#İran-ABŞ münasibətləri

İran Prezidenti Məsud Pezeşkian memorandumun ABŞ-nin İranın hüquqlarına hörmət edib-etməyəcəyini yoxlamaq məqsədi daşıdığını bildirib. O qeyd edib ki, sənəd parlament üzvlərinin geniş dəstəyi ilə qəbul olunub. Pezeşkianın sözlərinə görə, memorandum İranın milli maraqlarını nəzərə alır. Prezident bu prosesdə Müctəba Xameneinin mühüm rol oynadığını vurğulayıb. O, sənədi aylarla davam edən danışıqların nəticəsi adlandırıb. Pezeşkian memorandumun müharibənin dayandırılmasına xidmət etdiyini bildirib. İranın bütün mümkün variantlara hazır olduğunu da qeyd edib. Prezident sənədin tam icrası halında ölkə üçün qürur mənbəyinə çevriləcəyini vurğulayıb.

İran Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü İsmayıl Bəqai ABŞ ilə münasibətlərdəki etimadsızlığın tarixi səbəblərdən qaynaqlandığını bildirib. O, bu vəziyyətin əsasının 1953-cü ildə İranda baş vermiş siyasi hadisələrə dayandığını qeyd edib. Bəqayinin sözlərinə görə, həmin hadisələr iki ölkə arasında etimadın sarsılmasına səbəb olub. İran rəsmisi etimadsızlığın dərin köklərə malik olduğunu vurğulayıb. O bildirib ki, Tehran ABŞ-yə qarşı ehtiyatlı yanaşmasını keçmiş təcrübələrə əsaslandırır. Bəqayi Vaşinqtonun İranın etimadını qazanmasının asan olmayacağını deyib. Onun fikrincə, bunun üçün uzunmüddətli və ardıcıl addımlar atılmalıdır. İran gələcək münasibətləri əməli fəaliyyət və real nəticələr əsasında qiymətləndirəcəyini bəyan edib.

Kaya Kallas ABŞ və İran arasında yaranmış gərgin vəziyyətlə bağlı açıqlama verib. Kallas bildirib ki, tərəflər hazırda “müharibə və sülh arasında olduqca təhlükəli bir zona”dadır və vəziyyətin daha da gərginləşməsi heç kimin maraqlarına uyğun deyil.

İran Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü İsmayıl Bəqai bildirib ki, Tehran və Vaşinqton hazırda mümkün anlaşma memorandumunun yekunlaşdırılması üzərində işləyirlər. Onun sözlərinə görə, son bir həftə ərzində tərəflərin mövqeləri bir-birinə yaxınlaşıb və danışıqlarda müəyyən irəliləyiş hiss olunur. Bəqai vurğulayıb ki, bəzi fikir ayrılıqları hələ də qalsa da, tərəflər çərçivə razılaşması üzərində işləməyə davam edir və yaxın günlər prosesin gələcək taleyi baxımından həlledici ola bilər.

İran Xarici İşlər Naziri Abbas Əraqçi ABŞ-ın “ziddiyyətli və həddindən artıq davranışlarını” diplomatik proseslərdə ciddi maneə hesab edib. Əraqçi Pakistan Daxili İşlər Naziri Mohsin Naqvi ilə görüşündə keçmişdəki vədlərin pozulmasının Tehranın ABŞ-a qarşı dərin etimadsızlığının səbəbi olduğunu vurğulayıb.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp “Fox News” telekanalına müsahibəsində İranla bağlı sərt açıqlamalar verərək Tehranın nüvə silahına sahib olmasına heç vaxt icazə verilməyəcəyini bildirib. Tramp İranın təqdim etdiyi təklifləri kəskin tənqid edib, həmçinin məhv edilmiş nüvə obyektlərindəki “nüvə tozu”nun təmizlənməsi üçün Tehranın ABŞ-dan yardım istədiyini iddia edib. Prezident “Project Freedom” layihəsinin genişləndirilə biləcəyini və İranın mühasirəyə alınması ilə bağlı planların nəzərdən keçirildiyini açıqlayıb. O, eyni zamanda kürd qruplaşmalarına verilən silahlarla bağlı narazılığını ifadə edərək ABŞ-ın İrana qarşı təzyiqlərinin davam edəcəyini vurğulayıb.

