Digər Dövlətlər

İsrail və Livan arasında Romada keçirilən danışıqların ilk günü başa çatıb. Görüşlər ABŞ vasitəçiliyi ilə əldə olunan çərçivə razılaşmasının icrasına həsr olunub. Tərəflər Livanın cənubundakı vəziyyəti və İsrail qüvvələrinin çıxarılması məsələsini müzakirə ediblər. İsrail daha əvvəl iki ərazidən qoşunlarını çıxarmaq planlarına hazır olduğunu açıqlayıb. Danışıqların ikinci gün davam etməsi gözlənilir. Razılaşmanın məqsədi bölgədə təhlükəsizliyi təmin etmək və gərginliyi azaltmaqdır.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp Hörmüz boğazından keçən yüklərə 20 faizlik rüsum tətbiqi planından geri çəkilib. O bildirib ki, bunun əvəzinə Körfəz ölkələri ilə ticarət və investisiya razılaşmaları nəzərdə tutulur. Tramp İran limanlarına qarşı blokadanın davam etdiyini açıqlayıb. ABŞ Prezidenti Hörmüz boğazının İran istisna olmaqla bütün gəmilər üçün açıq olduğunu deyib. Qərar ABŞ-İran qarşıdurması və regionda artan dəniz gərginliyi fonunda verilib. Hörmüz boğazının gələcək statusu beynəlxalq enerji bazarları üçün mühüm məsələ olaraq qalır.

Bəhreyndə İranın İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu üçün casusluqda ittiham olunan üç nəfərə ömürlük həbs cəzası verilib. Bəhreyn Prokurorluğu onların İran qurumu ilə əməkdaşlıq etdiyini və ölkəyə qarşı fəaliyyətlərdə iştirak etdiyini bildirib. Körfəz ölkələri son dövrdə İranla əlaqəli olduğu iddia edilən şəbəkələrə qarşı tədbirləri sərtləşdirib. Manama həmçinin İranı dəstəkləyən şəxslərlə bağlı araşdırmaları artırıb. Hadisə ABŞ-İran qarşıdurmasının davam etdiyi və regionda təhlükəsizlik narahatlıqlarının yüksəldiyi bir vaxtda baş verib.

Tehran Universitetinin analitiki Məhəmməd Eslami İranın Hörmüz boğazındakı rolunun nəzərə alınmalı olduğunu bildirib. O, İranın bu su yolundan düşmənlərinin istifadə etməsinə icazə verməyəcəyini deyib. Analitikin sözlərinə görə, İran qonşu ölkələrdə yerləşən ABŞ hərbi bazalarından gələn təhdidlərə cavab verir. Eslami Hörmüz boğazının açıq qalmasını dəstəklədiklərini, lakin istifadə şərtlərinin müəyyən edilməsində İranın mövqeyinin vacib olduğunu bildirib. O, Tehran üçün bu su yolunun diplomatik və iqtisadi əhəmiyyət daşıdığını qeyd edib. İran və ABŞ arasında Hörmüz boğazı ilə bağlı gərginlik davam edir.

İranın yeni hücumlarından sonra Körfəz ölkələrində hava hücumundan müdafiə sistemləri yenidən aktivləşdirilib. Bəhreyn, Küveyt, Oman, Qətər, BƏƏ və İordaniya mümkün raket və pilotsuz uçuş aparatı təhdidlərinə qarşı hazırlıq vəziyyətinə keçib. Bölgə ölkələri son illərdə qabaqcıl müdafiə sistemlərinə böyük investisiyalar yatırıb. Buna baxmayaraq, çoxsaylı hücumlar bu sistemlərin imkanlarını sınağa çəkir. ABŞ-İran qarşıdurması fonunda Körfəzdə hava təhlükəsizliyi əsas məsələlərdən birinə çevrilib. Mütəxəssislər regional əməkdaşlığın müdafiə qabiliyyətində mühüm rol oynadığını bildirirlər.

İsrail Livanın cənubunda iki “pilot zona”nın yaradılması planını həyata keçirməyə hazır olduğunu bildirib. İsrail xarici işlər naziri Gideon Saar Romadakı danışıqların bu məsələdə irəliləyişə səbəb olacağına ümid etdiyini deyib. Razılaşmaya əsasən, İsrail qüvvələri Livanın cənubundan mərhələli şəkildə çıxmalıdır. Hizbullahın geri çəkilməsindən sonra həmin ərazilərə Livan ordusunun nəzarət etməsi nəzərdə tutulur. Lakin İsrail ordusunun bölgədə zərbələri və dağıntıları davam etdirdiyi bildirilir. Danışıqlar tərəflər arasında əldə olunan razılaşmanın icrasına yönəlib.

