Təcrübəli bir jurnalisti hadisənin pərdəarxasını araşdırmağa sövq etmək üçün sadəcə bircə maraqlı hekayə kifayətdir. Əgər qarşınızdakı şəxs öz daxilində iki fərqli maraqlı hekayəni eyni anda daşıyırsa, bu araşdırma istəyi daha da dözülməz bir hal alır. Bu dəfə də olduqca maraqlı bir mpvzuya toxunmaq istərdik. Söhbət Anis Nəqqaşı adlı gəncdən gedəcək. Bu gənc livanlı hələ çox erkən yaşlarında FƏTH hərəkatının daxilindəki "Tələbə Taboru"na qoşulmuş, sonradan isə hərəkatın Mərkəzi Komitəsinin üzvü Xəlil əl-Vəzirin ("Əbu Cihad") birbaşa himayəsi altında fəaliyyət göstərmişdi.

11 fevral 1979-cu ildə İran inqilabının qələbəsinin elan edilməsindən bir həftə sonra Tehrandan bütün dünyaya tarixi fotoşəkil yayılacaqdı. Bu şəkillər sonradan regionda baş verəcək fırtınaları, o cümlədən "Əqsa tufanı" əməliyyatını və onun üzərindəki İranın birbaşa daxili barmaq izlərini anlamaq baxımından əvəzsiz qaynaq rolunu oynayır. Şəkildə sadə bir xalçanın üzərində elə iki şəxs əyləşib ki, regionun yaxın tarixini onların hekayələrinə dərindən toxunmadan qətiyyətlə yazmaq qeyri-mümkündür. Onlardan birincisi İran inqilabının ali rəhbəri Ayətullah Xomeyni, ikincisi isə müasir Fələstin müqavimət hərəkatının rəhbəri Yasir Ərafatdır.

Livan Prezidenti Jozef Aun və "Hizbullah" arasında ölkə adından kimin danışıqlar aparacağı ilə bağlı alovlanan ritorik müharibə və İsrailin artan hücumları Livanın siyasi rəhbərliyinin görüşlərinin təxirə salınmasına səbəb olub. Prezident Aun, parlament sədri Nəbih Bərri və Baş nazir Navvaf Salam arasındakı planlaşdırılan görüş gərginliyi azaltmaq üçün diplomatik təmaslar nəticə verənədək təxirə salınıb.

Livan və İsrail arasında danışıqların aparılması ilk dəfə baş verən hadisə deyil. Lakin hər dəfə bu mövzu gündəmə gələndə fərqli daxili və regional balansları əks etdirir. 2026-cı il danışıqlarının konteksti 1982 və 1983-cü illərdən köklü şəkildə fərqlənir.Hazırkı danışıqlarla 42 il əvvəlki danışıqlar arasında hansı fərq var? 1982-ci ildə İsrail ordusu Livanı Beyruta qədər işğal etmişdi. Fələstin Azadlıq Təşkilatı (FAT) ölkədən çıxarılmış, lakin 1976-cı ildə daxil olan Suriya ordusu orada qalmışdı. Tehranın qərarı və Dəməşqin yardımı ilə 1982-ci ilin iyununda əsası qoyulan "Hizbullah"ın o zaman böyük bir rolu yox idi. Bəzi qüvvələrə elə gəlirdi ki, güc balansı yeni bir siyasi kursa imkan verir. İsrail rəhbərliyi, Menahem Begin və Ariel Şaron 1982-ci ildə seçilmiş prezident Bəşir Cəmayıl ilə sülh sazişinin imzalanması üçün gizli əlaqə kanalları açmışdılar.

Birləşmiş Ştatlar və İran arasında 38 günlük birbaşa hərbi qarşıdurmadan sonra elan edilən atəşkəs zahirən diplomatiyanın qələbəsi kimi görünsə də, mahiyyət etibarilə itkilər və ziddiyyətlərlə yüklənmiş bir "döyüşçü fasiləsi"nə daha yaxındır. "Tarixi qələbə" elan etməyə tələsən İran rəsmiləri yaxşı bilirlər ki, bu bəyanat strateji reallıqdan daha çox daxili istehlaka yönəlib; belə ki, Tehran bu raunddan tükənmiş hərbi imkanlar, darmadağın edilmiş donanma, sıradan çıxmış müdafiə sistemləri, zədələnmiş infrastruktur və sanksiyaların, ardıcıl zərbələrin ağırlığı altında sarsılan iqtisadiyyatla çıxıb. Qarşı tərəfdə isə Vaşinqton özünü bəndlərinin yozulmasında əsaslı fərqlərlə dolu bir atəşkəs qarşısında görür ki, bu da sazişin nə dərəcədə davamlı olacağı sualını təcili və qanunauyğun edir.

