BAKI,VOA, Analitik Təhlil Mərkəzi

"Harada tədbir yoxdursa, xalq süqut edər; lakin məsləhətçilərin çoxluğu fəlakətdən qurtarar." (Süleymanın məsəlləri 11:14)

Bu, tamamilə təxəyyül məhsulu olan, lakin reallığı əks etdirən bir mənzərədir: Şəxsiyyəti məlum olmayan naməlum bir adam, Yaxın Şərq tarixinin ən mühüm simalarından biri — milyonlarla şiənin yer üzündəki lideri hesab etdiyi Ayətullah Əli Xameneyinin indicə öldürüldüyü ən strateji məkandadır.

Bu adam — yəhudi mediasının təsvir etdiyi kimi "kəşfiyyat elementi" — cibindən telefonunu çıxarır, dəyişən dünyanın ən qiymətli görüntülərindən birini, Xameneyinin cəsədinin dağıntılar altından çıxarılmasını lentə alır. Görüntülər əvvəlcə İsrailin Baş naziri Netanyahuya, sonra isə ABŞ Prezidenti Trampa çatır. Birincisi xəbəri "yüksək rütbəli mənbə" vasitəsilə sızdırır, ikincisi isə Xameneyinin öldüyünü, gələcəyin İran xalqına və sülhə məxsus olduğunu elan edir.

Təbliğat və həqiqət arasında: "Mossad" nədir?

Hadisədən saatlar sonra İran rəsmən inqilab rəhbərinin ABŞ və İsrail bombaları ilə öldürüldüyünü təsdiqlədi. Görünən odur ki, Xameneyi yalnız ailəsi və sadiq adamları ilə əhatə olunmayıb; casusların gözü hər an onun üzərində olub. Onlar bəlkə də əvvəlcədən verdikləri məlumatlarla bu qətlə şərik olublar, bəlkə də sadəcə hadisənin ən yaxın nöqtəsində dayanıblar.

İsrail casusluq və sui-qəsd əməliyyatlarını nadir hallarda boynuna alır. Bu, həm hüquqi problemlərdən qaçmaq, həm də ətrafındakı müəmmalı "mif"i qorumaq üçündür. Lakin bu dəfə qürur qeyri-müəyyənlikdən daha üstün gəldi. 2025-ci ilin iyunundan bəri İsrail rəsmiləri İran torpaqlarına sızan casuslarının uğurlarını açıq şəkildə qeyd etməyə başladılar.

"Mossad"ın rəsmi adı: "Kəşfiyyat və Xüsusi Tapşırıqlar İnstitutu"dur. 1949-cu ildə David Ben-Qurion tərəfindən qurulan bu qurumun fəlsəfəsi dini köklərə malikdir: "Tədbir yoxdursa, xalq süqut edər." Mossadın uğur hekayəsi 1960-cı ildə nasist Adolf Eyxmanın Argentinada qaçırılması ilə zirvəyə çatdı. Lakin son illərdə bu güc daha çox İranın nüvə proqramını hədəf alıb. Ardeşir Hüseynpur, Məsud Əli Məhəmmədi, Məcid Şəhriyari və nəhayət Möhsün Fəxrizadə bu casus şəbəkəsinin hədəfləri olub.

Möhsün Fəxrizadənin qətli: Süni intellektli qatil robot

2020-ci ilin noyabrında İranın nüvə proqramının "beyni" sayılan Möhsün Fəxrizadə Tehranda öldürüldü. İlkin məlumatlar ziddiyyətli olsa da, sonradan məlum oldu ki, sui-qəsd peyk vasitəsilə idarə olunan, süni intellekt və çoxsaylı kameralarla təchiz edilmiş "qatil robot" vasitəsilə həyata keçirilib. Mossad Tehranın mərkəzində həftələrlə müşahidə apararaq mühafizənin zəif nöqtələrini müəyyən etmişdi.

Tehrandakı canavarlar: Xarici və daxili casuslar

2022-ci ilin iyulunda İran hakimiyyəti aralarında britaniyalı diplomat Cayls Uitakerin də olduğu bir qrup əcnəbini casusluq ittihamı ilə həbs etdi. Onlar səhrada raket sınaqları keçirilən ərazilərdən torpaq nümunələri toplamaqda günahlandırılırdılar.

Lakin İranın ən böyük problemi xarici agentlər deyil, daxildəki iranlı casuslardır. 2022-ci ilin sonunda Mossad üçün işləyən və "ayrı-seçkilik tərəfdarı olan müxalif qrupun lideri" də daxil olmaqla 5 nəfərlik şəbəkə ifşa edildi. İddialara görə, Mossad öz casusları vasitəsilə İran daxilində gizli hərbi baza yaradıb və orada partlayıcı yüklü dronlar saxlayıb. Bu dronlar İranın hərbi və nüvə obyektlərinə hücum üçün istifadə edilib.

Həniyənin otağındakı bomba və Nəsrullahın sığınacağı

İsmayıl Həniyənin 2024-cü ilin iyulunda Tehranın ən yaxşı mühafizə olunan zonasında öldürülməsi İranın suverenliyinə ağır zərbə idi. "New York Times"ın məlumatına görə, otağa bomba aylar əvvəldən yerləşdirilmişdi.

Eyni ssenari Livanın Beyrut şəhərində Həsən Nəsrullaha qarşı da tətbiq edildi. Mossadın illərlə "Hizbullah"ın daxilinə sızması, hətta rəhbərliyin şəxsi danışıqlarını yazan dinləmə cihazları yerləşdirməsi bu əməliyyatın uğurunu təmin etdi. 2023-cü ildəki "peycer partlayışları" isə Mossadın texnoloji üstünlüyünün və tədarük zəncirinə necə sızdığının ən bariz nümunəsi idi. Mossad saxta şirkətlər vasitəsilə bu cihazları birbaşa "Hizbullah"a satmışdı.

Qərbdə Mossad "məğlubedilməz" kimi qələmə verilsə də, tarixçi Yossi Melman "Nöqsanlı casuslar" kitabında qurumun çoxsaylı uğursuzluqlarından bəhs edir. Məsələn, 1973-cü ildəki kəşfiyyat korluğu və 7 oktyabr 2023-cü il hadisələri bu mifin çatlarıdır.

Digər tərəfdən, İran da İsrailə sızmağı bacarıb. 2024-cü ilin aprelinə qədər İsrail 30-dan çox vətəndaşını İran kəşfiyyatı ilə əməkdaşlıqda ittiham edib. Teleqram vasitəsilə işə götürülən bu casuslar Hayfa limanı, Nevatim aviabazası və "Dəmir günbəz" batareyalarının şəkillərini çəkərək Tehrana ötürüblər. Bu məlumatlar İranın ballistik raket hücumları zamanı hədəflərin dəqiqləşdirilməsində mühüm rol oynayıb.

Casusluq müharibəsi Tehran və Tel-Əviv arasında hələ də davam edir və bu gizli döyüşün yeni fəsilləri mürəkkəblə deyil, qanla yazılır.