#ABŞ və İsrailin İran siyasəti

İsrail mediasının yaydığı məlumata görə, Yəməndəki İran tərəfindən dəstəklənən husilər İsrailin cənub hissəsinə raket zərbəsi endirməyə cəhd ediblər. Bildirilir ki, atılan raket İsrail hava hücumundan müdafiə sistemləri tərəfindən havada zərərsizləşdirilib. İlkin məlumatlara görə, raket hücumu nəticəsində ölən və ya yaralanan olmayıb. Bu hadisə ABŞ-ın İrana qarşı başlatdığı hərbi əməliyyatlardan sonra Yəməndən İsrailə qarşı həyata keçirilən ilk raket hücumu iddiası kimi qeyd olunub.

İran İslam Respublikası Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin (MAQATE) baş direktoru Rafael Qrossini kəskin tənqid edərək, onu ABŞ və İsrailin İranın nüvə obyektlərinə təşkil etdiyi hücumlara qarşı səssiz qalmaqda ittiham edib. İran xarici işlər nazirinin müavini Kazım Qəribabadi "X" sosial şəbəkəsində paylaşdığı bəyanatda Qrossinin son açıqlamalarını "dağıdıcı" adlandırıb. Qrossinin "Nüvə müharibəsi olmadığı müddətcə heç bir döyüş İranın nüvə potensialını yox edə bilməz" sözlərinə reaksiya verən Qəribabadi yazıb.

Tramp Hörmüz boğazını İranla birlikdə idarə etməyə maraqlıdır. O bunun üçün ortaq şirkət yaradılmasını və payların bölünməsini təklif edə bilər.Bu barədə "The Wall Street Journal" qəzeti məlumatlı mənbələrə istinadən xəbər verib. Bildirilir ki, hazırda Ağ Evdə bu məsələlər ətrafında müzakirələr aparılır: “Bu faktiki Hörmüz boğazında azad naviqasiyanın sonu ola bilər. Eyni zamanda Tramp İran neftinin bir hissəsinə çıxış əldə etmək istəyir. Bu ABŞ-a İranın enerji bazarında söz sahibi olmağa imkan verə bilər. Tramp bundan əlavə İranın mis yataqlarına yatırım etmək və bunu da ortaq şirkətdə birgə idarə etməyi planlaşdırır”.

İran İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun (SEPAH) İctimaiyyətlə Əlaqələr Bölməsi Hörmüz boğazından keçən gəmilərin hərəkəti ilə bağlı kritik qərarını açıqlayıb. Rəsmi bəyanatda bildirilir ki, "İsrail-Amerika ittifaqı"na və onları dəstəkləyən ölkələrə məxsus, eləcə də həmin limanlara istiqamətlənən bütün gəmilərin keçidi marşrutundan asılı olmayaraq qadağan edilib.

Fars körfəzinin ən strateji keçid məntəqəsi olan Hörmüz boğazı ətrafında gərginlik kritik həddə çatıb. ABŞ və İsrailin hücumlarından sonra İranın boğazı bağlaması fonunda Prezident Donald Tramp bölgədəki mühüm adaları hədəf alan hərbi planlarını yenidən gündəmə gətirib. Tramp müttəfiqlərindən boğazın açılması üçün hərbi dəstək tələb etsə də, bu müraciət gözlənilən reaksiyanı verməyib. Bunun ardınca ABŞ prezidenti İranın əsas neft ixrac terminalı olan Xark adasını işğal etməklə hədələyib. Martın 15-də adaya hava zərbələri endirildiyini elan edən Tramp, hələlik neft anbarlarının hədəf alınmadığını vurğulayıb.

