Hindistanın Baş naziri Narendra Modinin fevral ayının sonunda, İsrail və ABŞ-ın İrana qarşı birgə hava hücumlarından cəmi üç gün əvvəl İsrail Knessetində çıxış edən sonuncu beynəlxalq lider olması təsadüfi bir detal deyil. Xatırladaq ki, həmin hücumların ilk günündə Ali rəhbər Əli Xamenei və bir qrup yüksək rütbəli hərbi-təhlükəsizlik rəhbəri hədəf alınmışdı.

2026-cı ilin əvvəllərində Ərəb körfəzinin səmasını işıqlandıran hərbi parıltılar sadəcə taktiki zərbələr deyil, eyni zamanda struktur maliyyə transformasiyasının erkən xəbərdarlıq siqnallarıdır. Ağ Ev "Epik Qəzəb" (Epic Fury) əməliyyatını zəruri təhlükəsizlik müdaxiləsi kimi qələmə verməyə çalışsa da, tənqidi analitik qeydlər göstərir ki, baş verənlər "petrodollar müharibəsi" nəzəriyyəsinin ən son fəslidir. Artıq əlli ildən çoxdur ki, ABŞ dollarının qlobal hegemonluğu yazılmamış tək bir qaydaya söykənir: neft dollarla ticarət edilməlidir. Bu gün bir çox ölkənin enerji axını ilə ABŞ valyutası arasındakı tarixi bağlılığı qırmaq cəhdləri fonunda bu qayda özünün ən sərt sınağı ilə üz-üzədir.

Regional balanslar və ABŞ-ın "Səhranın fırtınası" müharibəsində özü üçün müəyyən etdiyi strateji hədəflərdən daha artıq proseslərə cəlb olunmaq istəməməsi İraq rejimini ayaqda saxlayan amillərin başında gəlirdi; yoxsa rejimin öz gücü və ya çökməyə qarşı dayanıqlılığı heç bir şəkildə faktor deyildi. Lakin bütün bunlara baxmayaraq, İraq rejimi öz mövcudluğunu qorumasını həm özü, həm də İraq və iraqlılar üçün mütləq bir "qələbə" hesab etdi.

Müharibənin başlanğıcından bəri İran tərəfindən buraxılan raket və pilotsuz uçuş aparatlarının (PUA) statistik təhlili göstərir ki, Tehranın hədəflərinin təxminən 83 faizi ərəb Körfəz ölkələri, cəmi 17 faizi isə İsrail olub. Bu rəqəmlər İranın "İsrailə qarşı müharibə" ritorikasının arxasında əslində regionun sabitliyini və enerji təhlükəsizliyini hədəf aldığını ortaya qoyur.

Amerika-İsrail İctimai İşlər Komitəsi (AIPAC), Demokratlar Partiyası daxilində ona qarşı yönəlmiş və getdikcə artan "imtina" dalğasına cavab verib. Bu, 2028-ci il ABŞ prezident seçkiləri üçün namizədliyi hallanan bir çox tanınmış şəxsin təşkilatdan hər hansı bir dəstək almağı rədd etmələrindən sonra baş verib ki, bu da "The Times of Israel" qəzetinin yazdığına görə, partiya daxilində İsraillə açıq şəkildə eyni cərgədə görünməyin yaratdığı siyasi narahatlığın nə dərəcədə genişləndiyini əks etdirir.

Beynəlxalq ictimaiyyət ABŞ və İran arasında keçirilən ilk raund danışıqların nəticələrini böyük maraqla gözləyir. Ekspertlər bu mərhələni həlledici, lakin təhlükəli adlandırırlar. Danışıqlar fonunda baş verən siyasi və hərbi manevrlər tərəflər arasındakı uçurumun nə dərəcədə dərin olduğunu göstərir. Hörmüz boğazı və İranın nüvə proqramı hələ də ixtilafın mərkəzindədir.

