#ABŞ-İran razılaşması

Çin Xarici İşlər naziri Van İ İranın suverenliyini və təhlükəsizliyini dəstəklədiklərini bildirib. Görüş BRİKS toplantısı çərçivəsində Hindistanda keçirilib. Van İ ABŞ-İran razılaşmasını bərabərlik prinsiplərinə uyğun sənəd kimi qiymətləndirib. O, sazişin Yaxın Şərqdə sülhə töhfə verəcəyini deyib. Çin İranla strateji tərəfdaşlığını vurğulayıb. Pekin sülhə yönəlmiş bütün təşəbbüsləri dəstəklədiyini bildirib. İran rəsmisi isə Çinin mövqeyinə görə təşəkkür edib.

"Körfəz dövlətləri ABŞ-İran razılaşmasını necə görür?" sualı müasir Yaxın Şərq geosiyasətinin, regional təhlükəsizlik arxitekturasının və qlobal diplomatiyanın ən mərkəzi, ən həssas mövzularından biridir. Amerika Birləşmiş Ştatlarında Donald Tramp administrasiyasının yenidən hakimiyyətə gəlməsindən sonra, Vaşinqton və Tehran arasında diplomatik kanalların gözlənilmədən aktivləşməsi və İsveçrənin Cenevrə şəhərində rəsmiləşdirilməsi nəzərdə tutulan strateji saziş, regiondakı bütün daxili balansları kökündən dəyişdirmişdir. Körfəz Əməkdaşlıq Şurası (KƏŞ) üzvü olan dövlətlər - başda Səudiyyə Ərəbistanı Krallığı, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, Qətər Dövləti, Küveyt, Oman və Bəhreyn olmaqla - bu sürətli de-eskalasiya (gərginliyin azaldılması) prosesini sadəcə kənardan izləmir, həm də bu razılaşmanın öz milli təhlükəsizliklərinə, regional nüfuz dairələrinə və gələcək iqtisadi layihələrinə verəcəyi birbaşa və dolayı təsirləri ən xırda detallarına qədər analiz edirlər.

İsrailin Baş naziri Binyamin Netanyahu hökumət üzvlərinin ABŞ Prezidenti Donald Tramp və Vaşinqtonun İranla əldə etdiyi razılaşma barədə səsləndirdiyi tənqidi fikirlərin onun şəxsi mövqeyini əks etdirmədiyini amerikalı tərəfdaşlara çatdırmağa çalışır. Məlumata görə, Netanyahu son günlər Ağ Evlə münasibətlərdə yaranan gərginliyi azaltmaq üçün bir sıra addımlar atır. Baş nazir israilli nazirlərin sosial şəbəkələrdə paylaşdıqları və ABŞ-İran razılaşmasını, eləcə də Donald Trampı hədəf alan açıqlamalarına münasibət bildirərək, həmin fikirlərin hökumət rəhbərinin rəsmi mövqeyi ilə üst-üstə düşmədiyini izah etməyə çalışıb.

İranın dondurulmuş milyardlarla dollarlıq aktivlərinin azad edilməsini nəzərdə tutan mümkün ABŞ-İran razılaşması ilə bağlı yeni detallar ortaya çıxıb. İranın Mehr agentliyinin yaydığı məlumata görə, tərəflər arasında hazırlanan memorandum layihəsi qəbul edilərsə, İranın xaricdə bloklanmış 24 milyard dollar vəsaiti 60 günlük müddət ərzində mərhələli şəkildə sərbəst buraxılacaq.

İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi Livan parlamentinin sədri və Hizbullahın baş katibinə göndərdiyi mesajlarda dəstəyini ifadə edib və Livan hökuməti, xalqı, həmçinin müqavimət hərəkatını “Müqavimət və Azadlıq Günü” münasibətilə təbrik edib. Bu addım İsrailin Livandan çıxmasının ildönümünə təsadüf edir və ABŞ Dövlət katibi Marko Rubionun tənqidlərinə cavab xarakteri daşıyır. Hazırda ABŞ-İran arasında mümkün razılaşma prosesi davam edir və müharibənin dayandırılmasını əhatə edib-etmədiyi dəqiq bilinmir. Martın 2-dən bəri münaqişə 3,000-dən çox ölüm və yüz minlərlə didərginlə nəticələnib. İran isə Livan və Hizbullahı dəstəkləyərək razılaşma prosesində onları tərk etməyəcəyini təsdiqləyib.

İranın baş danışıqçısı Məhəmməd Baqir Qalibaf və xarici işlər naziri Abbas Əraqçi ABŞ ilə potensial razılaşmanın şərtlərini müzakirə etmək üçün Dohada Qətər rəsmiləri ilə görüşlər keçirirlər. Danışıqların əsas mövzuları Hörmüz boğazı, yüksək səviyyədə zənginləşdirilmiş uran ehtiyatları və dondurulmuş İran vəsaitlərinin azad edilməsidir. Bu görüş ABŞ-İran münasibətlərində mümkün sülh və müharibənin dayandırılması istiqamətində vacib addım kimi qiymətləndirilir.