BAKI,AzerVoice Analitik Təhlil Mərkəzi

7 oktyabr hadisələrindən sonra bölgədə baş verən sürətli dəyişikliklər və dərin siyasi təlatümlər, ərəb cəmiyyətlərindəki parçalanmanı daha da aydın göstərdi. Bir tərəfdə, parlaq şüarlar altında dağıdıcı xəyallar quranlar, digər tərəfdə isə dövlətinin imkanlarını və gerçəklərini dərk edən, hüquqlardan vaz keçmədən xalqını məhvə sürükləməyən rasional yanaşmanı seçənlər var.

Bu yeni mərhələdə Suriya əsaslı dönüş nöqtəsi yaşadı. Bəşşar Əsəd rejiminin süqutu və İran layihəsinin bölgədəki iflası, Livanın sabiq baş naziri Fuad Sinyoranın sözləri ilə desək, "Berlin divarının yıxılması"na bənzər bir geosiyasi dəyişiklikdir.

Cəmi altı ay ərzində yeni Suriya qurulmağa başladı. ABŞ və Avropa İttifaqı Suriyaya qarşı tətbiq edilən sanksiyaları ləğv etdi və Dəməşq Ərəb dünyasındakı "mötədil qüvvələr ittifaqı"nın mərkəzinə çevrildi. Prezident Əhməd Şəraa tərəfindən səsləndirilən konstruktiv və barışa çağıran ritorika, bütün bölgədə və beynəlxalq aləmdə müsbət qarşılandı. Suriyanın hərtərəfli inşasında Səudiyyə Ərəbistanı, Qətər, Türkiyə və İordaniyanın verdiyi dəstək, bu yeni mərhələnin uğurla başlamasına şərait yaratdı.

Lakin bu böyük dəyişikliklərin fonunda, Suriyanın ən yaxın qonşusu olan Livanın hələ də nə qərara gəldiyi və ya qərar versə belə, onu həyata keçirmək iradəsi ortaya qoyub-qoymadığı qaranlıq qalır.

Livan qərar verməyə məcburdur – zaman daralır

İsrailin Livana son hərbi hücumu Hizbullahın hərbi və komanda strukturlarına böyük zərbə vurdu. Hərəkatın silahlı qanadı sünii nəfəs aparatına bağlı vəziyyətindədir. Qeyri-müəyyənlik isə davam edir. Artıq “Hizbullah silahı daxili məsələdir” kimi bəhanələr qəbul edilmir. Çünki bu silah həm Suriyada, həm Yəməndə, həm də İraqda günahsız insanların qanına bulaşıb, Səudiyyə Ərəbistanında terror əməliyyatlarını dəstəkləyib.

Suriya-Livan münasibətlərində köhnə ritorika davam edir

Suriya ilə münasibətlərdə bəzi livanlı siyasi aktorlar bu yeni dövrü dərk etməyib. Livan mediasında və bəzi siyasi dairələrdə "yeni Suriya"ya qarşı hələ də təhrik və qaralama kampaniyaları davam edir. İki ölkə arasında həll olunmamış çoxsaylı məsələlər var, lakin Livan tərəfi hələ də son 14 ilin reallıqlarını nəzərə almadan köhnə ritorikanı davam etdirir.

Livan haqlı olaraq Bəşşar rejiminin Beyrutda törətdiyi cinayətlərə görə cavabdehlik tələb edir. Bu, hüquqi və mənəvi baxımdan zəruridir. Ancaq eyni prinsiplərlə, Suriyada günahsız insanlara qarşı zorakılıq törətmiş və hazırda Livan parlamentində təmsil olunan qrupların da məsuliyyətə cəlb olunmasını istəyir.

Qarşılıqlı məsuliyyət və real addımlar

Livan Suriyada saxlanılan itkin vətəndaşlarının aqibətinin müəyyənləşdirilməsini tələb edir – bu da tam haqlıdır. Amma digər tərəfdən, Suriyada inqilabla bağlı tutulan və hazırda Livan həbsxanalarında olan onlarla insanın taleyi illərlə çözülməmiş qalır. Sabir baş nazir Miqatinin Dəməşqə etdiyi səfərdən sonra bu şəxslərin azad olunması ilə bağlı razılıq əldə olunsa da, icra hələ də gecikir.
Suriyalıların Livan banklarında dondurulmuş əmanətləri, sərhədin müəyyənləşdirilməsi məsələsi, Livandan Suriyaya yönəlik təhrikedici ritorika və digər çətinliklər hələ də həllini tapmayıb.

Suriyadakı dəyişiklikləri qəbul etməkdən başqa yol yoxdur

Suriya artıq regionda və beynəlxalq səviyyədə yeni bir mərhələyə qədəm qoyub. Dəməşq bu gün bölgənin mərkəzlərindən birinə çevrilir və onun rolu artmaqdadır. Coğrafiya dəyişmir, amma siyasət dəyişir. Bu dəyişiklikdən kənarda qalmaq Livan üçün riskli ola bilər.

Artıq bəhanələrin və ideoloji don geyindirilmiş mövqelərin dövrü başa çatır. “Hizbullah” silahına dini və məzhəbi əsaslarla bəraət qazandırmaq sadəcə ölkəni dalana aparır. Qərar vermək və bu yeni mərhələyə uyğunlaşmaq zamanıdır.