VOA analitika: Geosiyasi təhlillər

ABŞ prezidentinin özü dünən etirazçıların edam edilməsi ehtimalını əsas gətirərək, "hər ehtimala qarşı" İrana "nəhəng donanma" göndərdiyini bildirib. "Hər şey baş verə bilər, amma biz onları çox diqqətlə izləyirik. Heç nə baş verməsini istəmirəm. Bizim ora doğru gedən böyük bir donanmamız var. Və biz bundan istifadə etmək məcburiyyətində qalmayacağıq. Görəcəyik", - deyə prezident Davos forumundan qayıdarkən Air Force One gəmisində xəbərdarlıq edib. Trampın sözlərinə görə, o, son etirazları qəddarcasına yatıran ayətullahlara 800-dən çox nümayişçini assalar, nəticələrlə üzləşəcəklərini çatdırıb. "Mən dedim ki, “Bunu həyata keçirsəniz, əvvəlkindən daha ağır zərbə alacaqsınız. Bu, [2025-ci ilin iyun ayında hava hücumları zamanı> nüvə proqramınıza etdiyimiz şeyləri bir parça tort kimi göstərəcək.” Bu dəhşətli hadisənin baş verməsindən bir saat əvvəl onlar bunu ləğv etdilər — yəni təxirə salmadılar, ləğv etdilər.

İstanbul danışıqlarından bir neçə ay sonra Rusiya və Ukrayna nümayəndə heyətləri yenidən danışıqlar masası arxasında əyləşiblər. Bu dəfə görüşlər Əbu-Dabidə keçirilib və ilk dəfə olaraq prosesdə ABŞ nümayəndələri də fəal vasitəçi qismində iştirak ediblər. İki gün davam edən danışıqlar tərəflərin fevralın 1-də dialoqu davam etdirmək barədə razılığı ilə yekunlaşıb. Lakin real irəliləyişin əldə olunub-olunmadığı hələ də açıq sual olaraq qalır.

İngiltərə Bankının keçmiş analitikinə aid edilən və bankı ABŞ-ın yadplanetlilərin mövcudluğu ilə bağlı "yaxın zamanda verəcəyi açıqlamaya" hazır olmağa çağıran xəbərdarlıq; eyni anda həm geniş mübahisə, həm istehza, həm də narahatlıq dalğasına səbəb olub. İlk baxışda bu xəbər "sarı mətbuat" üçün yüngül bir material kimi görünsə də, məsələyə ciddi yanaşdıqda, yadplanetlilərin var olub-olmaması sualından daha dərin bir problem üzə çıxır. Əsl sual budur: Necə olur ki, kövrək fərziyyələr rasionallıq və institusionallıq tələb edən müzakirələrə sızmağı bacarır?

Qərb ölkələrinin yeni təşəbbüsü Kiyevin müdafiəsini gücləndirməyi hədəfləsə də, mexanizmlərin icrası və sürəti ilə bağlı suallar qalmaqdadır. Yanvarın əvvəlində Parisdə 30-dan çox Qərb ölkəsinin liderləri Rusiyayla mümkün atəşkəs razılaşmasından sonra qüvvəyə minməsi nəzərdə tutulan Ukrayna üçün təhlükəsizlik təminatları çərçivəsini müzakirə ediblər. “İstəkli ölkələr koalisiyası” adlandırılan təşəbbüs çərçivəsində ABŞ-ın rəhbərlik edəcəyi atəşkəsə nəzarət mexanizmi, eləcə də Fransa və Böyük Britaniyanın aparıcı rol oynayacağı çoxmillətli qüvvələrin yerləşdirilməsi ehtimalı gündəmə gətirilib.

Yaxın Şərqin son qırx illik tarixində ən çox müzakirə edilən, lakin pərdəarxası məqamları hər zaman gizli saxlanılmağa çalışılan mövzulardan biri PKK terror təşkilatının daxili strukturudur. Təşkilatın Suriya qanadı olan YPG və onun çətir strukturu olan SDQ (Suriya Demokratik Qüvvələri) özünü beynəlxalq arenada "demokratiya carçısı" kimi təqdim etsə də, əldə edilən faktlar, qaçan üzvlərin etirafları və beynəlxalq hüquq müdafiəçilərinin hesabatları tamam fərqli, qanlı və qeyri-insani bir mənzərəni üzə çıxarır.

