ-ı itkisiz buraxmaz, sadəcə itkiləri azalda bilər. İranın isə cavab zərbələrinə güvəni daha güclüdür.

İranın gələcəyi: Rejim süqutu və ya daha sərt diktatura?

Əgər ABŞ Fordo zərbəsi ilə kifayətlənərsə və Tehran rejimi yerində qalarsa, nəticə daha da radikallaşmış bir sistem olacaq. Lakin əgər rəhbərlik fiziki olaraq aradan götürülərsə, bu halda İranın qarşısında boşluq yaranacaq: nə yeni siyasi sistem, nə də “Sepah”dan (İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu) asılı olmayan iqtisadi struktur mövcuddur.

Bəziləri şahın oğlu Rza Pəhləvini alternativ kimi təqdim edir. Lakin onun real nüfuz dairəsi və xalq içində dəstəyi barədə ciddi şübhələr var. Bu, bir qədər İraqda ABŞ-ı işğala inandıran, lakin sonradan xalqın dəstəyini qazanmayan Əhməd Çələbi ilə müqayisə edilə bilər.

ABŞ 1991-ci ildə “Səhrada Fırtına” əməliyyatı zamanı Səddam Hüseyni devirməkdən imtina etmişdi – bu, o vaxt strateji baxımdan doğru hesab olunmuşdu. Amma 2003-cü ildə Corc Buş həmin dərsi nəzərə almadı. Tramp eyni seçim qarşısındadır: bir obyektin məhv edilməsi ilə kifayətlənmək, yoxsa rejimi tam dəyişmək?

İran xalqı “daha pis” və “ən pis” arasında sıxışıb

ABŞ sadəcə zərbə endirib geri çəkilərsə, İran rejimi bir müddət sonra daha da sərtləşərək nüvə və regional proqramlarını bərpa edəcək. Əgər rəhbərlik devrilərsə, idarəsiz və iqtisadiyyatsız bir İran qalacaq. Hər iki ssenaridə isə əziyyəti xalq çəkəcək – bütün müharibələrdə olduğu kimi.

Yekun: “Fordo” sadəcə başlanğıcdır – əsl dilemma isə ondan sonra gəlir.