Məhəmməd Baqir Qalibaf bir çox məqamlarda Əli Laricaninin xələfidir, lakin o, sağlığında yaxın olduğu Ali Rəhbər Əli Xameneyinin xələfi olmayacaq. Çünki "Vəliyyi-fəqih"in xələfi mütləq "Ayətullah" rütbəli din xadimi olmalıdır, Qalibafın isə ali dini təhsili yoxdur. Hazırda Parlament sədri olan Qalibaf, ABŞ Prezidenti Donald Trampın adını çəkmədən birbaşa danışıqlara çağırdığı şəxsə çevrilib. Bu, onu İranın gələcək liderliyinə ən güclü namizəd edir – təbii ki, əgər gələcəkdə vəziyyət dəyişməsə və o, "azmış" bir raketin və ya daxili sui-qəsdin qurbanı olmasa.

ABŞ-dakı bir çox Evangelist xristian üçün Yaxın Şərqdəki müharibələr sadəcə geosiyasi qarşıdurma deyil, onların inandığı "zamanın sonu" (axırzaman) rəvayətinin bir hissəsidir. ABŞ Dövlət katibi Marko Rubio İranın "teokratik" rejimindən narazı olan dünyəvi bir diplomat obrazında çıxış edərək, İran liderlərini geosiyasi qərarlarını dini baxışlara əsaslanaraq verən radikal şiə ruhaniləri adlandırır. Müdafiə naziri Pit Heqset isə İran kimi "İslam xulyaları"na qapılmış rejimlərin nüvə silahına sahib olmasının yolverilməz olduğunu bəyan edir.

Livan özünü növbəti dəfə çoxşaxəli bir çıxılmaz vəziyyətdə tapıb. Vətəndaşlarının əksəriyyətinin dili ilə desək, ölkə özünün seçmədiyi bir müharibəyə sürüklənib. Bu çıxılmaz vəziyyət, müxtəlif tayfa qruplarına öz müstəqil xarici siyasətlərini yürütmək, "öz ordularına" və paralel sosial institutlarına sahib olmaq hüququ verən daxili parçalanmanı daha da dərinləşdirir. Belə ki, hökumətdə təmsil olunan "Şiə İkiliyi" (Hizbullah və Amal), elə həmin hökumətin Xarici İşlər Nazirliyinin İran səfirinin akkreditasiyasını ləğv etmək barədə qərarını rədd edir.

"Hizbullah"ın Baş katibi Naim Qasım 30 iyul 2025-ci ildə, qrup liderlərindən Fuad Şükürün sui-qəsdinin ildönümündə bu ifadəni yüksək tonla işlədərək, təşkilatın İsrailə qarşı mövqeyinin sarsılmazlığını və müqavimət seçimini vurğulamışdı. ABŞ-ın bölgədəki hərbi yığınağının artması və Prezident Trampın İranın Ali Rəhbəri Əli Xameneyini hədəf alan sui-qəsd təhdidləri fonunda Naim Qasımın 26 yanvar 2026-cı il tarixindəki mövqeyi aydın idi: "Hizbullah Trampın təhdidlərinə qarşı bütün tədbirlər və hazırlıqlarla müqavimət göstərəcək, çünki İmam Xameneyiyə toxunmaq bölgədə və dünyada sabitliyin sui-qəsdi deməkdir".

Hazırda Tehranda Əli Laricaninin xələfi kimi Məhəmməd Baqir Zülqədrin şəxsiyyəti ön plana çıxır. O, hərbi təzyiqlərin daxili çağırışlarla kəsişdiyi mürəkkəb bir təhlükəsizlik mərhələsini necə idarə edəcəyi ilə bağlı böyük maraq və gözləntilər fonunda İran sisteminin ən həssas vəzifələrindən birini təhvil alır.

İrana qarşı davam edən hazırkı müharibə ilə paralel olaraq, Türkiyə olduqca narahat siyasi və təhlükəsizlik dövrü yaşayır. Qərar qəbul etmə mərkəzinə yaxın dairələr və "dərin dövlət"ə yaxın olan siyasi qüvvələr, regionda baş verəcək geosiyasi transformasiyalar Türkiyənin regional bütövlükdəki roluna və mövqeyinə təsir edəcəyindən ehtiyatlanırlar.