ABŞ Prezidenti Donald Trump İranla aparılan danışıqlarda irəliləyiş əldə olunmazsa, Hörmüz boğazından keçən gəmilərin təhlükəsiz tranzitini təmin etmək məqsədilə “Project Freedom” əməliyyatının bərpa edilə biləcəyini bildirib.

ABŞ kəşfiyyat dairələrində hazırlanan yeni hesabatlar İranın daxili siyasi balansı və ali rəhbərliyin qərarvermə mexanizmi ilə bağlı diqqətçəkən iddiaları gündəmə gətirib. Eyni zamanda, İranın ali dini liderinin oğlu Müctəba Xameneinin niyə uzun müddətdir ictimaiyyət qarşısına çıxmadığı ilə bağlı yeni açıqlamalar verilib.

9 May tarixi dünya tarixində bir sıra önəmli hadisələrlə yadda qalıb. Aşağıda bu gün baş vermiş əsas hadisələrin xronoloji xülasəsini təqdim edirik:

ABŞ Prezidenti Donald Tramp Rusiya və Ukrayna arasında 9–11 may tarixlərini əhatə edən üçgünlük atəşkəsin tətbiq olunacağını açıqlayıb. Onun sözlərinə görə, təşəbbüs Qələbə Günü ilə bağlı irəli sürülüb və Vladimir Putin ilə Volodimir Zelenski tərəfindən razılaşdırılıb.

İranla ABŞ arasında əldə olunmuş kövrək atəşkəs yeni hücumlar fonunda ciddi sınaqla üzləşib . Bildirilib ki, tərəflər arasında mümkün razılaşma ilə bağlı danışıqlar davam etsə də, hələ yekun qərar qəbul edilməyib. İran tərəfi vasitəçi rolunda çıxış edən Pakistanın təqdim etdiyi təklifləri nəzərdən keçirdiyini açıqlayıb .

“Bilmirəm niyə ABŞ İrana qarşı hərəkət etmək üçün 47 il gözlədi”. Bu sözlər Donald Trump tərəfindən səsləndirildikdən sonra Vaşinqtonun onilliklər boyu niyə birbaşa genişmiqyaslı hərbi qarşıdurmadan yayınması yenidən beynəlxalq müzakirələrin mərkəzinə çevrilib.

Donald Trampın ABŞ və İsrailin İrana qarşı müharibəsi üçün gətirdiyi çoxsaylı əsaslandırmalar arasında Tehranın nüvə silahı hazırlamasının qarşısını almaq məqsədi dayanırdı. Pakistanın himayəsi ilə keçirilən danışıqlar İslam Respublikasının öz nüvə proqramına dair müəyyən məhdudiyyətlərlə razılaşmasına səbəb olsa da, nüvə tərksilahına dair uzunmüddətli öhdəlik hələ də uzaq görünür. Əksinə, İran rəhbərliyi belə bir qənaətə gəlib ki, nüvə silahına sahib olmaq rəqiblərini gələcək hücumlardan çəkindirəcək və bu, onları nüvə bombası əldə etməyə sövq edib. Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin (BAEA) baş direktoru Rafael Mariano Qrossinin aprelin ortalarında "The Economist" jurnalına verdiyi müsahibədə nüvə silahlarının yayılmasından ciddi narahatlıq keçirdiyini bildirməsinin səbəblərindən biri də budur. Nəticə etibarilə, əgər İran nüvə silahı əldə etməyə can atarsa, onun Yaxın Şərqdəki qonşuları da eyni yolu izləyə bilər.

ABŞ Ədliyyə Nazirliyi və Əmtəə Fyuçersləri Ticarət Komissiyası Yaxın Şərqdəki müharibə ilə bağlı mühüm siyasi açıqlamalardan əvvəl həyata keçirilən şübhəli neft ticarəti əməliyyatlarını araşdırır. İddialara görə, bəzi treyderlər bazarın kəskin enişindən əvvəl neft qiymətlərinin düşəcəyinə milyardlarla dollar həcmində mərc ediblər. Araşdırma Donald Tramp və İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçinin açıqlamalarından öncə baş verən ən azı dörd iri əməliyyatı əhatə edir.

ABŞ prezidenti Donald Trampın ictimai tədbirdə çəkilmiş yeni fotosunda əllərində tünd ləkələr və makiyaj izi kimi görünən görüntülərin müşahidə olunması sosial şəbəkələrdə geniş müzakirələrə səbəb olub. Məsələ xüsusilə onun sağlamlıq vəziyyəti ilə bağlı sualları yenidən gündəmə gətirib.

İsrail ordusu çərşənbə günü atəşkəs razılaşmasından sonra ilk dəfə Livanın paytaxtı Beyrutu hədəf alıb. İsrail tərəfi zərbənin, Hizbullahın elit “Radvan” bölməsinin komandirlərindən birini hədəf aldığını açıqlayıb. Hücum Beyrutun cənub ətrafında həyata keçirilib. İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahu və müdafiə naziri İsrael Katz birgə bəyanatda əməliyyatı təsdiqləyib. İsrail mediası hədəf alınan şəxsin öldürüldüyünü yazsa da, bu məlumat rəsmi şəkildə təsdiqlənməyib.

İran Hörmüz boğazında Cənubi Koreyaya məxsus gəmidə baş verən partlayış və yanğınla bağlı ittihamları qətiyyətlə rədd edib.Cənubi Koreya Xarici İşlər Nazirliyi isə açıqlayıb ki, partlayış və yanğının səbəbi gəmi limana çatdırıldıqdan sonra müəyyən ediləcək.