ABŞ Senatında Demokratların lideri Çak Şumer Donald Trampın İran müharibəsi siyasətini tənqid edib. O, prezidentin aydın strategiya olmadan hərəkət etdiyini bildirib. Şumer Trampın əvvəlki səhvləri təkrarladığını iddia edib. Demokrat senator ABŞ-ın İran siyasətində çıxış yolunun görünmədiyini vurğulayıb. Onun sözlərinə görə, mövcud yanaşma əlavə risklər yaradır. Açıqlama ABŞ daxilində İranla bağlı hərbi addımlar ətrafında mübahisələrin artdığını göstərir.

İsrail Baş naziri Benyamin Netanyahu İran rəhbərliyinə xəbərdarlıq edib. O bildirib ki, İran İsrailə hücum edərsə, ölkəsi güclü cavab verəcək. Netanyahu əvvəlki kimi hücumlara səssiz qalmayacaqlarını deyib. İsrail Baş nazirinin açıqlaması regionda artan gərginlik fonunda səslənib. Tərəflər arasında son dövrlərdə qarşılıqlı hərbi təhdidlər davam edir. İran və İsrail arasında mümkün yeni eskalasiya beynəlxalq diqqət mərkəzindədir.

İsrail və Livan arasında ABŞ vasitəçiliyi ilə yeni danışıqlar Romada başlayıb. Bu, iki ölkə arasında atəşkəsdən sonra keçirilən altıncı birbaşa görüşdür. Danışıqlarda əsas mövzulardan biri İsrail qüvvələrinin Livanın cənubundan çıxarılmasıdır. Livan tərəfi bu məsələdə irəliləyiş əldə etmək istəyir. Lakin sürətli nəticə gözləntiləri aşağı qiymətləndirilir. Ötən ay tərəflər qüvvələrin geri çəkilməsi və Hizbullahın tərksilahını nəzərdə tutan çərçivə razılaşması elan etmişdi. Razılaşmanın icrası isə hələlik dayanmış vəziyyətdədir.

Qətər Hörmüz boğazında BƏƏ-yə məxsus iki neft tankerinə edilən hücumu pisləyib. Doha hadisəni beynəlxalq gəmiçilik təhlükəsizliyinə və qlobal enerji təchizatına təhdid kimi qiymətləndirib. Qətər İranı regional təhlükəsizliyi pozan fəaliyyətləri dayandırmağa çağırıb. Nazirlik beynəlxalq hüquqa və BMT Təhlükəsizlik Şurasının qətnaməsinə əməl edilməsinin vacibliyini vurğulayıb. BƏƏ daha əvvəl hücum nəticəsində bir Hindistan vətəndaşının öldüyünü, səkkiz ekipaj üzvünün yaralandığını açıqlayıb. Hörmüz boğazındakı gərginlik enerji daşımaları və beynəlxalq gəmiçilik üçün risk yaradır. Körfəz ölkələri hadisə ilə bağlı narahatlıqlarını bildirirlər.

Oman Hörmüz boğazında gəmiçilik azadlığının bərpası üçün bütün tərəflərlə əməkdaşlığı davam etdirdiyini açıqlayıb. Maskat bütün iştirakçıları beynəlxalq hüquqa əməl etməyə çağırıb. Oman Dəniz Hüququ üzrə BMT Konvensiyasına sadiq olduğunu bildirib. Ölkə həmçinin husilərin Səudiyyə Ərəbistanına qarşı raket təhdidlərini pisləyib. Oman Səudiyyə Ərəbistanının təhlükəsizliyini qorumaq üçün atdığı addımlara dəstək verdiyini qeyd edib. Qətər də daha əvvəl Səudiyyənin cənubuna edilən ballistik raket hücumunu pisləyib. Körfəz regionunda dəniz təhlükəsizliyi əsas müzakirə mövzularından biri olaraq qalır.

Tehran Universitetinin analitiki Məhəmməd Eslami Körfəz regionunda artan gərginliyin ABŞ və İsrailin İrana qarşı hərbi əməliyyat qərarından sonra yarandığını bildirib. O, İranın hazırkı addımlarını özünümüdafiə kimi qiymətləndirib. Analitik Hörmüz boğazının hazırda döyüş meydanına çevrildiyini deyib. Onun sözlərinə görə, İran bu strateji su yolunda mövqeyinin ciddi olduğunu göstərmək istəyir. Eslami region ölkələrini əməkdaşlığa çağırıb. O bildirib ki, İran qonşuları ilə birgə inkişaf modelini dəstəkləyir. Analitikin açıqlamaları ABŞ-İran qarşıdurmasının davam etdiyi bir vaxtda verilib.