#SEPAH

İsrail İran İnqilab Keşikçiləri Korpusunun (SEPAH) Hərbi Dəniz Qüvvələrinin komandanı Əlirza Tənqsirinin hava zərbəsi nəticəsində öldürüldüyünü açıqlayıb. Nazirin sözlərinə görə, Tənqsiri Hörmüz boğazında gəmilərin hərəkətini məhdudlaşdıran hücumların təşkilinə rəhbərlik edirdi. O qeyd edib ki, bu əməliyyat İranın yüksək rütbəli hərbi rəhbərliyinə “açıq mesaj” xarakteri daşıyır.

Regionda bir tərəfdən İran, digər tərəfdən isə Amerika Birləşmiş Ştatları və İsrail arasında görünməmiş bir müharibə yaşanarkən, dörd Körfəz ölkəsi – Qətər, Küveyt, Bəhreyn və Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri (BƏƏ) illərdir mülki və ticari örtük altında "yatan" və müharibə zamanı hərəkətə keçməyə başlayan İranın "İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu" (SEPAH) və Livandakı "Hizbullah"a bağlı qrupların dağıdıldığını elan edirlər.

Bundan qırx il əvvəl Pol Kennedi “Böyük dövlətlərin yüksəlişi və tənəzzülü... 1500-cü ildən 2000-ci ilə qədər” adlı görkəmli kitabını nəşr etdirdi. O, bu kitabda imperiyaların yüksəliş və süqut səbəblərindən bəhs edərək xəbərdarlıq edirdi ki, hər hansı bir böyük güc öz resursları, imkanları və daxili məhsuldarlığı arasında tarazlıq yarada bilməsə, gec-tez tənəzzül mərhələsinə qədəm qoyacaqdır. Kitabda bəhs edilən qədim böyük dövlətlərdən asılı olmayaraq, biz XX əsrdə Osmanlı, Britaniya və Rusiya/Sovet imperiyalarının süqutunun, o cümlədən Almaniya və Yaponiya cəhdlərinin qırılmasının şahidi olduq.

Hazırda davam edən genişmiqyaslı ABŞ-İsrail-İran müharibəsinin nəticələri ilə bağlı suallara cavab vermək asan deyil. İranın itkiləri hər keçən gün artır və Tehran rejiminin dözümlülük qabiliyyəti ciddi sınaq qarşısındadır. Müharibənin bu və ya növbəti mərhələsində nələrin baş verəcəyi isə rejimin daxili birliyini nə dərəcədə qoruya biləcəyindən asılıdır.

ABŞ-ın İranın Xarq adasına endirdiyi zərbənin səbəbləri regionda geniş müzakirə olunur. ABŞ tərəfi hücum zamanı İranın əsas neft obyektlərini hədəfə almayıb. Bununla belə, Xarq adasının ölkənin əsas neft ixrac terminalı olması səbəbindən bu əməliyyat Tehrana strateji xəbərdarlıq kimi qiymətləndirilir.

İranın İnqilab Keşikçiləri Korpusu (SEPAH) ötən gecədən etibarən ölkənin hava məkanında kəşfiyyat uçuşları həyata keçirən İsrailə məxsus iki müasir pilotsuz uçuş aparatının (PUA) zərərsizləşdirildiyini açıqlayıb. Yarı-rəsmi "Fars" xəbər agentliyinin məlumatına görə, PUA-lardan biri paytaxt Tehran, digəri isə Buşəhr əyalətinin Cem şəhəri səmasında ölkənin hava hücumundan müdafiə sistemləri tərəfindən hədəfə alınıb. Vurulan aparatlardan birinin İsrail istehsalı olan "Hermes", digərinin isə "Heron" tipli olduğu bildirilir.

İran hazırkı münaqişəyə struktur baxımından tükənmiş bir vəziyyətdə daxil olub. İllərlə davam edən sanksiyalar onun iqtisadiyyatına ciddi ziyan vurub, 2023-cü il 7 oktyabr hücumlarından sonra İsrail və ABŞ-la ardıcıl toqquşmalar səbəbindən isə bir vaxtlar ən mühüm nüfuz alətlərindən sayılan regional vəkil şəbəkəsinin effektivliyi azalıb. Daxildə isə illərlə davam edən repressiyalar və iqtisadi tənəzzüldən sonra İslam Respublikasına qarşı xalqın narazılığı artıb, Əli Xameneinin islahat tələblərinə dəfələrlə məhəl qoymaması bu narazılığı daha da şiddətləndirib. Buna görə də bir çox müşahidəçilərə elə gəlirdi ki, bu amillər tək bir nəticəyə aparır: uzun bir müharibə rejimin süqutu ilə nəticələnə bilər.