İranın kiçik Xark adası bir tərəfdən ABŞ və İsrail, digər tərəfdən isə İran arasında davam edən müharibənin gedişatı ilə bağlı Qərbdə aparılan müzakirələrin mərkəzində dayanır. Bir sıra Qərb qəzetlərinin bu adanı və onun əhəmiyyətini işıqlandırması göstərir ki, bura ABŞ-İran münaqişəsində həlledici nöqtələrdən birini təmsil edə bilər.

Onilliklər ərzində ABŞ-ın İrana quru hücumu ehtimalı, idarəolunmaz fəsadları və hədsiz yüksək xərcləri səbəbindən "qırmızı xətt" hesab olunurdu. Lakin bu gün ABŞ-İsrail koalisiyasının İrana qarşı apardığı müharibənin şiddətlənməsi ilə dünən qeyri-mümkün görünənlər bu gün real ehtimala çevrilir. Artıq müzakirələr hücumun olub-olmayacağı deyil, onun haradan başlayacağı və strateji qazanc gətirib-gətirməyəcəyi ətrafında gedir.

İranın Lİvandakı səfirinin ölkədən çıxarılması məsələsi və onun Livan hökumətinin qərarına tabe olmaqdan imtina etməsi dövlətlərarası diplomatik münasibətlərdə bənzərinə az rast gəlinən hallardan biri hesab olunur. Lakin tarixdə buna bənzər hadisələr müəyyən dərəcədə baş verib: məsələn, 1983-cü ildə Livan və İran arasındakı diplomatik böhran, 1984 və 2011-ci illərdə Birləşmiş Krallıq ilə Liviya arasındakı gərginlik, habelə 2023-cü ildə Niger ilə Fransa arasındakı qarşıdurma.

Müharibənin dördüncü həftəsində ABŞ və İsrailin İrana qarşı apardığı müharibəni təhlil edən müəllif Yonatan Toval, Amerika və İsrail rəhbərliyinin düşüncə tərzi, onların təsir etməyə çalışdıqları insanlar və cəmiyyətləri nə dərəcədə anlaması barədə dərin suallar ortaya qoyur.

İsrail hakimiyyətinin mübarək Məscidül-Əqsanı bağlaması ikinci ayına daxil olur. Bu müddətdə İsrail tərəfin mövcud vəziyyəti (status-kvo) dəyişmək, yeni faktiki reallıqlar tətbiq etmək, məkanı yəhudiləşdirmək və İslam Vəqfləri İdarəsinin səlahiyyətlərini sıradan çıxarmaq cəhdləri ilə bağlı ciddi xəbərdarlıqlar edilir.

Suriya İran müharibəsindən udacaq, yoxsa uduzacaq? Dəməşq özünü yeni bir sınaq qarşısında tapıb. O, müxtəlif döyüşlərin arasında sıxılıb qalıb: qərb sərhədlərində İsrailin Livandakı "Hizbullah"a qarşı müharibəsi, şərqdə isə İraqda silahlı qruplaşmalarla dövlət arasında artan gərginlik. Suriya səmalarında isə İsrail təyyarələri ilə İran raketləri və PUA-ları arasında "atəş kəsişməsi" (atəş xətlərinin kəsişməsi) baş verir.

"Le Nouvel Obs" jurnalı Şərqdə başlayan və artıq ikinci ayına qədər uzanan ABŞ-İsrail-İran müharibəsinin hərbi, siyasi və iqtisadi ölçülərini təhlil edən 5 əsas sualı gündəmə gətirib. 28 fevral 2026-cı ildə başlayan və ilk zərbələrdə İranın Ali rəhbəri Əli Xameneinin ölümü ilə nəticələnən bu müharibə hələ də qlobal təhlükəsizlik və enerji bazarları üçün ən böyük təhdid olaraq qalır.

İsrail Baş naziri Binyamin Netanyahunun İrana qarşı müharibənin başlanğıcında etdiyi qətiyyətli çıxışdan bir ay keçir. O vaxt Netanyahu hərbi əməliyyatın məqsədinin Tehran rejiminin təmsil etdiyi "mövcudluq təhlükəsi"ni aradan qaldırmaq olduğunu bildirmiş və İran xalqını rejimi devirmək üçün hərəkətə keçməyə çağırmışdı.

İtalyan filosofu Antonio Qramşi 1930-cu ildə yazırdı: "Köhnə dünya ölür, yenisi isə doğulmaq üçün mübarizə aparır". Qramşinin marksist baxışlarına baxmayaraq, o, özünü "Tramp dövrü"nün ruhuna yaxın hiss edərdi. Burada "köhnə dünya" – ABŞ-ın İkinci Dünya Müharibəsindən sonra Qərbdə qurduğu, Soyuq Müharibədəki qələbəsindən sonra isə dünyaya yaydığı beynəlxalq sistemdir. Bu layihə müəyyən qədər sülh, rifah və azadlıq təmin edərək dünyanı dəyişdirdi. Lakin bu köhnə sistem bu gün öz missiyasını tükəndirib.

Yaxın Şərqdə davam edən genişmiqyaslı gərginlik fonunda ən çox müzakirə olunan suallardan biri İsrailin regionda mütləq hegemonluq qurmaq imkanıdır. Ekspertlərin fikrincə İsrailin hərbi və texnoloji üstünlüyü onu "məhv etmək" iqtidarında etsə də, bu, heç də regiona "nəzarət etmək" mənasına gəlmir. Regionun gələcəyi şahmat taxtasındakı fiqurlarla deyil, milyonlarla insanın iradəsi ilə formalaşacaq.

ABŞ və İsrailin İrana qarşı müharibəsinin başlamasından cəmi iki gün sonra, Tehran hərbi cəhətdən ondan üstün olan rəqibi qarşısında sağ qalmaq üçün münaqişənin miqyasını genişləndirmək strategiyasına əl atdı. Bu çərçivədə İran Livandakı proksisi olan "Hizbullah"ı döyüşə çağırdı. Lakin bu müharibəyə qoşulmaq, hər tərəfdən sıxışdırılan qruplaşmanın taleyini necə həll edəcək sualına Tehrandan hələ də rəsmi nə də qeyri rəsmi cavab var. İran üçün sona qədər vuruşmağa - əslində isə son livanlını belə qurban etməyə - hazır olan Hizbullah savaşda qalib gələcəyini iddia edir. Hələ də “Zillətin onlardan uzaq” olduğunu söyləyərək İsrail məngənəsində sıxılmağa davam edir.

Hindistanın Baş naziri Narendra Modinin fevral ayının sonunda, İsrail və ABŞ-ın İrana qarşı birgə hava hücumlarından cəmi üç gün əvvəl İsrail Knessetində çıxış edən sonuncu beynəlxalq lider olması təsadüfi bir detal deyil. Xatırladaq ki, həmin hücumların ilk günündə Ali rəhbər Əli Xamenei və bir qrup yüksək rütbəli hərbi-təhlükəsizlik rəhbəri hədəf alınmışdı.