ABŞ Mərkəzi Komandanlığının (CENTCOM) komandanı admiral Bred Kuper İrana qarşı həyata keçirilən hərbi əməliyyatların gedişatı ilə bağlı mühüm açıqlamalar verib. Əməliyyatın dördüncü həftəsində olduqlarını qeyd edən admiral, qarşıya qoyulan hərbi məqsədlərə planlaşdırılandan daha sürətlə nail olduqlarını bildirib. Bred Kuperin sözlərinə görə, ABŞ qüvvələri indiyədək İranın 10 mindən çox hərbi hədəfinə zərbə endirib. O, xüsusilə İran hərbi dəniz qüvvələrinin ağır itkilər verdiyini vurğulayıb.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp Respublikaçılar Partiyasının illik tədbirində çıxış edərək, İran rəhbərliyinin gizli şəkildə danışıqlar apardığını və saziş imzalamağa can atdığını iddia edib. Trampın sözlərinə görə, Tehran rəsmiləri bu istəklərini həm öz xalqından, həm də ABŞ-dan gələn təhlükələr səbəbindən ictimaiyyətə açıqlamaqdan çəkinirlər. Çıxışı zamanı Tramp "müharibə" ifadəsi yerinə "hərbi əməliyyat" terminindən istifadə edəcəyini bildirib. O, baş verənləri "hərbi məhv" adlandıraraq, İranın nüvə silahına sahib olma ehtimalını "xərçəng"ə bənzədib.

ABŞ və İsrailin fevralın 28-də İrana qarşı başlatdığı hərbi əməliyyatlardan sonra strateji əhəmiyyətli Hörmüz boğazının faktiki olaraq qapanması Asiya ölkələrini dərin enerji böhranı ilə üz-üzə qoyub. Dünyanın dəniz yolu ilə daşınan neft və mayeləşdirilmiş təbii qaz (LNG) ticarətinin 20%-nin keçdiyi bu keçid məntəqəsində gəmi hərəkətinin dayanması Çin, Hindistan, Yaponiya və Cənubi Koreya kimi sənaye nəhənglərində yanacaq təchizatını iflic edib.

Türkiyənin Enerji və Təbii Sərvətlər naziri Alparslan Bayraktar ölkənin enerji müstəqilliyi hədəfi istiqamətində mühüm addımların atıldığını bəyan edib. Nazir bildirib ki, "Abdülhamid Han" qazma gəmisi sabah səhər saatlarından etibarən Qara dənizdə fəaliyyətə başlayacaq. Bununla yanaşı, aprel ayında "Fatih" gəmisi ilə yeni quyuların qazılması və Somali sahillərində araşdırmaların aparılması planlaşdırılır.

İran İslam Şurası Məclisinin sədri Məhəmməd Baqir Qalibaf ABŞ-ın bölgədəki hərbi hərəkətliliyini və qoşun yerləşdirmə planlarını yaxından izlədiklərini bəyan edib. O, Vaşinqton administrasiyasına müraciət edərək, "Torpaqlarımızı müdafiə etmək qətiyyətimizi sınamayın" ifadəsini işlədib. Qalibaf "X" sosial media platformasında paylaşdığı mesajında Pentaqonun bölgəyə əlavə qüvvələr göndərəcəyi ilə bağlı yayılan xəbərlərə münasibət bildirib. Məclis sədri qeyd edib ki, generalların və siyasi qərar vericilərin yol verdiyi səhvləri əsgərlər düzəldə bilməz. O, həmçinin ABŞ hərbçilərinin İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahunun xülyalarının qurbanı olacağını vurğulayıb.

İran Qızıl Aypara Cəmiyyətinin sədri Kulivand davam edən müharibənin mülki əhali üzərindəki dağıdıcı təsirləri barədə məlumat paylaşıb. Rəsmi açıqlamaya görə, hücumların başlanğıcından bəri 5 yaşınadək 66 uşaq həyatını itirib. Sentyabrın 28-dən bəri hücumların mərkəzinə çevrilən Tehranda və ölkə genelində dağıntıların miqyası qorxulu həddə çatıb. Məlumata görə, ölkə boyu 85 mindən çox mülki yaşayış məntəqəsinə ziyan dəyib. Bu tikililərin 64 583-nün yaşayış evi, təxminən 20 mininin isə ticari obyekt olduğu qeyd edilib.