BAKI,VOA Analitik Təhlil Mərkəzi
Müasir siyasətdə sosial media platformaları artıq sadəcə ünsiyyət vasitəsi deyil. Onlar dövlət rəhbərlərinin, siyasi partiyaların və ictimai xadimlərin cəmiyyətlə əlaqə qurduğu, gündəmi formalaşdırdığı və ictimai rəyə təsir göstərdiyi əsas meydanlardan birinə çevrilib. Lakin bəzi hallarda siyasi liderlərin özlərinə məxsus informasiya məkanları yaratmaq cəhdi gözlənilən nəticəni vermir və həmin platformalar üstünlükdən daha çox məhdudiyyətə çevrilir.
ABŞ Prezidenti Donald Trampın yaratdığı sosial media platforması da son illərdə məhz belə müzakirələrin mərkəzindədir. İlk mərhələdə bu platforma siyasi təsir imkanlarını genişləndirmək, ənənəvi sosial media şirkətlərindən asılılığı azaltmaq və tərəfdarlarla birbaşa ünsiyyət qurmaq məqsədi daşıyırdı. Lakin zaman keçdikcə platformanın siyasi və kommunikasiya baxımından yaratdığı problemlər daha aydın görünməyə başladı.
Platformanın yaradılması təkcə kommersiya layihəsi deyildi. Bu addım həm də böyük texnologiya şirkətlərinə qarşı siyasi və ideoloji cavab kimi qiymətləndirilirdi. Məqsəd siyasi mesajların vasitəçilər olmadan ictimaiyyətə çatdırılması, məlumat axınının tam nəzarətdə saxlanılması və tərəfdar bazasının vahid informasiya məkanında birləşdirilməsi idi.
Lakin siyasi kommunikasiya yalnız tərəfdarlarla danışmaqdan ibarət deyil. Demokratik sistemlərdə uğurlu siyasi fəaliyyət fərqli baxışlara malik auditoriyalara çıxış əldə etməyi, tərəddüd edən seçicilərə təsir göstərməyi və ictimai debatlarda iştirak etməyi tələb edir. Məhz bu məqamda platformanın əsas zəifliyi ortaya çıxır.
Mütəxəssislər hesab edirlər ki, yalnız eyni düşüncəli insanların toplandığı informasiya mühitləri zamanla “əks-səda otağı” effektini yaradır. Belə mühitdə istifadəçi əsasən öz fikirlərini təsdiqləyən reaksiyalarla qarşılaşır, fərqli mövqelərlə təmas azalır. Nəticədə siyasi mesajlar geniş auditoriyaya deyil, onsuz da həmin fikirləri dəstəkləyən insanlara çatır.
Bu vəziyyət siyasi təsirin əhatə dairəsini məhdudlaşdırır. Çünki seçkilərin taleyini çox vaxt sabit tərəfdarlar deyil, qərarsız seçicilər müəyyən edir. Məhz buna görə geniş auditoriyaya malik platformalar siyasi liderlər üçün daha böyük əhəmiyyət daşıyır.
Digər mühüm problem operativlik məsələsi ilə bağlıdır. Müasir informasiya müharibəsində hadisələr saniyələr ərzində qlobal gündəmə çevrilir. Böyük sosial şəbəkələrdə yayılan məlumatlar milyonlarla insana eyni anda çatır. Daha məhdud istifadəçi bazasına malik platformalarda isə informasiya axını daha zəif olur və siyasi lider hadisələrin informasiya gündəmini müəyyən etmək imkanını qismən itirir.
Son illərdə prezidentin sosial media paylaşımlarının daxili və xarici siyasətdə müzakirələr yaratdığı hallar da az olmayıb. Bəzi paylaşımlar hökumət üzvləri, müşavirlər və rəsmi nümayəndələr tərəfindən sonradan izah edilməli olub. Bu isə dövlət siyasətinin ardıcıllığı və mesajların koordinasiyası ilə bağlı suallar doğurub.
Xüsusilə beynəlxalq münasibətlər kimi həssas sahələrdə verilən açıqlamalar böyük diqqətlə izlənilir. Dövlət başçısının bir paylaşımı maliyyə bazarlarından tutmuş diplomatik münasibətlərə qədər müxtəlif sahələrə təsir göstərə bilər. Bu səbəbdən emosional və ya tələsik verilən mesajlar siyasi rəqiblər üçün əlavə arqumentə çevrilir.
Platformanın digər tərəfi onun iqtisadi aspektidir. Sosial media layihəsinin kommersiya uğuru və bazar dəyəri ilə bağlı müzakirələr bəzən siyasi müzakirələrlə iç-içə keçir. Bu isə siyasi liderin eyni zamanda həm dövlət rəhbəri, həm də müəyyən biznes maraqları ilə əlaqəli şəxs kimi qəbul olunmasına səbəb olur.
Ekspertlər hesab edirlər ki, siyasi liderlərin şəxsi media platformalarına həddindən artıq bağlılığı kommunikasiya imkanlarını məhdudlaşdıra bilər. Çünki rəqəmsal dövrdə təsir gücü yalnız məlumat yaymaqla deyil, müxtəlif auditoriyalarla qarşılıqlı əlaqə qurmaqla formalaşır.
Siyasi tarix göstərir ki, ən güclü liderlər belə yalnız öz tərəfdarları ilə deyil, həm də tənqidçiləri və neytral auditoriyalarla dialoq qurmağa çalışıblar. Fərqli mövqelərin olduğu platformalarda iştirak etmək siyasi mesajların daha geniş kütləyə çatmasına imkan yaradır.
Nəticə etibarilə, öz informasiya məkanını yaratmaq istəyi ilk baxışdan siyasi müstəqillik və nəzarət üstünlüyü kimi görünə bilər. Lakin həmin məkan geniş ictimaiyyətlə əlaqəni zəiflədirsə, müxtəlif auditoriyalara çıxışı məhdudlaşdırırsa və siyasi mesajları dar çevrədə saxlayırsa, bu üstünlük zamanla çatışmazlığa çevrilə bilər. Rəqəmsal dövrün əsas qaydalarından biri də budur: informasiya məkanının gücü yalnız onun sahibindən deyil, həmin məkanı formalaşdıran müxtəlif auditoriyaların iştirakından asılıdır.