Məlumata əsasən, ABŞ Prezidenti Donald Tramp tərəfindən irəli sürülən “Azadlıq layihəsi” təşəbbüsü Vaşinqtonun Hörmüz boğazında yeni reallıq formalaşdırmaq imkanlarının məhdud olduğunu ortaya qoyub. Təşəbbüsün məqsədi İranın boğaz üzərində faktiki nəzarətini zəiflətmək və gəmiçilik azadlığını bərpa etmək idi.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp İranla mümkün razılaşma ilə bağlı açıqlama verərək şərtlər irəli sürüb. Onun sözlərinə görə, Tehran razılaşmanı qəbul edərsə, “Epik Qəzəb” adlı əməliyyat dayandırılacaq və Hörmüz boğazında tətbiq olunan məhdudiyyətlər aradan qaldırılacaq.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp Roma Papası Papa XIV Leo-nun açıqlamalarını tənqid edərək onun mövqeyinin dünyanı “daha az təhlükəsiz” etdiyini bildirib. Məlumata görə, yaranmış gərginlik ABŞ Dövlət katibi Marko Rubionun Vatikana planlaşdırılan səfəsi öncəsi münasibətlərin daha da həssas mərhələyə daxil olduğunu göstərir.

ABŞ dövlət katibi Marko Rubio bəyan edib ki, Vaşinqtonun İrana qarşı hücum əməliyyatları başa çatıb və ölkə indi müdafiə mərhələsinə keçib. O, “Əfsanəvi qəzəb” adlı əməliyyatın sona çatdığını, prezident Donald Trampın isə yeni “Azadlıq layihəsi”ni başlatdığını açıqlayıb.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp bildirib ki, İranın artıq nə hərbi dəniz qüvvələri, nə də hərbi hava qüvvələri mövcuddur; bütün bunlar tamamilə məhv edilib və rəhbər heyət öldürülüb.

Cənubi Koreya Hörmüz boğazında ABŞ-nin keçirdiyi dəniz əməliyyatlarına qoşulma məsələsini yenidən nəzərdən keçirəcəyini açıqlayıb. Bu addım regionda artan təhlükəsizlik riskləri fonunda gündəmə gəlib.

ABŞ dövlət katibi Marco Rubio Vaşinqton ilə Vatikan arasında artan gərginliyi azaltmaq məqsədilə Romaya rəsmi səfərə hazırlaşır. Rubio bu həftə Roma şəhərinə səfər edərək cümə axşamı Papa XIV Leo ilə görüş keçirəcək. Səfər çərçivəsində o, cümə günü İtaliyanın Baş naziri Giorgia Meloni və xarici işlər naziri Antonio Tajani ilə də danışıqlar aparacaq.

ABŞ prezidenti Donald Tramp ABŞ Mərkəzi Bankının (Federal Ehtiyat Sistemi) sədri Jerome Pouell ilə bağlı sərt mesaj verib. Tramp sosial media hesabında paylaşdığı görüntüdə Pauelli zibilə atarkən təsvir edib və faiz dərəcələrinin yüksək olmasını kəskin tənqid edib. Paylaşımda o, “Çox gecdir. Amerika üçün fəlakətdir! Faiz dərəcələri çox yüksəkdir” ifadələrini qeyd edib.

CENTCOM İran qüvvələrinin ABŞ hərbi gəmisinə hücum etməsi ilə bağlı iddiaları təkzib edib. Məlumata görə, İran dövlət mediası İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun ABŞ gəmisini iki raketlə vurduğunu iddia etmişdi. Lakin CENTCOM bu məlumatların həqiqəti əks etdirmədiyini vurğulayıb.

ABŞ tərəfindən Oman körfəzində ələ keçirilən İrana məxsus "Touska" yük gəmisinin 22 heyət üzvü Pakistana təxliyə edilib. Məlumata görə, aprelin 19-da Hörmüz boğazından keçərkən Vaşinqtonun xəbərdarlıqlarına tabe olmadığı iddiası ilə ABŞ hərbçiləri tərəfindən saxlanılan gəmi hazırda dəniz blokadası şəraitində saxlanılır. T.Əndrabi bildirib ki, heyət üzvləri ötən gecə hava yolu ilə Pakistana gətirilib. Eyni zamanda, "Touska" gəmisinin də zəruri təmir işlərindən sonra Pakistana məxsus ərazi sularına gətirilərək İrana qaytarılması planlaşdırılır.

NATO rəhbərliyi ABŞ və Avropa ölkələri arasında hərbi əməkdaşlıq məsələlərində yeni mərhələnin başladığını bildirir. Mark Rutte Avropa ölkələrinin ABŞ prezidenti Donald Tramp tərəfindən verilən mesajları nəzərə aldığını və hərbi bazaların istifadəsi ilə bağlı razılaşmaların icrasını sürətləndirdiyini açıqlayıb

Avropa liderləri Donald Tramp administrasiyasının Almaniyadan minlərlə hərbçini çıxarmaq qərarını qitənin təhlükəsizliyi baxımından yeni siqnal kimi qiymətləndirir. ABŞ Müdafiə Nazirliyi ölkədən təxminən 5 min hərbçinin çıxarılacağını açıqlasa da, Tramp bu sayın daha da artırılacağını bildirib. Qərarın səbəbi açıqlanmayıb.

ABŞ Prezidenti Donald Trump Konqresə göndərdiyi rəsmi məktubda İranla düşmənçiliyin sona çatdığını bildirərək yeni hərbi səlahiyyətə ehtiyac olmadığını bəyan edib. Ağ Ev tərəfindən Konqresə ünvanlanan sənəddə qeyd olunub ki, İran rejiminə qarşı əməliyyatların uğurlu nəticələrinə və davam edən sülh səylərinə baxmayaraq, Tehran hələ də ABŞ və onun silahlı qüvvələri üçün ciddi təhlükə olaraq qalır.