BAKI,AzerVoice Analitik Təhlil Mərkəzi

Ortaq Tarix və Vahid Kimlik Suriyada ərəblər və kürdlər arasındakı inteqrasiya köklü və dərindir. Bu, 1260-cı ildə monqollara qarşı qazanılan Eyn Calut zəfərində olduğu kimi, eyni məqsəd uğrunda birləşən xalqların tarixidir. Bu tarix elə bir toxumadır ki, orada ərəbi digərindən ayırmaq qeyri-mümkündür. Suriya və İraq torpaqlarında 15-dən çox sivilizasiya yaşamış və bu gün mövcud olan sarsılmaz milli birliyi formalaşdırmışdır.

Suriyanın etnik bir tərkib üzərində qurulduğunu iddia etmək böyük xətadır. Çünki kürd, türkmən, aşuri və aramilər vahid bir vətənpərvər Suriya xalqıdır. Burada hakim olan "ərəbçilik" faktoru irqi deyil; bir mədəniyyət, düşüncə və dil birliyidir. Məsələn, görkəmli alim Məhəmməd Kürd Əli Ərəb Dili Akademiyasına rəhbərlik edərkən özünü kürd kimi deyil, ərəb birliyinin carçısı kimi təqdim edirdi. Eynilə İbrahim Hənano da özünü yalnız suriyalı və ərəb ruhlu bir mübariz kimi görürdü.

Dövlət İdarəçiliyində Kürd Əsilli Şəxsiyyətlər Suriya tarixində mənşəyi kürd olan bir çox şəxsiyyət dövlətin ən yüksək postlarında xidmət etmişdir. Məsələn, 1946-cı ildə müstəqillikdən sonra ordunun komandanı olmuş Hüsni əz-Zəim kürd əsilli idi və prezident postunu tutanda da özünü ərəb dünyasının bir parçası olan Suriyanın rəhbəri kimi aparırdı. Baş nazir Möhsin əl-Bərazi və Baş Qərargah rəisi Tofiq Nizaməddin də bu qəbildəndir. Suriya konstitusiyalarında "Suriya ərəb ölkəsidir və ərəb ümmətinin bir parçasıdır" maddəsi hər zaman mövcud olmuş və bu şəxsiyyətlər həmin konstitusiyaya sadiqliklə xidmət etmişlər. Hətta məşhur din xadimləri Şeyx Əhməd Kəftaro və Məhəmməd Ramazan əl-Buti də öz kürd köklərinə baxmayaraq, İslam və ərəb mədəniyyətinin ən böyük müdafiəçiləri olmuşlar.

Rəqqa, Deyr əz-Zor və Həsəkəni əhatə edən Cəzirə bölgəsində kürdlərin nisbəti ümumi əhaliyə nisbətdə təxminən 3% civarındadır. 1960-cı illərdə xristian və ərəb əhalinin iqtisadi səbəblərdən ABŞ və Avropaya köçməsi ilə Türkiyənin cənubundan gələn kürd qrupları bu ərazilərdə məskunlaşmağa başlamışdır. 1962-ci il siyahıyaalınması zamanı dövlət bu insanların bir çoxunun Türkiyədən miqrasiya etdiyini əsas gətirərək onlara vətəndaşlıq verməmişdi. Sonradan "Bəəs" partiyasının hakimiyyəti dövründə bu bölgələrdə "ərəbləşdirmə" siyasəti gücləndi, çünki artıq qonşu ölkələrdə – İraq, İran və Türkiyədə kürd məsələsi silahlı münaqişə müstəvisinə keçmişdi.

İranda 1946-cı ildə qısaömürlü Məhabad Cümhuriyyəti, Türkiyədə isə PKK-nın silahlı mübarizəsi ( terror aktları) kürd hərəkatlarını alovlandırdı. İraqda isə Barzani ailəsinin rəhbərliyi ilə onillərlə davam edən üsyanlar nəticəsində Şimali İraqda muxtariyyət əldə edildi. Lakin Suriyada vəziyyət fərqli idi. 2011-ci il hadisələrinə qədər Suriyada separatçı bir kürd hərəkatı mövcud deyildi.

Suriya Böhranı və "QSD" Faktoru

2011-ci ildən sonra yaranan hakimiyyət boşluğundan istifadə edən bəzi qüvvələr PKK-nın bir qolu olaraq "QSD" (Suriya Demokratik Qüvvələri) adlı hərbi birləşmə yaratdılar. Onlar beynəlxalq koalisiyanın "İŞİD" ilə mübarizəsindən yararlanaraq əslində ərəb torpaqları olan əraziləri ələ keçirdilər. Rəqqa və Deyr əz-Zorda kürd əhalisi demək olar ki, yoxdur, Həsəkədə isə cəmi 20%-dir. Buna görə də "QSD" öz ordusunu ərəb gənclərini məcburi silahaltına almaqla formalaşdırıb, lakin rəhbərlik Qəndil dağlarından gələnlərin əlindədir. Onlar milli vəhdəti müdafiə edən Mişel Təmo kimi dürüst kürd liderlərini qətlə yetirərək separatçı siyasət yürüdürlər.

Tarixən və bu gün Suriyada və eləcə də Türkiyə və İraqda "kürd məsələsi" deyilən bir problem olmayıb. Bu, sonradan süni şəkildə daxil edilmiş bir mövzudur. Suriya kürdləri dövlətin ayrılmaz parçasıdır. Suriya vahid, mədəniyyəti ərəb və islam olan, heç vaxt irqçiliyə yol verməyən bir ölkədir.