Son qırx il ərzində silahlı qruplaşmalar (milislər) Yaxın Şərq siyasətinin ən bariz xüsusiyyətlərindən birinə çevrilmişdi. Bu qruplaşmalar müxtəlif adlar altında özlərini dövlətin "müvəqqəti alternativi" kimi təqdim edir, dövlətin aciz qaldığı vəzifələri icra etmək iddiası ilə onun yerini tutmağa çalışırdılar. Uzun müddət bu qruplaşmalar öz fəaliyyətlərini "xalqın dəstəyi", "daxili legitimlik" və "dövlətin zəifliyi" ilə əsaslandırsalar da, daxili, regional və beynəlxalq mühitdə toplanan köklü dəyişikliklər bu məntiqi ifşa etdi. Artıq bu milislərin xarici güclərin məhsulu olduğu, legitimliklərini kənar dəstəkdən aldıqları və sadəcə xarici layihələrin "əlaltısı" və ya "taktiki kartı" olduğu gizlədilə bilməz hala gəlib.

2026-cı ilin əvvəlindən etibarən Bitkoin bazarında kəskin dalğalanmalar müşahidə olunur. Rəqəmsal valyuta 100 min dollar səviyyəsinə qayıtmağa çalışsa da, daha çox eniş meyili nümayiş etdirib. Son 24 saat ərzində Bitkoin 3 faiz dəyər itirərək 86 226 dollara düşüb, daha sonra isə qismən bahalaşaraq 87 882 dollar səviyyəsində qərarlaşıb. "Presto Research" şirkətinin analitiki Rik Maeda bildirib ki, bu eniş rəqəmsal sektor daxilindəki hadisələrlə deyil, xarici amillərlə bağlıdır. O, Vaşinqtondakı siyasi durğunluğu və federal büdcə ilə bağlı qeyri-müəyyənliyi əsas səbəblər kimi göstərib. "Polymarket" proqnoz platformasına görə, demokratların Daxili Təhlükəsizlik Nazirliyinin maliyyələşdirilməsini bloklamaq hədələri fonunda hökumətin qapadılması (shutdown) ehtimalı 78 faizə çatıb.

Dünya birja göstəricilərini, valyuta tərəddüdlərini və qızğın siyasi xəbərləri izləməklə məşğul olduğu bir vaxtda, Birləşmiş Millətlər Təşkilatının (BMT) son hesabatı ənənəvi maliyyə böhranlarını kölgədə qoyacaq dərəcədə təhlükəli bir xəbərdarlıq siqnalı yaydı: Planetimiz "Su Müflisləşməsi" mərhələsinə daxil olub.

İraqda seçkilərdə qalib gələn şiə qüvvələrinin siyasi çətiri hesab olunan "Koordinasiya Çərçivəsi"nin (İtar ət-Tənsiqi) "Hüquq Dövləti" koalisiyasının lideri Nuri əl-Malikini baş nazir postuna namizəd göstərməsi ölkənin siyasi səhnəsində, xüsusən də sünni qüvvələr arasında ciddi fikir ayrılıqlarına səbəb olub.

Bilindiyi kimi,İsraildə parlament seçkiləri payızda keçirilməlidir. Lakin əgər parlament (Knesset) 2026-cı ilin dövlət büdcəsini martın 31-nə qədər təsdiqləyə bilməsə, hökumət qanunauyğun olaraq avtomatik şəkildə buraxılacaq. İsrail hökuməti büdcə layihəsini qanunu pozaraq iki aylıq gecikmə ilə Knessetə təqdim edib ki, bu da onun qəbul edilmə şansı ilə bağlı geniş şübhələr yaradır.

Bir neçə amerikalı rəsmisinin bölgəyə səfəri ilə eyni vaxtda İsrail İran məsələsində susqunluğunu qorumağa davam edir. Ehtimallara görə, İsrail pərdə arxasında ABŞ-ı Tehrana qarşı hökumətin devrilməsi ilə nəticələnəcək genişmiqyaslı hücuma sövq etməyə çalışır. Qeyri-rəsmi proqnozlar isə bu hücumun ehtimalı barədə fərqlidir.

2011-ci il 25 Yanvar hadisələri Misirin müasir tarixində dönüş nöqtəsi kimi təqdim edilsə də, illər keçdikcə bu prosesin niyə uğurla nəticələnmədiyi sualı daha kəskin şəkildə gündəmə gəlir. İnqilabın ildönümləri yaxınlaşdıqca məsuliyyətin kimdə olduğu barədə qarşılıqlı ittihamlar yenidən alovlanır. Lakin məsələni emosional müstəvidən çıxarıb siyasi analiz prizmasından dəyərləndirmək zərurəti artıq qaçılmazdır.