BAKI,VOA Analitik Təhlil Mərkəzi
Son iyirmi dörd saat ərzində xəbərlərin manşetinə çevrilən məsələ – İranın qərbindəki kürd silahlı qruplaşmalarına verilən dəstək – hazırda həlledici dönüş nöqtəsi olmasa da, Ayətullah rejimini sarsıtmaq istiqamətindəki ümumi səylər üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Bu proses əsasən ABŞ Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin (CIA) təşəbbüsü ilə, "ideyalar müharibəsi"nin bir hissəsi olaraq geniş media əks-sədası doğuran bir məsələyə çevrilib.
Kürdlərin gücləndirilməsi, ilk növbədə, rejim daxilində qorxu yaratmaq, onun sağ qalmaq instinktini sarsıtmaq, özünəinamını və idarəçiliyini zəiflətmək məqsədi daşıyır. Ümid edilir ki, digər azlıqlar da bunu müşahidə edəcək və onların üsyan etmək motivasiyası artacaq. Faktiki olaraq, kürd bölgələri İsraili təhdid edən raket buraxılış məntəqələrinin böyük bir hissəsinə (məsələn, Kirmanşahda) ev sahibliyi edir. Beləliklə, Qərblə əməkdaşlıq edən silahlılar vəziyyəti dəyişə və təhdidi azalda bilərlər.
Digər bir ehtiyac rejim qüvvələrini cilovlamaq və onların ölkənin qalan hissəsindəki nüfuzunu zəiflətməkdir. İran rejimi əhalini idarə etmək və sıxışdırmaq üçün üç güclü mexanizmə malikdir: İnqilab Keşikçiləri Korpusu (SEPAH), Bəsic qüvvələri (SEPAH-a tabe olan silahlı milislər) və bir neçə qərargahı hücuma məruz qalan daxili təhlükəsizlik qüvvələri. Bundan əlavə, kürdlərin imkanlarının artırılmasının İraqdakı şiə milislərini sərhəd vasitəsilə bu bölgəyə cəlb edəcəyi ehtimal olunur.
Strateji "Dözüm": Nəsrullahın düsturu
"Qüds" və Vaşinqtondakı qərar qəbul edənlər İranın strategiyasını aydın şəkildə dərk edirlər; bunu bir kəlmə ilə xülasə etmək olar: "Səbat" (Dözüm). Məqsəd – Həsən Nəsrullahın 2006-cı il İkinci Livan Müharibəsində etdiyi kimi – uduzmamaq yolu ilə qələbəyə nail olmaqdır. Buna görə də, iranlılar sayları azalsa belə, döyüşdüklərini və məğlub olmadıqlarını nümayiş etdirmək maksimum səbr münayiş etdirəcəklər həm də İsrail ərazilərini bombardman edəcəklər.
Bu bombardmanlar İsrailə itkilər verdirmək məqsədi daşıyır, çünki onlar belə qənaətə gəliblər ki, mülki şəxslərin öldürülməsi İsraili müharibəni dayandırmağa məcbur etmək üçün əsas təzyiq vasitəsidir. Məqsəd İsraili və amerikalıları tükəndirmək, müdafiə mövqeyində saxlamaqdır. Yəni, "qarşı tərəf dayanana qədər ayaqda qalmaq".
Qiymətləndirmələrə və hesabatlara baxmayaraq, Müctəba Xameneinin atasının xələfi kimi "ali rəhbər" seçilməsi ilə bağlı göstəricilər hələ də qeyri-müəyyəndir. Həmçinin, Hizbullah ilə iranlılar arasında koordinasiya edilmiş hərbi fəaliyyətin mövcudluğunu göstərən aydın kəşfiyyat materialı yoxdur.
Husilər və quru hərəkatı riski
Husilərə gəldikdə, oyunun mahiyyəti İsrail üçün hələ də qaranlıq qalır, lakin onların iranlılarla koordinasiyalı şəkildə hərəkət etdikləri aydındır. Ola bilsin ki, onlar "Səbat" prosesinin sonrakı mərhələləri üçün bir təzyiq rıçağı kimi istifadə olunurlar. Bununla belə, kəşfiyyat orqanları husilərin, bəlkə də İraqdakı şiə milisləri ilə əməkdaşlıq edərək, quru hərəkatı planlaşdırdıqlarından narahatdırlar.
Rejimin əsaslarını sıradan çıxarmaq
Həm İsrail, həm də ABŞ üçün aydındır ki, hava bombardmanları rejimi devirməyəcək. Məqsəd iki şeyi reallaşdırmaqdır: birincisi, nüvə silahı və ballistik raket proqramlarına elə ağır zərbə vurmaq ki, onların bərpası uzun vaxt aparsın (keçən ilin iyunundakı "Yüksələn aslan" əməliyyatından fərqli olaraq). İkincisi, rejimin region üçün hər hansı təhdid yaratmasının qarşısını almaq.
Növbəti addım böyük və güclü hərbi sənayeni "əzmək" olacaq. Burada ABŞ qüvvələrinin kəmiyyət üstünlüyü ön plana çıxır. Bir ədəd B-52 bombardmançısının bir uçuşda həyata keçirdiyi hücum gücü demək olar ki, bir "Storm" (F-16I) eskadronunun gücünə bərabərdir. Bu sənaye obyektlərinə qarşı hərəkət həm də rejimin iqtisadi çöküşünü sürətləndirə bilər.
İkinci hədəf rejimin əsaslarını sarsıtmaqdır. Kəşfiyyat dairələrində belə bir fikir formalaşır ki, bu, illər çəkə bilər, yaxud Tehrana qarşı sanksiyaların qaldırılmaması şərti ilə daha qısa müddətdə baş verə bilər. Hələlik İranda insanlar küçələrə çıxmır.
İqtisadi və siyasi maneələr
Hazırda İrana qarşı uğurlü əməliyyatı ləngidən amillər neft qiymətlərinin artması və ABŞ daxilində müharibəyə qarşı olan siyasi müxalifətdir. Amerikalılar strateji enerji ehtiyatları vasitəsilə enerji çatışmazlığı yaşayanlara təminat verəcəklərini bəyan ediblər ki, bu da qiymət artımının qarşısını alıb. Bu kontekstdə, hədəf alınan Hörmüz boğazında gəmilərin müşayiət edilməsi artıq səmərəli həll yolu deyil.
İsrail-Amerika tərəfinin fikrincə, ən pis halda onlar müharibənin başa çatdığını elan edəcəyik və iranlılar tətbiq edilən sanksiyaların nəticələrinə qatlanmalı olacaqlar. Onlar küçələrə çıxmaq qorxusu azalmış kütləyə vəziyyəti izah etməkdə çətinlik çəkəcəklər. İranın Hörmüz boğazındakı hərəkətləri nəticəsində iqtisadi zərər artıq dərinləşir, çünki onların əsas təchizat və ticarət qapısı olan Bəndər-Abbas limanı faktiki olaraq bağlanıb.