BAKI,VOA

İranın ali dini lideri Ayətullah Əli Xameneinin oğlu Müctəba Xameneii ilə bağlı suallar dünya gündəmindədir. Müctəba Xameneyi (سید مجتبی حسینی خامنه ای) atası kimi rəsmi post tutmasa da, ölkənin olduqca güclü fiqurlarından biridir və atasının yerinə ən real namizəd hesab olunur.

Əli Xameneinin digər varisi sayılan İbrahim Rəisinin müəmmalı ölümündən sonra Müctəbanın ali dini lider postunu mənimsəməsi artıq əvvəlki qədər çətin görünmür. Prezident Rəisi ölümündən əvvəl 85 yaşlı Ayətullah Əli Xameneinin ən yaxın adamı və xələfi kimi qəbul edilirdi. Lakin Rəisinin gözlənilməz ölümündən sonra ali lider varisinin kim olacağı ilə bağlı hələ konkret ad açıqlamasa da, bu vəzifə üçün ikinci ən görkəmli ad onun 55 yaşlı ikinci oğludur. Müctəba Xameneiinin dövlət idarəçiliyində nəhəng "pərdəarxası" təsirə malik olduğuna inanılır.

Müctəba Xamenei kimdir? Həyatı və təhsili

Müctəba 1969-cu il sentyabrın 8-də Məşhəddə anadan olub. Orta məktəbi bitirdikdən sonra ilahiyyatı öyrənməyə başlayıb. Onun ilk müəllimləri arasında atası Əli Xameneii və Ayətullah Mahmud Haşimi Şahrudi də var idi. 1999-cu ildə din xadimi kimi ixtisaslaşmaq üçün Qumda təhsilini davam etdirib. Orada Məhəmməd-Təqi Məsbah-Yəzdi, Ayətullah Lütfullah Safi Qolpayqani və Məhəmməd Baqir Xərazi kimi tanınmış din xadimlərindən dərs alıb.

O, 1987-1988-ci illərdə İran-İraq müharibəsində iştirak edib. Müctəba, həmçinin 2009-cu il seçkiləri ilə bağlı kütləvi etirazları yatırmaq üçün istifadə edilən "Bəsic" milislərinə nəzarət edir. 30 ildən artıqdır ki, İrana rəhbərlik edən atasının yerinə keçəcək ən iddialı namizədlərdən biridir.

Siyasi təsiri, seçki ittihamları və Əhmədinejad ilə qarşıdurma

Müctəba Xamenei bir vaxtlar İran prezidenti Mahmud Əhmədinejada bağlı idi və 2005-ci, eləcə də 2009-cu il prezident seçkilərində onu dəstəkləyib. 2009-cu ilin iyununda baş verən "Yaşıl hərəkat" zamanı hökumət əleyhinə nümayişçilərə qarşı repressiyaların təşkilində onun əsas fiqur rolunu oynadığı güman edilir.

Həmin seçkilərdə islahatçı namizəd olan Mehdi Kərrubi açıq məktub yazaraq Müctəba Xameneiini "şəbəkənin" qeyri-qanuni müdaxiləsinə istinad edərək, seçkiləri Əhmədinejadın xeyrinə saxtalaşdırmaqda ittiham etmişdi. Maraqlıdır ki, sonradan Mahmud Əhmədinejadın özü də Müctəba Xameneiini dövlət xəzinəsini mənimsəməkdə günahlandırıb.

Hazırda Müctəba Qum seminariyasında ilahiyyatdan dərs deyir. O, 2004-cü ildə Zəhra Həddad-Adil (keçmiş parlament spikerinin qızı) ilə evlənib və onların bir övladı var.
2026-ci il martın səkkizindı o İranın üçüncü ali dini lideri seçildi.