Donald Tramp administrasiyası İranla gərginliyin davam etdiyi bir şəraitdə Hürmüz boğazında dəniz nəqliyyatını yenidən canlandırmaq üçün beynəlxalq koalisiya formalaşdırmağa başlayıb. ABŞ Dövlət Departamentinin rəsmisi Hürmüz boğazı ilə bağlı yeni koalisiya cəhdləri barədə yayılan xəbərləri təsdiqləyib. "Wall Street Journal" (WSJ) qəzetinin ilk olaraq paylaşdığı məlumata görə, yeni yaradılan "Dəniz Yolu Azadlığı Bölməsi" (MFC) gəmilərin bu sulardan təhlükəsiz keçidini təmin etmək üçün fəaliyyət göstərəcək. Qurum real vaxt rejimində məlumat mübadiləsi, təhlükəsizlik təlimatları və koordinasiya işlərini həyata keçirəcək.

İran Prezidenti Məsud Pezeşkian ölkəsinin əvvəlki danışıqlar prosesində ABŞ və İsrailin hücumlarına məruz qaldığını xatırladaraq, bənzər cəhdlərin təkrarlanma ehtimalının hələ də qaldığını bildirib. "Fars" xəbər agentliyinin məlumatına görə, İran Prezidenti Məsud Pezeşkian ilə Belarus Prezidenti Aleksandr Lukaşenko arasında telefon danışığı baş tutub. Regional məsələlərin və ikitərəfli əlaqələrin müzakirə edildiyi görüşdə Pezeşkian rəsmi Tehranın münaqişələri dialoq və diplomatiya yolu ilə həll etmək tərəfdarı olduğunu vurğulayıb. Lakin o, acı təcrübəni də diqqətə çatdırıb: "İran məsuliyyət hissi çərçivəsində ixtilafları hər zaman diplomatiya yolu ilə həll etməyə çalışıb. Lakin danışıqlar getdiyi bir vaxtda ABŞ və İsrail iki dəfə İrana hücum etdi. Belə bir addımın yenidən atılma ehtimalı var".

ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri tərəfindən aprelin 19-da ələ keçirilən İrana məxsus "Touska" yük gəmisinin heyət üzvlərindən 6 nəfərinin sərbəst buraxıldığı bildirilib. İranın rəsmi "Tasnim" xəbər agentliyinə danışan adı açıqlanmayan rəsmi nümayəndə, gəmidə olan 28 heyət üzvündən 6-sının artıq azad edilərək İrana qayıtdığını təsdiqləyib. O, yerdə qalan 22 nəfərin də sərbəst buraxılması üçün diplomatik səylərin və rəsmi cəhdlərin davam etdiyini qeyd edib.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp "Axios" xəbər platformasına verdiyi müsahibədə İranın nüvə proqramı ilə bağlı Vaşinqtonun narahatlıqlarını tam şəkildə aradan qaldıran bir razılaşma imzalanana qədər bu ölkəyə qarşı tətbiq edilən dəniz blokadasının davam edəcəyini bildirib. Prezident Tramp Tehranın "əvvəlcə Hörmüz boğazı açılsın, nüvə razılaşması isə sonraya qalsın" şəklindəki son təklifini qəti şəkildə rədd etdiklərini vurğulayıb. O, İran tərəfinin iqtisadi vəziyyətə görə razılığa gəlmək istədiyini, lakin nüvə silahı təhlükəsi aradan qalxmadan blokadanın qaldırılmayacağını qeyd edib.