Müctəba Xameneinin fevralın 28-də Amerika-İsrail zərbəsi nəticəsində öldürülən atasının xələfi kimi "Ali Rəhbər" təyin edilməsindən bəri o, hələ də ictimaiyyət qarşısına çıxmayıb. Lakin buna baxmayaraq müharibə zamanı qərarın kimin əlində olduğu haqda sualları fonunda İran rejimi hələ də ayaqdadır. Sistemin sağ qalması indi əsas şəxslərdən asılıdır; bunlar "İnqlab Keşikçiləri"nin rəhbəri ilə yanaşı, hər ikisi "Keşikçilər" korpusundan gələn Ali Milli Təhlükəsizlik Şurasının sədri və parlament sədridir.

İsrailin Beyrut və digər bölgələrə müharibənin başlanğıcından bəri ən şiddətli hücumu — bir neçə dəqiqə ərzində yüz hava zərbəsi endirməsi ilə əsas sual artıq Livanın "İran atəşkəsinə" daxil olub-olmaması deyil. Əsas sual budur: Niyə İsrail, Pakistanın vasitəçiliyi ilə əldə olunan bu atəşkəsə sadiq olmadığını günün günorta çağı, heç bir xəbərdarlıq etmədən 100-dən çox ölü və 800-dən çox yaralı ilə nəticələnən bir qırğın törədərək nümayiş etdirdi?

ABŞ və İsrailin İrana qarşı müharibəsinin başlamasından cəmi iki gün sonra, Tehran hərbi cəhətdən ondan üstün olan rəqibi qarşısında sağ qalmaq üçün münaqişənin miqyasını genişləndirmək strategiyasına əl atdı. Bu çərçivədə İran Livandakı proksisi olan "Hizbullah"ı döyüşə çağırdı. Lakin bu müharibəyə qoşulmaq, hər tərəfdən sıxışdırılan qruplaşmanın taleyini necə həll edəcək sualına Tehrandan hələ də rəsmi nə də qeyri rəsmi cavab var. İran üçün sona qədər vuruşmağa - əslində isə son livanlını belə qurban etməyə - hazır olan Hizbullah savaşda qalib gələcəyini iddia edir. Hələ də “Zillətin onlardan uzaq” olduğunu söyləyərək İsrail məngənəsində sıxılmağa davam edir.

Livan özünü növbəti dəfə çoxşaxəli bir çıxılmaz vəziyyətdə tapıb. Vətəndaşlarının əksəriyyətinin dili ilə desək, ölkə özünün seçmədiyi bir müharibəyə sürüklənib. Bu çıxılmaz vəziyyət, müxtəlif tayfa qruplarına öz müstəqil xarici siyasətlərini yürütmək, "öz ordularına" və paralel sosial institutlarına sahib olmaq hüququ verən daxili parçalanmanı daha da dərinləşdirir. Belə ki, hökumətdə təmsil olunan "Şiə İkiliyi" (Hizbullah və Amal), elə həmin hökumətin Xarici İşlər Nazirliyinin İran səfirinin akkreditasiyasını ləğv etmək barədə qərarını rədd edir.

"Hizbullah"ın Baş katibi Naim Qasım 30 iyul 2025-ci ildə, qrup liderlərindən Fuad Şükürün sui-qəsdinin ildönümündə bu ifadəni yüksək tonla işlədərək, təşkilatın İsrailə qarşı mövqeyinin sarsılmazlığını və müqavimət seçimini vurğulamışdı. ABŞ-ın bölgədəki hərbi yığınağının artması və Prezident Trampın İranın Ali Rəhbəri Əli Xameneyini hədəf alan sui-qəsd təhdidləri fonunda Naim Qasımın 26 yanvar 2026-cı il tarixindəki mövqeyi aydın idi: "Hizbullah Trampın təhdidlərinə qarşı bütün tədbirlər və hazırlıqlarla müqavimət göstərəcək, çünki İmam Xameneyiyə toxunmaq bölgədə və dünyada sabitliyin sui-qəsdi deməkdir".

ABŞ-ın nüfuzlu "The Wall Street Journal" (WSJ) qəzeti İsrailin yüksək rütbəli hərbi rəhbərliyinə istinadən xəbər verir ki, Təl-Əviv Livan cəbhəsində hərbi əməliyyatların intensivliyini artırmaq niyyətindədir. VOA xəbər verir ki, İsrail generallarının sözlərinə görə, ordunun qarşısında duran başlıca vəzifə "Hizbullah" qruplaşmasına bərpası mümkün olmayan zərbələr endirməkdir.

Livan hökumətinin başçısı hakim Nəvaf Salam ,Beyrut İsrailin Livana qarşı müharibəsini dayandırmaq, bunun ümumilikdə livanlılara, xüsusən də məcburi köçkünlərə göstərdiyi fəlakətli təsirləri azaltmaq üçün siyasi və diplomatik müstəvidə əlindən gələni edir. Baş nazir Salam qeyd edib ki, diplomatik səylər hələ arzulanan nəticəni verməyib. Buna səbəb Livanın vəziyyətinin regiondakı böhranlar və davam edən müharibə ilə bağlı olmasıdır.